Question 1: ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଲାଲ୍ ଲିଟ୍ମସ୍କୁ ନୀଳରେ ପରିଣତ କରେ, ଏହାର pH ସମ୍ଭବତଃ ହୋଇଥିବ : (a) 1  (b) 4 (c) 5 (d)  10

Answer: ଅମ୍ଳ (Acid): ଅମ୍ଳଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଦରେ ଖଟା ଏବଂ ନୀଳ ଲିଟମସ୍କୁ ଲାଲ୍ କରିଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର pH ମୂଲ୍ୟ 7 ରୁ କମ୍ ହୋଇଥାଏ।
କ୍ଷାରକ (Base): କ୍ଷାରକଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାଦରେ ଖାରିଆ ଏବଂ ଲାଲ୍ ଲିଟମସ୍କୁ ନୀଳ କରିଥାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର pH ମୂଲ୍ୟ 7 ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ।
pH ସ୍କେଲ୍ (pH Scale): pH ସ୍କେଲ୍ ଏକ ଦ୍ରବଣର ଅମ୍ଳୀୟ କିମ୍ବା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହା 0 ରୁ 14 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ 7 ହେଉଛି ନିରପେକ୍ଷ (ଉଦାସୀନ)।

ଯେହେତୁ ଦ୍ରବଣଟି ଲାଲ୍ ଲିଟମସ୍କୁ ନୀଳ କରୁଛି, ତେଣୁ ଏହା ଏକ କ୍ଷାରକ। କ୍ଷାରକର pH ମୂଲ୍ୟ 7 ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ, ଦିଆଯାଇଥିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ, 10 ହେଉଛି ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର, କାରଣ ଏହା 7 ରୁ ଅଧିକ। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ (1, 4, ଏବଂ 5) 7 ରୁ କମ୍, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳୀୟ ଏବଂ ଲାଲ୍ ଲିଟମସ୍କୁ ନୀଳ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Question 2: ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପା ଖଣ୍ଡଗୁଡିକ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ । ଏହା ଚୂନପାଣିକୁ ଦୁଧିଆ କରିଦିଏ । ଏହି ଦ୍ରବଣଟିରେ ଅଛି (a) NaCl (b)  HCl (c) LiCl (d) KCI

Answer: ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ (CaCO3) ଥାଏ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଅମ୍ଳ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ, ସେତେବେଳେ କାର୍ବନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ (CO2) ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ। ଏହି କାର୍ବନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଚୂନପାଣି ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏହାକୁ ଦୁଧିଆ କରିଦିଏ।
ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି:
CaCO3(s) + 2HCl(aq) → CaCl2(aq) + H2O(l) + CO2(g)
Ca(OH)2(aq) + CO2(g) → CaCO3(s) + H2O(l)
ଏଣୁ, ଦିଆଯାଇଥିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ HCl (ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍) ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପା ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି କାର୍ବନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ, ଯାହା ଚୂନପାଣିକୁ ଦୁଧିଆ କରିଦେବ। ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ (NaCl, LiCl, KCl) ଲବଣ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ଅଣ୍ଡା ଖୋଳପା ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବେ ନାହିଁ।

Question 3: 10 ମିଲିଲି NaHOର ଏକ ଦ୍ରବଣ 8 ମିଲିଲି ପରିମାଣର ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ HCl ଦ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଶମିତ ହୋଇଯାଏ । 20 ମିଲିଲି ପରିମାଣର ସେହି NaOH ଦ୍ରବଣକୁ ସମ୍ପୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ୁଥିବା ଉଲ୍ଡ HCI ଦ୍ରବଣର ପରମାଣ ହେବ : (a) 4 ମିଲିଲି (b) 8 ମିଲିଲି (c) 12 ମିଲିଲି (d) 16 ମିଲିଲି

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପ୍ରଶମନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Neutralization reaction) ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରଶମନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ, ଏକ ଅମ୍ଳ (Acid) ଓ ଏକ କ୍ଷାରକ (Base) ପରସ୍ପର ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଲବଣ (Salt) ଓ ଜଳ (Water) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏଠାରେ, ସୋଡିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ (NaOH) ଏକ କ୍ଷାରକ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl) ଏକ ଅମ୍ଳ।

ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ, 10 ମିଲିଲିଟର NaOH ଦ୍ରବଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ 8 ମିଲିଲିଟର HCl ଦ୍ରବଣ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାନ୍ଦ୍ରତାର NaOH ଦ୍ରବଣର 10 ମିଲିଲିଟରକୁ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ ସେହି ସାନ୍ଦ୍ରତାର HCl ଦ୍ରବଣର 8 ମିଲିଲିଟର ଆବଶ୍ୟକ।

ଏବେ ଆମେ ଜାଣିବା ଯେ 20 ମିଲିଲିଟର NaOH ଦ୍ରବଣକୁ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ କେତେ HCl ଦ୍ରବଣ ଦରକାର। ଏହାକୁ ଆମେ ସମାନୁପାତ ନିୟମ (Rule of Proportion) ଅନୁସାରେ ସମାଧାନ କରିପାରିବା:

ଯଦି 10 ମିଲିଲିଟର NaOH ପାଇଁ 8 ମିଲିଲିଟର HCl ଆବଶ୍ୟକ,
ତେବେ 20 ମିଲିଲିଟର NaOH ପାଇଁ କେତେ HCl ଆବଶ୍ୟକ?

ଏହାକୁ ଗାଣିତିକ ଭାବେ ଏମିତି ଲେଖାଯାଇପାରେ:
(10 ମିଲିଲିଟର NaOH / 8 ମିଲିଲିଟର HCl) = (20 ମିଲିଲିଟର NaOH / x ମିଲିଲିଟର HCl)

ଏଠାରେ, x ହେଉଛି ଆବଶ୍ୟକ HClର ପରିମାଣ। xର ମୂଲ୍ୟ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ସମୀକରଣଟିକୁ ସମାଧାନ କରିବା:

x = (20 ମିଲିଲିଟର NaOH * 8 ମିଲିଲିଟର HCl) / 10 ମିଲିଲିଟର NaOH
x = 160 / 10
x = 16 ମିଲିଲିଟର

ତେଣୁ, 20 ମିଲିଲିଟର NaOH ଦ୍ରବଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ପାଇଁ 16 ମିଲିଲିଟର HCl ଦ୍ରବଣ ଆବଶ୍ୟକ।

Question 4: ନିମୁଲିଖିତ ଔଷଧକୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ରୋଗକୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ? (a) ପ୍ରତିକେବିକୀ (antibiotics) (b) ପୀଡାହାରୀ (Analgesic) (c) ପ୍ରତି–ଅମ୍ଲ (Antacid) (d) ଜୀବାଣ୍ଡନାଶିକ (Antiseptic)

Answer: ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସାଧାରଣ ସମସ୍ୟା ଯାହା ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅମ୍ଳ ଉତ୍ପାଦନ ହେତୁ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ଅସୁସ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ସମସ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତି-ଅମ୍ଳ (Antacids) ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ପ୍ରତି-ଅମ୍ଳ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଔଷଧ ଯାହା ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ଅମ୍ଳକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିଥାଏ।

Question 5: ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶବ୍ଦ-ସମୀକରଣ ଏବଂ ତା’ପରେ ସମତ୍ରୁଲ ସମୀକରଣ ଲେଖ ଯେତେବେଳେ : (a)  ଲଘୁ ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଜିଙ୍କ୍ କରିକାଗୁଡିକ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ (b)  ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ (c)  ଲଘୁ ସଲ୍ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏହିଡ୍ ଏଲୁମିନିୟମ୍ ଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ (d)  ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରକ୍ ଏସଡ୍ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ସହତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ

Answer: ଆମେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣ ଏବଂ ସମତୁଲ ସମୀକରଣ ଲେଖିପାରିବା:

(a) ଲଘୁ ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଜିଙ୍କ୍ କରିକାଗୁଡିକ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ:
ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣ: ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ଜିଙ୍କ୍ → ଜିଙ୍କ୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: H2SO4(aq) + Zn(s) → ZnSO4(aq) + H2(g)

(b) ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ ପାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ:
ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣ: ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ → ମ୍ୟାଗ୍‌ନେସିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: 2HCl(aq) + Mg(s) → MgCl2(aq) + H2(g)

(c) ଲଘୁ ସଲ୍ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏହିଡ୍ ଏଲୁମିନିୟମ୍ ଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ:
ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣ: ସଲ୍‌ଫ୍ୟୁରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ଏଲୁମିନିୟମ୍ → ଏଲୁମିନିୟମ୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: 3H2SO4(aq) + 2Al(s) → Al2(SO4)3(aq) + 3H2(g)

(d) ଲଘୁ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରକ୍ ଏସଡ୍ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ସହତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ:
ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣ: ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ + ଲୁହା → ଲୌହ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ + ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍
ସମତୁଲ ସମୀକରଣ: 2HCl(aq) + Fe(s) → FeCl2(aq) + H2(g)

Question 6: ଆଲ୍‌କ‌ହଲ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲୁକୋକ୍ ଭଳି ଯୌଗିକଗୁଡିକରେ ମଧ୍ୟ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଅଛି କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକୁ ଅମ୍ଳର ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ନାହିଁ । ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ “ତ୍ରୁମ ପାଇଁ କାମ” ପରୀକ୍ଷା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।

Answer: ଆଲ୍‌କ‌ହଲ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭଳି ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅମ୍ଳ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଆମେ ଏକ ସରଳ ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବା।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ:
ଏକ ବ୍ୟାଟେରୀ (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: 9V ବ୍ୟାଟେରୀ)
ଦୁଇଟି ଧାତୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍ (ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ ରଡ୍ ବା ଷ୍ଟିଲ୍ ତାର)
ଏକ ବଲ୍ବ ଏବଂ ତାର
ଏକ ବିକର କିମ୍ବା ପାତ୍ର
ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ରବଣ: ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl) (ଅମ୍ଳ ଭାବରେ), ସୋଡିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ (NaOH) (କ୍ଷାର ଭାବରେ), ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଦ୍ରବଣ (C6H12O6), ଏବଂ ଆଲକୋହଲ୍ ଦ୍ରବଣ (ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଇଥାନଲ୍, C2H5OH)।
ଲିଟମସ୍ କାଗଜ (ନୀଳ ଓ ଲାଲ୍)

ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ:

1.  ସର୍କିଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ବ୍ୟାଟେରୀ ସହିତ ବଲ୍ବ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ତାର ସାହାଯ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଏକ ସରଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସର୍କିଟ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବ।
2.  ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ଆଲକୋହଲ୍‌କୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ସେହିପରି HCl ଏବଂ NaOHର ଦ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ।
3.  ପରୀକ୍ଷା:
ପ୍ରଥମେ, ବିକରରେ HCl ଦ୍ରବଣ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ସେଥିରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଡ଼ାନ୍ତୁ। ଦେଖନ୍ତୁ ବଲ୍ବ ଜଳୁଛି କି ନାହିଁ। ଆପଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବେ ଯେ ବଲ୍ବଟି ଜଳିବ। ଏହା ସୂଚାଇଥାଏ ଯେ HCl ଦ୍ରବଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହୀ ଅଟେ। ଲିଟମସ୍ କାଗଜରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଏହା ନୀଳ ଲିଟମସ୍କୁ ଲାଲ୍ କରିବ।
ଏହାପରେ, ବିକରରେ NaOH ଦ୍ରବଣ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଡ଼ାନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ବଲ୍ବ ଜଳିବ। ଏହା ସୂଚାଇଥାଏ ଯେ NaOH ଦ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହୀ ଅଟେ। ଲାଲ୍ ଲିଟମସ୍ କାଗଜରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଏହା ଲାଲ୍ ଲିଟମସ୍କୁ ନୀଳ କରିବ।
ବର୍ତ୍ତମାନ, ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଦ୍ରବଣ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଡ଼ାନ୍ତୁ। ଆପଣ ଦେଖିବେ ଯେ ବଲ୍ବ ଜଳିବ ନାହିଁ। ଏହା ସୂଚାଇଥାଏ ଯେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଦ୍ରବଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହୀ ନୁହେଁ। ଲିଟମସ୍ କାଗଜରେ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଶେଷରେ, ଆଲକୋହଲ୍ ଦ୍ରବଣ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଡ଼ାନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ବଲ୍ବ ଜଳିବ ନାହିଁ। ଏହା ସୂଚାଇଥାଏ ଯେ ଆଲକୋହଲ୍ ଦ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହୀ ନୁହେଁ। ଲିଟମସ୍ କାଗଜରେ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।

ଫଳାଫଳ ଏବଂ ବିଶ୍ଳେଷଣ:
ଏହି ପରୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ HCl ଏବଂ NaOH ଦ୍ରବଣରେ ବଲ୍ବ ଜଳିଲା, କିନ୍ତୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ଆଲକୋହଲ୍ ଦ୍ରବଣରେ ବଲ୍ବ ଜଳିଲା ନାହିଁ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି:
ଅମ୍ଳ (HCl): ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ପରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ (H+) ଏବଂ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଆୟନ (Cl-) ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଆୟନଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରବଣରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। HCl → H+ + Cl-
କ୍ଷାରକ (NaOH): ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ପରେ ସୋଡିୟମ୍ ଆୟନ (Na+) ଏବଂ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ ଆୟନ (OH-) ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଆୟନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରବଣରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। NaOH → Na+ + OH-
ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ (C6H12O6) ଏବଂ ଆଲକୋହଲ୍ (C2H5OH): ଏହି ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରବଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ଆଲକୋହଲ୍ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଆୟନ ଭାବରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

ଏହି ପରୀକ୍ଷାରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ କେବଳ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଯୌଗିକ ଅମ୍ଳ ହୋଇନଥାଏ। ଅମ୍ଳ ହେବା ପାଇଁ, ଯୌଗିକଟି ଜଳରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ (H+) ମୁକ୍ତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରିବ। ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ଆଲକୋହଲ୍ ଏହି ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳ ନୁହଁନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଯେଉଁ ଯୌଗିକ ଜଳରେ H+ ଆୟନ ଦେଇପାରେ, ତାହା ଅମ୍ଳ ଅଟେ। ଅନ୍ୟ ଯୌଗିକମାନଙ୍କରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଜଳରେ H+ ଆୟନ ଦେଇନଥାନ୍ତି।

Question 7: ପାତିତ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବର୍ଷାଜଳ ତାହା କରିପାରେ କାହିଁକି ?

Answer: ପାତିତ ଜଳ (Distilled water) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବର୍ଷାଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ କାହିଁକି, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଜଳର ଆଣବିକ ଗଠନ ଏବଂ ଏଥିରେ ଥିବା ଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପଡିବ।

ପାତିତ ଜଳ ହେଉଛି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ମିନେରାଲ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଶୁଦ୍ଧତା ନଥାଏ। ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିବା ପାଇଁ, ଏଥିରେ ଆୟନ (Ions) ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଆୟନଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛନ୍ତି ଚାର୍ଜଯୁକ୍ତ ଅଣୁ (Charged particles), ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଥାନ୍ତି। ପାତିତ ଜଳରେ କୌଣସି ଆୟନ ନଥିବାରୁ, ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିପାରେ ନାହିଁ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବର୍ଷାଜଳ ବିଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ବର୍ଷା ହେବା ସମୟରେ, ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ କଣିକା ସହିତ ମିଶିଥାଏ। ଏହି ମିଶ୍ରଣରେ ଅମ୍ଳଜାନ, କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଥାଏ। କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ କାର୍ବୋନିକ୍ ଏସିଡ୍ (Carbonic acid) ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ପୁନର୍ବାର ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ (H+) ଏବଂ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍ ଆୟନ (HCO3-) ରେ ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ଏହି ଆୟନଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷାଜଳକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ସେହିପରି, ମାଟିରେ ଥିବା କିଛି ଲବଣ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷାଜଳରେ ମିଶିଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଏଥିରେ କିଛି ପରିମାଣର କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ ଭଳି ଆୟନ ମିଳିଥାଏ। ଏହି ଆୟନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଏହା ସହିତ, ବର୍ଷାଜଳରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିମାଣରେ ଏସିଡ୍ ମଧ୍ୟ ଥାଇପାରେ, ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଅଧିକ ଥାଏ। ଏହି ଏସିଡ୍ ମଧ୍ୟ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କ୍ଷମତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

Question 8: ଅମୁଗୁଡିକ ଜଳ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କାହିଁକି ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ ?

Answer: ଅମୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କାହିଁକି ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଅମ୍ଳର ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଜଳ ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ। ଅମ୍ଳୀୟ ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ପଦାର୍ଥକୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ (H+) ଦାନ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଜଳର ଉପସ୍ଥିତିରେ ହିଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।

ଏଠାରେ କେତେକ ମୁଖ୍ୟ କଥା ଦିଆଗଲା:
1. ଅମ୍ଳର ସଂଜ୍ଞା: ଅମ୍ଳ ହେଉଛି ଏକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଯାହାକି ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଏକ ପ୍ରୋଟନ୍ (H+) ଦାନ କରିପାରେ। ଏହା ଏକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଯୁଗ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ କିମ୍ବା ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ହାଇଡ୍ରୋନିୟମ୍ ଆୟନ (H3O+) ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
2. ଜଳର ଭୂମିକା: ଜଳ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବଣକାରୀ (solvent) ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଅମ୍ଳକୁ ବିଯୋଜିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅମ୍ଳକୁ ଜଳରେ ମିଶାଯାଏ, ଜଳ ଅଣୁ ଅମ୍ଳଠାରୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ (H+) ଗ୍ରହଣ କରି ହାଇଡ୍ରୋନିୟମ୍ ଆୟନ (H3O+) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ହାଇଡ୍ରୋନିୟମ୍ ଆୟନ ହିଁ ଦ୍ରବଣକୁ ଅମ୍ଳୀୟ ଗୁଣ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ।
3. ବିନା ଜଳରେ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି ଅସମ୍ଭବ: ଯଦି ଜଳ ନଥାଏ, ତେବେ ଅମ୍ଳରୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ ବାହାରି ପାରିବ ନାହିଁ। ଅମ୍ଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ର ରହିବେ ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଜଳର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, ଅମ୍ଳ ଅମ୍ଳୀୟ ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
4. ପ୍ରକ୍ରିୟାର କ୍ରମ:
   a. ପ୍ରଥମେ, ଏକ ଅମ୍ଳ (ଯେପରିକି HCl) ନିଅନ୍ତୁ।
   b. ଏହାକୁ ଜଳରେ ମିଶାନ୍ତୁ (H2O)।
   c. HCl ଜଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ହାଇଡ୍ରୋନିୟମ୍ ଆୟନ (H3O+) ଏବଂ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଆୟନ (Cl-) ସୃଷ୍ଟି କରେ।
   d. ଏହି ହାଇଡ୍ରୋନିୟମ୍ ଆୟନ ହିଁ ଦ୍ରବଣକୁ ଅମ୍ଳୀୟ କରେ।
5. ଉଦାହରଣ: ଶୁଖିଲା HCl ଗ୍ୟାସ ଅମ୍ଳୀୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଜଳରେ ମିଶାଯାଏ, ଏହା ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଅମ୍ଳୀୟ ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।
6. ବାସ୍ତବ ଉପଯୋଗିତା:
   a. ରାସାୟନିକ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ, ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବା ପାଇଁ ଜଳର ଉପସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
   b. ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ବିଭିନ୍ନ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଜଳ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ।
   c. ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଅମ୍ଳ ଏବଂ କ୍ଷାରକର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଜଳ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।

Question 9: A, B, C, D ଓ E ଚିହ୍ନିତ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ରବଣକୁ ସର୍ବଜନୀନ ସୃତକରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ pH ଯଥାକ୍ରମେ 4, 1, 11, 7 ଓ 9 ବୋଲି ଜଣାପଡେ । କେଉଁ ଦବଶଟି : (a) ଅମ୍ଳୀୟ ନୁହେଁ କି କ୍ଷାରୀୟ ନୁହେଁ ? (b) ସବଳ କ୍ଷାରୀୟ ? (c) ଦୁବ୍ଦିଳ କ୍ଷାରୀୟ  ? (d) ଦୂବିଳ ଅମ୍ଳୀୟ  ?  pH ଗୁଡିକୁ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍-ଆୟନ ଗାଢତାର ବୃଦ୍ଧି କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ ।

Answer: pH ସ୍କେଲ୍ 0 ରୁ 14 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ 7 ହେଉଛି ଉଦାସୀନ ମୂଲ୍ୟ। 7 ରୁ କମ୍ pH ଥିବା ଦ୍ରବଣଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳୀୟ ଏବଂ 7 ରୁ ଅଧିକ pH ଥିବା ଦ୍ରବଣଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷାରୀୟ ଅଟନ୍ତି।

ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବଣର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଦିଆଗଲା:
A: pH = 4, ତେଣୁ ଏହା ଏକ ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣ।
B: pH = 1, ତେଣୁ ଏହା ଏକ ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣ।
C: pH = 11, ତେଣୁ ଏହା ଏକ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣ।
D: pH = 7, ତେଣୁ ଏହା ଉଦାସୀନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଅମ୍ଳୀୟ କିମ୍ବା କ୍ଷାରୀୟ ନୁହେଁ।
E: pH = 9, ତେଣୁ ଏହା ଏକ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣ।

ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦେବା:

(a) କେଉଁ ଦ୍ରବଣଟି ଅମ୍ଳୀୟ ନୁହେଁ କି କ୍ଷାରୀୟ ନୁହେଁ?
ଉତ୍ତର: ଦ୍ରବଣ D, ଯାହାର pH 7 ଅଟେ, ତାହା ଅମ୍ଳୀୟ କିମ୍ବା କ୍ଷାରୀୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଉଦାସୀନ ଦ୍ରବଣ।

(b) ସବଳ କ୍ଷାରୀୟ କେଉଁଟି?
ଉତ୍ତର: ଦ୍ରବଣ C, ଯାହାର pH 11 ଅଟେ, ତାହା ସବଳ କ୍ଷାରୀୟ। pH ମୂଲ୍ୟ 7 ଠାରୁ ଯେତେ ଅଧିକ, କ୍ଷାରୀୟତା ସେତେ ଅଧିକ।

(c) ଦୁର୍ବଳ କ୍ଷାରୀୟ କେଉଁଟି?
ଉତ୍ତର: ଦ୍ରବଣ E, ଯାହାର pH 9 ଅଟେ, ତାହା ଦୁର୍ବଳ କ୍ଷାରୀୟ। ଏହାର pH ମୂଲ୍ୟ 11 ତୁଳନାରେ 7 ପାଖାପାଖି ଅଟେ।

(d) ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳୀୟ କେଉଁଟି?
ଉତ୍ତର: ଦ୍ରବଣ A, ଯାହାର pH 4 ଅଟେ, ତାହା ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳୀୟ। ଏହାର pH ମୂଲ୍ୟ 1 ତୁଳନାରେ 7 ପାଖାପାଖି ଅଟେ।

ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍-ଆୟନ ଗାଢ଼ତାର ବୃଦ୍ଧି କ୍ରମରେ pH ଗୁଡ଼ିକର ସଜ୍ଜା:
ଯେଉଁ ଦ୍ରବଣର pH ଯେତେ କମ୍, ସେଥିରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନର ଗାଢ଼ତା ସେତେ ଅଧିକ। ତେଣୁ, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ ଗାଢ଼ତାର ବୃଦ୍ଧି କ୍ରମରେ pH ଗୁଡ଼ିକର ସଜ୍ଜା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ କରାଯାଇପାରେ:

11 (C) < 9 (E) < 7 (D) < 4 (A) < 1 (B)

ଏହି ସଜ୍ଜାରେ, ଦ୍ରବଣ C ରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ ଗାଢ଼ତା ରହିଛି ଏବଂ ଦ୍ରବଣ B ରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ ଗାଢ଼ତା ରହିଛି।

Question 10: ସମାନ ଲମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ପାତ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ  A ଓ Bରେ ନିଆଯାଇଛି । ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCI) ପରୀକ୍ଷାନଳୀ,  Aରେ ଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ (CH COOH) ପରୀକ୍ଷାନଳୀ, Bରେ ମିଶାଯାଇଛି  । ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ଦୁଇଟିରେ ଉଭୟ ଅମ୍ଳର ପରିମାଣ ଓ ଗାଢତା ସମାନ । କେଉଁ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବୁଦ୍ବୁଦ୍ ହୋଇ ବାହାରିବ ଏବଂ କାହିଁକି  ?

Answer: Explanation text not found in JSON. Raw: {“explanation”:”ପ୍ରଶ୍ନଟି ହେଉଛି, ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ପାତ ନିଆଯାଇ ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ରଖାଗଲା । ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ A ରେ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl) ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ B ରେ ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ (CH3COOH) ମିଶାଗଲା । ଉଭୟ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଅମ୍ଳର ପରିମାଣ ଓ ଗାଢ଼ତା ସମାନ ଥିଲେ, କେଉଁ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବୁଦ୍ବୁଦ୍ ହୋଇ ବାହାରିବ ଏବଂ କାହିଁକି?\n\nଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି, ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ A ରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବୁଦ୍ବୁଦ୍ ହୋଇ ବାହାରିବ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl) ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ (CH3COOH) ତୁଳନାରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମ୍ଳ ।\n\nଏହା କିପରି ହୁଏ:\n\n1.  ଅମ୍ଳର ଶକ୍ତି: ଅମ୍ଳର ଶକ୍ତି ଜଳରେ ବିଘଟନ ହେବାର ସହଜତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଯେଉଁ ଅମ୍ଳ ଜଳରେ ସହଜରେ ବିଘଟନ ହୋଇ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ (H+) ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତାହା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟେ ।\n\n2.  ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (HCl): HCl ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମ୍ଳ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହା ଜଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିଘଟନ ହୋଇ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ H+ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।\n\\[\\text{HCl} \\rightarrow \\text{H}^+ + \\text{Cl}^-\\]\n3.  ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ (CH3COOH): CH3COOH ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହା ଜଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିଘଟନ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟାରେ H+ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।\n\\[\\text{CH}_3\\text{COOH} \\rightleftharpoons \\text{H}^+ + \\text{CH}_3\\text{COO}^-\\]\n4.  ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ (Mg) ଏକ ଧାତୁ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହା ଅମ୍ଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (H2) ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି:\n\\[\\text{Mg} + 2\\text{H}^+ \\rightarrow \\text{Mg}^{2+} + \\text{H}_2(g)\\]\n5.  ଗ୍ୟାସର ଉତ୍ପାଦନ: ଯେହେତୁ HCl ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ H+ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏହା ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ସହିତ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ତେଣୁ, ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ A ରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବୁଦ୍ବୁଦ୍ ହୋଇ ବାହାରିବ । CH3COOH କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ H+ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାରୁ, ଏହା ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିବ ଏବଂ କମ୍ ପରିମାଣରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବ।”,”related_keywords”:[“ଅମ୍ଳ”,”କ୍ଷାରକ”,”ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଆୟନ”,”ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍”,”ପ୍ରତିକ୍ରିୟା”],”suggested_questions”:[“ଅମ୍ଳର ଶକ୍ତି କିପରି ମାପାଯାଏ?”,”ଦୁର୍ବଳ ଅମ୍ଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମ୍ଳ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?”,”ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଧାତୁ ଅମ୍ଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିପାରିବେ?”,”ଏସିଟିକ୍ ଏସିଡ୍ କେଉଁଠାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ?”]}

Question 11: ତଟକା କ୍ଷୀରର pH, 6 ଅଟେ  I ଏହା ଦହିରେ ପରିଶତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏହାର pH କିପରି ବଦଳୁଥିବ ବୋଲି ଭୁମେ ଭାବ୍ରଛ ? ଉତ୍ତର ବ୍ରୁଝାଇ ଲୋଖ

Answer: ତଟକା କ୍ଷୀରର pH ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ 6 ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକି ଏହାକୁ ସାମାନ୍ୟ ଅମ୍ଳୀୟ କରିଥାଏ। କ୍ଷୀର ଦହିରେ ପରିଣତ ହେବା ସମୟରେ ଏହାର pH ମୂଲ୍ୟ କମିଯାଏ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଲାକ୍ଟୋଜ୍ (କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ଶର୍କରା) ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଅମ୍ଳ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହା ଦହିର ଅମ୍ଳତା ବଢ଼ାଇଥାଏ, ଫଳସ୍ୱରୂପ pH ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତିରେ ହୋଇଥାଏ:

1. ଲାକ୍ଟୋଜ୍ ରୂପାନ୍ତରଣ: କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ଲାକ୍ଟୋଜ୍ ବୀଜାଣୁ ( bacteria ) ଦ୍ଵାରା ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ଏହି ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକ ଲାକ୍ଟୋଜ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।
2. ଅମ୍ଳତା ବୃଦ୍ଧି: ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ଉତ୍ପାଦନ ହେତୁ ଦହିର ଅମ୍ଳତା ବଢ଼ିଥାଏ। ଅମ୍ଳତା ବଢ଼ିବା କାରଣରୁ pH ମୂଲ୍ୟ କମିଯାଏ।
3. ପ୍ରୋଟିନ୍ ଡିନେଚୁରେସନ୍ (Protein Denaturation): ଅମ୍ଳତା ବଢ଼ିବା ହେତୁ କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟିନ୍ ଡିନେଚର୍ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଦହିକୁ ଘାଣ୍ଟିଲା ପରି କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦହିର ଗାଢ଼ତା ବଢ଼ାଇଥାଏ।
4. pH ହ୍ରାସ: ତଟକା କ୍ଷୀରର pH 6 ଥିବାବେଳେ, ଦହି ହେବା ପରେ ଏହାର pH 4.5 ରୁ 5.5 ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ। pHର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ଉତ୍ପାଦନ ହେତୁ ହୋଇଥାଏ।

ପ୍ରାୟୋଗିକ ଉପସ୍ଥାପନା:
ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏକ ସାଧାରଣ ଉଦାହରଣ ଯେଉଁଠାରେ pH ପରିବର୍ତ୍ତନ ଖାଦ୍ୟର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ ସ୍ୱାଦକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।
ପନିର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଫର୍ମେଣ୍ଟେଡ୍ ଉତ୍ପାଦଗୁଡିକରେ ମଧ୍ୟ pH ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ।

ବୈଷୟିକ ବିବରଣୀ:
pH: ଏହା ଏକ ମାପକ ଯାହାକି ଏକ ଦ୍ରବଣର ଅମ୍ଳତା ବା କ୍ଷାରତାକୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ। pH ମୂଲ୍ୟ 7ରୁ କମ୍ ହେଲେ ତାହା ଅମ୍ଳୀୟ ଏବଂ 7ରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ତାହା କ୍ଷାରୀୟ ହୋଇଥାଏ।
ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍: ଏହା ଏକ ଜୈବିକ ଅମ୍ଳ ଯାହା କ୍ଷୀରର ଫର୍ମେଣ୍ଟେସନ୍ ସମୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ।
ବୀଜାଣୁ (Bacteria): ଲାକ୍ଟୋବାସିଲସ୍ (Lactobacillus) ପରି ବୀଜାଣୁ ଲାକ୍ଟୋଜ୍କୁ ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Question 12: ଜଣେ କ୍ଷୀରବାଲା ତଟକା କ୍ଷୀରରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ପରିମାଣର ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଏ (a) ସେ କାହିକି ତଟକା କ୍ଷୀରର pH, 6 ରୁ ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦିଏ  ? (b) ଏହି କ୍ଷୀର, ଦହିରେ ପରିଣତ ହେବା ପାଇଁ କାହିଁକି ଅଧିକ ସମୟ ନିଏ ।

Answer: କ୍ଷୀରରେ ଖାଇବା ସୋଡା (ସୋଡିୟମ୍ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍) ମିଶାଇବା ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା କ୍ଷୀରର pH ସ୍ତରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ଦହି ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇଥାଏ। ଏହା କିପରି କାମ କରେ, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

କ୍ଷୀରରେ ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଇବାର କାରଣ:

1.  pH ସ୍ତରର ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଖାଇବା ସୋଡା ଏକ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥ। ଏହାକୁ କ୍ଷୀରରେ ମିଶାଇଲେ, କ୍ଷୀରର pH ସ୍ତର 6 ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଥାଏ। ଏହା କରିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି କ୍ଷୀରକୁ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା। କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ଲାକ୍ଟୋଜ୍ ବୀଜାଣୁ ଦ୍ୱାରା ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍‌ରେ ପରିଣତ ହେଲେ କ୍ଷୀର ଅମ୍ଳୀୟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଫାଟିଯାଏ। ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଇଲେ ଏହି ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଧୀର ହୋଇଯାଏ।

2.  ଦହି ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବିଳମ୍ବ: ଯେତେବେଳେ କ୍ଷୀରରେ ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଯାଏ, ଏହା ଦହି ହେବା ପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ନେଇଥାଏ। ଦହି ହେବା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ଲାକ୍ଟୋଜ୍ ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ କ୍ଷୀର ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ଦହିରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଇବା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରର ଅମ୍ଳୀୟତା କମିଯାଏ, ତେଣୁ ଲାକ୍ଟିକ୍ ଏସିଡ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ।

ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:

1.  ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଖାଇବା ସୋଡା (NaHCO3) କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ଅମ୍ଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ସୋଡିୟମ୍ ଲବଣ, ଜଳ ଏବଂ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ୍ଷୀରର pH ସ୍ତରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

2.  ବୀଜାଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ପ୍ରଭାବ: କ୍ଷୀରରେ ଥିବା ବୀଜାଣୁଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶରେ ଭଲ ଭାବରେ ବଢ଼ିପାରନ୍ତି। ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଇବା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରର ପରିବେଶ କ୍ଷାରୀୟ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ବୀଜାଣୁଙ୍କ ବୃଦ୍ଧିକୁ କମାଇଥାଏ।

3.  ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଭାବ: ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶ ଆବଶ୍ୟକ। ଖାଇବା ସୋଡା ମିଶାଇବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅମ୍ଳୀୟତା କମିଯାଏ, ତେଣୁ ଦହି ଜମିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ।

Question 13: ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍କୁ ଏକ ଆଦ୍ରୁତା–ପ୍ରତିରୋଧ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ । କାହିଁକ ବ୍ରଝାଇ ଲେଖ

Answer: ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ (Plaster of Paris) ଏକ ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଶୋଷଣକାରୀ ପଦାର୍ଥ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଆଦ୍ରତା-ପ୍ରତିରୋଧୀ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ସଲ୍‌ଫେଟ୍ ହେମିହାଇଡ୍ରେଟ୍ (Calcium Sulphate Hemihydrate) (CaSO₄.½H₂O) ଅଟେ। ଏହାକୁ ଜିପ୍ସମ୍ (Gypsum)କୁ ଉତ୍ତାପ ଦେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଯଦି ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ ଆଦ୍ରତା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସେ, ତେବେ ଏହା ଜଳ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଜିପ୍ସମ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ, ଯାହାକି ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍କୁ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଦାୟୀ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ:

1.  ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା: ପ୍ରଥମେ ଜିପ୍ସମ୍ (CaSO₄.2H₂O)କୁ ପ୍ରାୟ 100-180 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗରମ କରାଯାଏ। ଏହି ତାପମାତ୍ରାରେ ଜିପ୍ସମ୍‌ରୁ ଜଳ ବାହାରିଯାଏ ଏବଂ ଏହା ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ରେ ପରିଣତ ହୁଏ:
   CaSO₄.2H₂O (s) + Heat → CaSO₄.½H₂O (s) + 1½ H₂O (g)

2.  ଜଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: ଯେତେବେଳେ ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ ଜଳ ସହିତ ମିଶେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ପୁନର୍ବାର ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଷଣ କରି ଜିପ୍ସମ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଉତ୍ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ ଉତ୍ତାପଶୋଷୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ:
   CaSO₄.½H₂O (s) + 1½ H₂O (l) → CaSO₄.2H₂O (s) + Heat

3.  ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା: ଜିପ୍ସମ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ଏହା କ୍ରମଶଃ କଠିନ ହେବାକୁ ଲାଗେ ଏବଂ ଏକ ଜାଲି ଭଳି ଗଠନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଜାଲି ଗଠନ ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଯଦି ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍କୁ ଆଦ୍ରତା-ପ୍ରତିରୋଧୀ ପାତ୍ରରେ ରଖା ନ ଯାଏ, ତେବେ ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଶୋଷଣ କରି କଠିନ ଜିପ୍ସମ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିବ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏହା ଆଉ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏହାର ଗୁଣବତ୍ତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ ଏୟାରଟାଇଟ୍ (airtight) ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

Question 14: ପ୍ରଶମନୀକରଣ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କ’ଣ  ? ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ

Answer: ପ୍ରଶମନୀକରଣ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Neutralization Reaction) ଏକ ପ୍ରକାର ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଅମ୍ଳ (Acid) ଓ କ୍ଷାରକ (Base) ପରସ୍ପର ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଲବଣ (Salt) ଓ ଜଳ (Water) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଅମ୍ଳ ଏବଂ କ୍ଷାରକ ଉଭୟେ ନିଜର ଗୁଣ ହରାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ଉତ୍ପାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଯାହା ଉଭୟଙ୍କ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇପାରେ:

ଅମ୍ଳ + କ୍ଷାରକ → ଲବଣ + ଜଳ
Acid + Base → Salt + Water

ପ୍ରଶମନୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି କାମ କରେ:

1. ଆୟନିକ ସ୍ତର (Ionic Level): ଅମ୍ଳ ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ଆୟନ (H+) ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ କ୍ଷାରକ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ସାଇଡ୍ ଆୟନ (OH-) ପ୍ରଦାନ କରେ।
2. ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Reaction): H+ ଆୟନ ଏବଂ OH- ଆୟନ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଶି ଜଳ (H2O) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
3. ଲବଣ ସୃଷ୍ଟି (Salt Formation): ଅମ୍ଳ ଏବଂ କ୍ଷାରକର ଅବଶିଷ୍ଟ ଆୟନ ମିଶି ଲବଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଲବଣଟି ଧନାତ୍ମକ (cation) ଏବଂ ଋଣାତ୍ମକ (anion) ଆୟନର ସମାହାର ହୋଇଥାଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:
ସୋଡିୟମ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ସାଇଡ୍ (NaOH) ଏକ କ୍ଷାରକ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ ଏସିଡ୍ (HCl) ଏକ ଅମ୍ଳ। ଏହି ଦୁଇଟିର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ସୋଡିୟମ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ (NaCl) ଲବଣ ଏବଂ ଜଳ (H2O) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

NaOH(aq) + HCl(aq) → NaCl(aq) + H2O(l)

Question 15: ଧୋଇବା ହୋଡା ଓ ଖାଇବା ସୋଡାର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।

Answer: ଧୋଇବା ସୋଡା (Washing Soda) ଏବଂ ଖାଇବା ସୋଡା (Baking Soda) ଦୁଇଟି ଯାକ ସୋଡିୟମ୍ ଯୌଗିକ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ରହିଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ସଂରଚନା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ।

ଧୋଇବା ସୋଡା (Washing Soda):
ରାସାୟନିକ ନାମ: ସୋଡିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ଡେକାହାଇଡ୍ରେଟ୍ (Sodium Carbonate Decahydrate) । ଏହାର ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ହେଉଛି Na2CO3·10H2O।
ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ: ଧୋଇବା ସୋଡା ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ (NaCl)ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ, ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍‍କୁ ଏମୋନିଆ ଏବଂ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରାଇ ସୋଡିୟମ୍ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍ (NaHCO3) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ତା’ପରେ ସୋଡିୟମ୍ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍କୁ ଗରମ କଲେ ସୋଡିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ (Na2CO3) ମିଳେ। ଏହି ସୋଡିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍କୁ ପୁନଃ ଫ୍ଟିକୀକରଣ କଲେ ଧୋଇବା ସୋଡା ମିଳେ।
ବ୍ୟବହାର:
ଏହା କାଚ, ସାବୁନ୍ ଏବଂ କାଗଜ ଶିଳ୍ପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ବୋରାକ୍ସ୍ ପରି ସୋଡିୟମ୍ ଯୌଗିକ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଏହା ଘର ସଫା କରିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଜଳର ସ୍ଥାୟୀ କଠିନତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ଖାଇବା ସୋଡା (Baking Soda):
ରାସାୟନିକ ନାମ: ସୋଡିୟମ୍ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍ (Sodium Bicarbonate)। ଏହାର ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ହେଉଛି NaHCO3।
ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ: ଖାଇବା ସୋଡା ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍, ଜଳ, କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ଏମୋନିଆର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୋଡିୟମ୍ ବାଇକାର୍ବୋନେଟ୍ ସହିତ ଆମୋନିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ବ୍ୟବହାର:
ଏହା ବେକିଂ ପାଉଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ବେକିଂ ପାଉଡର, ବେକିଂ ସୋଡା ଏବଂ ଟାର୍ଟାରିକ୍ ଏସିଡ୍ ପରି ମୃଦୁ ଖାଦ୍ୟୋପଯୋଗୀ ଅମ୍ଳର ଏକ ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ।
ଏହା ଏଣ୍ଟାସିଡ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହା ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଅମ୍ଳର ପରିମାଣକୁ କମାଇ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଏହା ସୋଡା-ଏସିଡ୍ ଅଗ୍ନିଶମନ ଯନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଉଭୟ ଧୋଇବା ସୋଡା ଏବଂ ଖାଇବା ସୋଡା ସୋଡିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ରାସାୟନିକ ସଂରଚନା ଏବଂ ବ୍ୟବହାର ଭିନ୍ନ ଅଟେ। ଧୋଇବା ସୋଡା ମୁଖ୍ୟତଃ ସଫେଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ କି ଖାଇବା ସୋଡା ରୋଷେଇ ଏବଂ ଔଷଧୀୟ ଉପଚାରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।