Question 1: ମିଶିଷ ହୃତ୍ପିଶ୍ର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ କୁଝାଆ।
Answer: ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଏହା ଏକ ମାଂସପେଶୀ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ବକ୍ଷ ଗହ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ରକ୍ତକୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପମ୍ପ କରିବା। ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଗଠନକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରେ:

1. ପ୍ରକୋଷ୍ଠ (Chambers): ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ଚାରୋଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଥାଏ – ଦୁଇଟି ଅଳିନ୍ଦ (Atria) ଏବଂ ଦୁଇଟି ନିଳୟ (Ventricles)।
ଅଳିନ୍ଦ: ଏଗୁଡ଼ିକ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଉପର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ। ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ (Right Atrium) ଶରୀରରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ଏବଂ ବାମ ଅଳିନ୍ଦ (Left Atrium) ଫୁସ୍‌ଫୁସରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
ନିଳୟ: ଏଗୁଡ଼ିକ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ତଳ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ। ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ (Right Ventricle) ଫୁସ୍‌ଫୁସକୁ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରେ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ (Left Ventricle) ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରେ। ବାମ ନିଳୟର ମାଂସପେଶୀ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାରଣ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ।

2. କପାଟିକା (Valves): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ଚାରୋଟି ମୁଖ୍ୟ କପାଟିକା ଥାଏ, ଯାହା ରକ୍ତର ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।
ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା (Tricuspid Valve): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା/ମିଟ୍ରାଲ୍ କପାଟିକା (Bicuspid/Mitral Valve): ଏହା ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ପଲ୍‌ମୋନାରୀ କପାଟିକା (Pulmonary Valve): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (Pulmonary Artery) ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଆଓର୍ଟିକ୍ କପାଟିକା (Aortic Valve): ଏହା ବାମ ନିଳୟ ଏବଂ ମହାଧମନୀ (Aorta) ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

3. ରକ୍ତବାହିନୀ (Blood Vessels): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ରକ୍ତବାହିନୀଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:
ମହାଶିରା (Vena Cava): ଏହା ଶରୀରରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଆଣିଥାଏ। ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାରର – ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ମହାଶିରା (Superior Vena Cava) ଓ ନିମ୍ନ ମହାଶିରା (Inferior Vena Cava)।
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (Pulmonary Artery): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍କୁ ନେଇଥାଏ।
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା (Pulmonary Vein): ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ବାମ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଆଣିଥାଏ।
ମହାଧମନୀ (Aorta): ଏହା ବାମ ନିଳୟରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ।

4. ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଚକ୍ର (Cardiac Cycle): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଚକ୍ରରେ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଛି – ସଙ୍କୋଚନ (Systole) ଏବଂ ପ୍ରସାରଣ (Diastole)।
ସଙ୍କୋଚନ: ଏହି ସମୟରେ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରକୁ ପମ୍ପ ହୁଏ।
ପ୍ରସାରଣ: ଏହି ସମୟରେ ନିଳୟ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଅଳିନ୍ଦରୁ ରକ୍ତ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

5. ପେସ୍‌ମେକର୍ (Pacemaker): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପେସ୍‌ମେକର୍ ଥାଏ, ଯାହାକୁ ସାଇନୋଏଟ୍ରିଆଲ୍ ନୋଡ୍ (Sinoatrial Node/SA Node) କୁହାଯାଏ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା ହୃତ୍‌ସ୍ପନ୍ଦନର ଗତିକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥାଏ।

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:

1. ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ: ମହାଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ବାମ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
2. ନିଳୟକୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ: ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ, ରକ୍ତ ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ ଏବଂ ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା ଦେଇ ଯଥାକ୍ରମେ ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
3. ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିବା: ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍କୁ ପମ୍ପ କରେ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ ମହାଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତକୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପମ୍ପ କରେ।
4. କପାଟିକା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: କପାଟିକାଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତର ପ୍ରବାହକୁ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବିରତ ଭାବରେ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଉପଯୋଗ:

1. ଡାକ୍ତରୀ ଉପଚାର: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଗଠନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ହୃଦ୍‌ରୋଗର ନିରାକରଣ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କପାଟିକା ଜନିତ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ସର୍ଜରୀ କରାଯାଇପାରେ।
2. ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରାମର୍ଶ: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଏବଂ ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ କରିବା ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା।
3. ଔଷଧ ବିକାଶ: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଏବଂ ହୃଦ୍‌ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନୂତନ ଔଷଧ ବିକାଶ କରିବା।
 
Question 2: ରକ୍ତବାହିନୀ  କ’ଶ ?  ଶିରା  ଓ  ଧମନୀ  ମଧ୍ୟରେ  ପାର୍ଥକ୍ୟ  ଉଲ୍ଲେଖ  କର ।
Answer: ରକ୍ତବାହିନୀ କ’ଣ ଓ ଏହା କିପରି କାମ କରେ:

ରକ୍ତବାହିନୀ ହେଉଛି ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଥିବା ନଳୀ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଏକ ପ୍ରକାର ପରିବହନ ସଂସ୍ଥା, ଯାହା ରକ୍ତକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ନେଇଥାଏ। ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ପ୍ରକାରର ରକ୍ତବାହିନୀ ଦେଖାଯାଏ: ଧମନୀ, ଶିରା ଓ ରକ୍ତକୈଶିକ।

୧. ଧମନୀ (Artery): ଧମନୀ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ନେଇଥାଏ। ଏହାର କାନ୍ଥ ମୋଟା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଅଧିକ ଚାପ ସହିପାରେ। ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଲେ ରକ୍ତ ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ।

୨. ଶିରା (Vein): ଶିରା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥାଏ। ଏହାର କାନ୍ଥ ଧମନୀ ତୁଳନାରେ ପତଳା ହୋଇଥାଏ। ଶିରାରେ କପାଟିକା (Valve) ଥାଏ, ଯାହା ରକ୍ତକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ରକ୍ତକୁ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।

୩. ରକ୍ତକୈଶିକ (Capillary): ରକ୍ତକୈଶିକ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ରକ୍ତବାହିନୀ। ଏହା ଧମନୀ ଓ ଶିରାକୁ ସଂଯୋଗ କରିଥାଏ। ଏହାର କାନ୍ଥ ଅତି ପତଳା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଅମ୍ଳଜାନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ହୋଇଥାଏ।

ଶିରା ଓ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ:

| ବିଷୟ | ଧମନୀ (Artery) | ଶିରା (Vein) |
|—|—|—|
| ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ | ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ | ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶରୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ |
| ରକ୍ତର ପ୍ରକାର | ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ (ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ବ୍ୟତୀତ) | ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳଯୁକ୍ତ (ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା ବ୍ୟତୀତ) |
| କାନ୍ଥର ମୋଟେଇ | ମୋଟା ଓ ସ୍ଥିରସ୍ଥାପକ | ପତଳା ଓ କମ୍ ସ୍ଥିରସ୍ଥାପକ |
| କପାଟିକା (Valve) | ନାହିଁ | ଅଛି (ରକ୍ତକୁ ଏକ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବା ପାଇଁ) |
| ରକ୍ତଚାପ | ଅଧିକ | କମ୍ |

ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା:

୧. ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ରକ୍ତ ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରି ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଥିବା ରକ୍ତକୈଶିକରେ ପହଞ୍ଚେ।
୨. ରକ୍ତକୈଶିକରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ କୋଷକୁ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ କୋଷରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ।
୩. ଏହାପରେ ରକ୍ତ ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଫେରିଆସେ।
୪. ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଏହି ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପଠାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଛାଡ଼େ।
୫. ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ପୁନର୍ବାର ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଫେରିଆସେ ଓ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲୁ ରହେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ରକ୍ତବାହିନୀ ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଶରୀରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୁରୁଖୁରୁରେ ଚଳାଇ ରଖେ।

ଉଦାହରଣ:

୧. ହୃଦ୍‌ରୋଗ (Heart Disease): ଧମନୀରେ ଚର୍ବି ଜମା ହେଲେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ହୃଦ୍‌ରୋଗର କାରଣ ହୋଇପାରେ।
୨. ଭାରିକୋଜ୍ ଶିରା (Varicose Veins): ଶିରାରେ ଥିବା କପାଟିକା ଠିକ୍ ଭାବେ କାମ ନକଲେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ଭାରିକୋଜ୍ ଶିରା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଯାହା ବିଶେଷ କରି ଗୋଡ଼ରେ ଦେଖାଯାଏ।
୩. ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ (High Blood Pressure): ଧମନୀରେ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିଗଲେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ଖରାପ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥାଏ।


 
Question 3: ରକ୍ତ କିପରି ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ ବୁଝାଆ
Answer: ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଶରୀରକୁ କ୍ଷତ ହେଲେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି କେତେଗୁଡ଼ିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଥ୍ରମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ଯେତେବେଳେ ଶରୀରର କୌଣସି ଅଂଶରେ କ୍ଷତ ହୁଏ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଟିସୁ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା ଅଣୁଚକ୍ରିକା (ପ୍ଲେଟ୍‌ଲେଟ୍‌ସ୍) ମିଶି ଥ୍ରମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ ନାମକ ଏକ ଲିପୋପ୍ରୋଟିନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ଏହି ଥ୍ରମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

୨. ପ୍ରୋଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍‌ରୁ ଥ୍ରମ୍ବିନ୍‌କୁ ରୂପାନ୍ତରଣ: ଥ୍ରମ୍ବୋପ୍ଲାଷ୍ଟିନ୍, କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଆୟନ (Ca++) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ଉପସ୍ଥିତିରେ ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ଥିବା ପ୍ରୋଥ୍ରୋମ୍ବିନ୍ ନାମକ ଏକ ପ୍ରୋଟିନ୍‌କୁ ଥ୍ରମ୍ବିନ୍‌ରେ ପରିଣତ କରାଏ। ଥ୍ରମ୍ବିନ୍ ହେଉଛି ଏକ ସକ୍ରିୟ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଯାହା ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।

୩. ଫାଇବ୍ରିନୋଜେନ୍‌ରୁ ଫାଇବ୍ରିନ୍‌କୁ ରୂପାନ୍ତରଣ: ଥ୍ରମ୍ବିନ୍‌ର ପ୍ରଭାବରେ, ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ଥିବା ଫାଇବ୍ରିନୋଜେନ୍ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଫାଇବ୍ରିନ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଫାଇବ୍ରିନ୍ ହେଉଛି ଏକ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ତନ୍ତୁ ପରି ପ୍ରୋଟିନ୍ ଯାହା କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଜାଲ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

୪. ରକ୍ତ ଜମାଟ ସୃଷ୍ଟି: ଫାଇବ୍ରିନ୍ ଜାଲରେ ରକ୍ତ କଣିକା ଏବଂ ଅଣୁଚକ୍ରିକାଗୁଡ଼ିକ ଛନ୍ଦି ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା କ୍ଷତ ସ୍ଥାନ ଉପରେ ଏକ ପତଳା ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଆସ୍ତରଣ ରକ୍ତସ୍ରାବକୁ ବନ୍ଦ କରିଥାଏ ଏବଂ କ୍ଷତକୁ ଶୁଖାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ:
ହିପାରିନ୍: ଶରୀରରେ ହିପାରିନ୍ ନାମକ ଏକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ରହିଛି, ଯାହା ରକ୍ତକୁ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହା ରକ୍ତ ନଳୀ ଭିତରେ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାକୁ ରୋକିଥାଏ।
ରକ୍ତ ବର୍ଗ (Blood Group): ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଗର ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିଜେନ୍ ଏବଂ ପ୍ଲାଜ୍‌ମାରେ ଥିବା ଏଣ୍ଟିବଡି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ମୁଖ୍ୟ ରକ୍ତ ବର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି A, B, AB ଏବଂ O।

ପ୍ରାୟୋଗିକ ଉପଯୋଗିତା:
ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା, ଡାକ୍ତରମାନେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଜନିତ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରିପାରନ୍ତି।
ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର ସମୟରେ ରକ୍ତସ୍ରାବକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଔଷଧଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ କରାଯାଇପାରେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶରୀରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ।
 
Question 4: ମିଶିଷ  ହୃତ୍ପିଶ୍ୟର  ଅବସ୍ଥିତି  ଓ  ବାହ୍ୟ  ଗଠନ  ବର୍ଣ୍ଣନ  କରା
Answer: ମଣିଷ ଶରୀରରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଅବସ୍ଥିତି ଓ ବାହ୍ୟ ଗଠନ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଅବସ୍ଥିତି:
ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମଣିଷର ବକ୍ଷ ଗହ୍ୱରର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ, ଦୁଇଟି ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ମଝିରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦାର ଉପରେ ସାମାନ୍ୟ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଅବସ୍ଥିତ।

ବାହ୍ୟ ଗଠନ:
ଆକାର ଓ ଓଜନ: ଜଣେ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିର ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ 15 ସେଣ୍ଟିମିଟର, ଓସାର ପ୍ରାୟ 10 ସେଣ୍ଟିମିଟର ଏବଂ ଓଜନ ପ୍ରାୟ 130 ରୁ 140 ଗ୍ରାମ ହୋଇଥାଏ। ଏହାର ରଙ୍ଗ ମାଟିଆ ଲାଲ୍ ଅଟେ।
ପ୍ରକୋଷ୍ଠ: ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ମୋଟ ଚାରୋଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଥାଏ। ଉପର ଦୁଇଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠକୁ ଅଳିନ୍ଦ (Atrium) କୁହାଯାଏ – ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ଅଳିନ୍ଦ। ତଳ ଦୁଇଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠକୁ ନିଳୟ (Ventricle) କୁହାଯାଏ – ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଓ ବାମ ନିଳୟ।
ରକ୍ତବାହିନୀ ସଂଯୋଗ:
ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ସହିତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ମହାଶିରା (Superior vena cava) ଓ ନିମ୍ନ ମହାଶିରା (Inferior vena cava) ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ଦୁଇଟି ମହାଶିରା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତକୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଆଣିଥାନ୍ତି।
ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ସହିତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (Pulmonary artery) ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ଧମନୀ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ନେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ସହିତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା (Pulmonary vein) ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ଶିରା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ବାମ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଆଣିଥାଏ।
ବାମ ନିଳୟ ସହିତ ମହାଧମନୀ (Aorta) ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ଧମନୀ ବାମ ନିଳୟରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ।
କପାଟିକା (Valves): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଏବଂ ରକ୍ତବାହିନୀ ମଧ୍ୟରେ କପାଟିକା ରହିଛି। ଏହି କପାଟିକାଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତକୁ କେବଳ ଏକ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଳିନ୍ଦ ଓ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କପାଟିକା:
ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା (Tricuspid valve) ଥାଏ।
ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା (Bicuspid valve) ଥାଏ।
ନିଳୟ ଓ ରକ୍ତବାହିନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କପାଟିକାକୁ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି କପାଟିକା (Semilunar valve) କୁହାଯାଏ।

କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:
ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଏକ ପମ୍ପ ଭଳି କାମ କରେ। ଏହା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ରକ୍ତ ପଠାଇଥାଏ ଏବଂ ସେଠାରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବିରତ ଭାବେ ଚାଲୁରହେ।

ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦାବଳୀ:
ଅଳିନ୍ଦ (Atrium)
ନିଳୟ (Ventricle)
ମହାଶିରା (Vena cava)
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (Pulmonary artery)
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା (Pulmonary vein)
ମହାଧମନୀ (Aorta)
କପାଟିକା (Valve)
ଦୁଇ ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା (Bicuspid valve)
ତିନି ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା (Tricuspid valve)
ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି କପାଟିକା (Semilunar valve)

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା କିପରି ହୁଏ:
1. ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ମହାଶିରା ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
2. ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ରକ୍ତ ତିନି ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
3. ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ଦେଇ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରେ।
4. ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା ଦେଇ ବାମ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
5. ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ରକ୍ତ ଦୁଇ ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ କପାଟିକା ଦେଇ ବାମ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
6. ବାମ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ରକ୍ତ ମହାଧମନୀ ଦେଇ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପରିବହନ କରାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଚାଲୁରହେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ରକ୍ତ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ।
 
Question 5: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନରେ ମୂଳଜ ଚାପ, ସଂସକ୍ତି ବଳ ଓ ସଂଲଗ୍ନ ବଳର ଭୂମିକା ବୁଝାଆ
Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ଏକ ଜଟିଲ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମୂଳଜ ଚାପ, ସଂସକ୍ତି ବଳ, ଏବଂ ସଂଲଗ୍ନ ବଳ ଆଦି କାରଣଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ ଏବଂ ପାତା ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ମୂଳଜ ଚାପ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଚାପ ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ। ସଂସକ୍ତି ବଳ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ବଳ ଯାହା ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ। ଏହି ବଳ ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ରଖିଥାଏ। ସଂଲଗ୍ନ ବଳ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ବଳ ଯାହା ଜଳ ଅଣୁମାନ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ। ଏହି ବଳ ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ ସହ ଲାଗି ରଖିଥାଏ। ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ପାତା ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭିଦର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତିତ କରିଥାଏ। ପରିବହନ ସଂସ୍ଥା ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ ଏବଂ ପାତା ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ପରିବହନ କରିଥାଏ। କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଆକର୍ଷଣ ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ।
 
Question 6: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ଦର୍ଶାଉଥିବା ଏକ ପରୀକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନ କରା
Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦ ମାଟିରୁ ଜଳ ଏବଂ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ଶୋଷଣ କରି ନିଜର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭିଦର ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମେ ଏକ ସରଳ ପରୀକ୍ଷଣ କରିପାରିବା।

ପରୀକ୍ଷଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ କିପରି ପରିବହନ ହୁଏ ତାହା ଦେଖାଇବା।

ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ:
କୋନିକାଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍କ
ନାଲି କାଳି କିମ୍ବା ସାଫ୍ରାନିନ୍ ରଙ୍ଗ
ଜଳ
ହରଗୌରା ଗଛ (ବା କୌଣସି ଛୋଟ ଉଦ୍ଭିଦ)

ପରୀକ୍ଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ:
1.  ପ୍ରଥମେ, କୋନିକାଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍କରେ ଅଧା ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି କରନ୍ତୁ।
2.  ସେଥିରେ ଦୁଇ ତିନି ବୁନ୍ଦା ନାଲି କାଳି ମିଶାନ୍ତୁ ଏବଂ ଦେଖନ୍ତୁ ପାଣିର ରଙ୍ଗ ଲାଲ୍ ହେଉଛି କି ନାହିଁ।
3.  ଏକ ହରଗୌରା ଗଛକୁ ସାବଧାନରେ ମାଟିରୁ ଚେର ସହ ଉପାଡ଼ି ଆଣନ୍ତୁ।
4.  ଚେରରୁ ମାଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଧୋଇ ସଫା କରନ୍ତୁ।
5.  କୋନିକାଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍କରେ ଗଛଟିକୁ ସିଧାକରି ଠିଆ କରାନ୍ତୁ, ଯେପରି ଚେର ନାଲି ପାଣିରେ ବୁଡ଼ି ରହିବ।
6.  ଏକ ଘଣ୍ଟା ପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତୁ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ:
ଆପଣ ଦେଖିବେ ଯେ ହରଗୌରା ଗଛର କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରର ଶିରା ପ୍ରଶିରା ନାଲି ହେବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:
ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ କୋନିକାଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍କରେ ଥିବା ନାଲି ପାଣି ଚେର ଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୋଇ ଗଛର କାଣ୍ଡ ଓ ପତ୍ରର ଶିରା ପ୍ରଶିରା ମଧ୍ୟକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଛି। ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି ଯେ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନ ହୋଇଥାଏ।

ଜଳ ପରିବହନର ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ:
ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ କିପରି ହୁଏ ତାହା ବୁଝାଇବା ପାଇଁ କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ତତ୍ତ୍ଵ ରହିଛି:

1.  କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillary Attraction): ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଭିତରେ ଜଳ କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସେହିଭଳି, ଯେପରି ଏକ ସରୁ ନଳୀକୁ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇଲେ ପାଣି ନିଜେ ଉପରକୁ ଉଠେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ତତ୍ତ୍ଵ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ଗଛ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

2.  ମୂଳ ଚାପ (Root Pressure): ମୂଳ ଚାପ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାରର ଚାପ ଯାହା ମୂଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଠେଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯଦିଓ ଏହା ଜଳ ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ତଥାପି ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଏହାର ଭୂମିକା ସୀମିତ।

3.  ସଂସକ୍ତି-ଆକର୍ଷଣ ତତ୍ତ୍ଵ (Cohesion-Tension Theory): ଏହା ସର୍ବାଧିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ତତ୍ତ୍ଵ। ଏହି ତତ୍ତ୍ଵ ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Transpiration) ଦ୍ଵାରା ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପ ହୋଇଯିବା ପରେ ଏକ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଟାଣିଥାଏ। ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଂସକ୍ତି ବଳ (Cohesive force) ଏବଂ ଜାଇଲେମ୍ ଭିତ୍ତି ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ବଳ (Adhesive force) ଏହି ଟାଣକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ (Transpiration):
ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦର ବାୟବୀୟ ଅଂଶରୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ଜଳର ନିର୍ଗମନ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଧିକ ଜଳକୁ ବାହାର କରିଦିଏ ଏବଂ ଏହାଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରହେ। ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ହାର ବଢ଼ିଲେ ଜଳ ଶୋଷଣ ହାର ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ:
କୃଷି: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନର ଜ୍ଞାନ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ। ଏହା ଜାଣିବା ଦ୍ଵାରା କେଉଁ ଉଦ୍ଭିଦକୁ କେତେ ପାଣି ଦରକାର, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ।
ଉଦ୍ୟାନ ବିଜ୍ଞାନ: ଉଦ୍ୟାନ ବିଜ୍ଞାନରେ ଗଛ ଲଗାଇବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ଯତ୍ନ ନେବା ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ: ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛ କିପରି ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି ଏବଂ ଜଳର ପରିବହନ କିପରି ହୁଏ, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆବଶ୍ୟକ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ, ମୂଳ ଚାପ ଏବଂ ସଂସକ୍ତି-ଆକର୍ଷଣ ତତ୍ତ୍ଵ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଉପରୋକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣ ଏକ ସରଳ ଉପାୟ ଅଟେ।
 
Question 7: ମିଶିଷ ହୃତ୍ପିଶ୍ୟର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଶ ଗଠନର ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଦିଅ
Answer: ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଏକ ଜଟିଳ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ଚାରୋଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ବିଭକ୍ତ, ଯାହା ଦୁଇଟି ଅଳିନ୍ଦ (Atria) ଏବଂ ଦୁଇଟି ନିଳୟ (Ventricles) ଅଟେ।

1. ପ୍ରକୋଷ୍ଠଗୁଡ଼ିକ (Chambers):
ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ (Right Atrium): ଏହା ଶରୀରରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ମହାଶିରା (Superior Vena Cava) ଓ ନିମ୍ନ ମହାଶିରା (Inferior Vena Cava) ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ରକ୍ତ ଆସିଥାଏ।
ବାମ ଅଳିନ୍ଦ (Left Atrium): ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା (Pulmonary Veins) ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ରକ୍ତ ଆସିଥାଏ।
ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ (Right Ventricle): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (Pulmonary Artery) ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପଠାଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
ବାମ ନିଳୟ (Left Ventricle): ଏହା ବାମ ଅଳିନ୍ଦରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି ମହାଧମନୀ (Aorta) ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପଠାଇଥାଏ। ବାମ ନିଳୟର କାନ୍ଥ ସବୁଠାରୁ ମୋଟା, କାରଣ ଏହାକୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।

2. କପାଟିକାଗୁଡ଼ିକ (Valves): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ଚାରି ପ୍ରକାରର କପାଟିକା ରହିଛି, ଯାହା ରକ୍ତକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା (Tricuspid Valve): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଥିରେ ତିନୋଟି ପାଖୁଡ଼ା ଥାଏ।
ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା ବା ମିଟ୍ରାଲ୍ କପାଟିକା (Bicuspid or Mitral Valve): ଏହା ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ପାଖୁଡ଼ା ଥାଏ।
ପଲ୍‌ମୋନାରୀ କପାଟିକା (Pulmonary Valve): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଆଓର୍ଟିକ୍ କପାଟିକା (Aortic Valve): ଏହା ବାମ ନିଳୟ ଏବଂ ମହାଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

3. ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Blood Circulation Process):
ଶରୀରରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ପଲ୍‌ମୋନାରୀ କପାଟିକା ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯାଏ।
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ରକ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଛାଡ଼ିଥାଏ। ଏହାପରେ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ବାମ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ବାମ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ବାମ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ ଆଓର୍ଟିକ୍ କପାଟିକା ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ମହାଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

4. ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା (Functionality): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ରକ୍ତକୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପମ୍ପ କରିବା। ଏହା ନିରନ୍ତର ଭାବରେ ସଙ୍କୁଚିତ ଏବଂ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନକୁ ବଜାୟ ରଖେ। ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ସ୍ପନ୍ଦନ ହାର ଜୀବନଶୈଳୀ, ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

5. ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଉପଯୋଗିତା (Real-world applications):
ଡାକ୍ତରମାନେ ଷ୍ଟେଥୋସ୍କୋପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରନ୍ତି ଏବଂ କପାଟିକାର କୌଣସି ଅସୁବିଧା ଥିଲେ ଜାଣିପାରନ୍ତି।
ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାର୍ଡିଓଗ୍ରାମ୍ (ECG) ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ବୈଦ୍ୟୁତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ରେକର୍ଡ଼ କରିଥାଏ, ଯାହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର (surgery) କରି ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିବା କପାଟିକା ବଦଳାଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସମସ୍ୟାକୁ ଠିକ୍ କରାଯାଇପାରେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଶରୀରର ସୁସ୍ଥ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।
 
Question 8: ଟିପ୍ପଣୀ  ଦିଆ । ଦ୍ୱୈତ  ସଂଚାଳନ
Answer: ଦ୍ୱୈତ ସଞ୍ଚାଳନ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ରକ୍ତ ଶରୀରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଲିବା ପାଇଁ ହୃତପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦୁଇଥର ଗତି କରିଥାଏ। ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ:

1. ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ଡାହାଣ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଆସିଥାଏ।
2. ଡାହାଣ ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ, ରକ୍ତ ଡାହାଣ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
3. ଡାହାଣ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଲେ, ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଛାଡ଼ିଥାଏ।
4. ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ବାମ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଫେରି ଆସେ।
5. ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଲେ, ରକ୍ତ ବାମ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
6. ବାମ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଲେ, ରକ୍ତ ମହାଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପରିବହନ କରାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ରକ୍ତ ହୃତପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦୁଇଥର ଗତି କରେ – ଥରେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ (ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯିବା ପାଇଁ) ଏବଂ ଥରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ (ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଶରୀରକୁ ଯିବା ପାଇଁ)। ଏହାକୁ ଦ୍ୱୈତ ସଞ୍ଚାଳନ କୁହାଯାଏ।

ଦ୍ୱୈତ ସଞ୍ଚାଳନର ଉପକାରିତା:
ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ମିଶ୍ରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ।
ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ, ଯାହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗକୁ ରକ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ମାଛମାନଙ୍କର ଏକକ ସଞ୍ଚାଳନ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ରକ୍ତ ହୃତପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେଇ କେବଳ ଥରେ ଗତି କରିଥାଏ।
 
Question 9: ଟିପ୍ପଣୀ  ଦିଆ । ସଂସକ୍ତି  ତତ୍ତ୍ୱ
Answer: ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ, ଉଦ୍ଭିଦର ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଲାଗି ରହିଥାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସଂସକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସଂସକ୍ତି ବଳ ଜଳର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସ୍ତମ୍ଭ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ମୂଳରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ:

1.  ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ (Transpiration): ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଟାଣ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ ଥିବା ଜଳ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ଉପରକୁ ଟାଣିଥାଏ।
2.  ସଂସକ୍ତି (Cohesion): ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ (ସଂସକ୍ତି) ଜଳ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ। ଫଳରେ ଜଳ ଏକାଠି ହୋଇ ଉପରକୁ ଗତି କରେ।
3.  ସଂଲଗ୍ନତା (Adhesion): ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀର କାନ୍ଥରେ ଲାଗି ରହିଥାନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଉଠିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
4.  ମୂଳରୁ ଜଳର ପ୍ରବେଶ: ମୂଳରୁ ଜଳ ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ମିଶିଯାଏ ଏବଂ ଉପରକୁ ଜଳର ଗତି ଅବିରତ ରହେ।

ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଖାତିର ନକରି ଜଳ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜଳର ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ଉପଯୋଗ କରିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକ ପରିବେଶରୁ ଜଳ ଶୋଷଣ କରି ନିଜର ଜୀବନଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏହା ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ କୃଷି ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା।

ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ବ୍ୟବହାରିକ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:
ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଜଳ ପରିବହନ:
ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ ଉଚ୍ଚ ଗଛମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଯୋଗୀ:
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝି କୃଷକମାନେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ଯେ କିପରି ଜଳସେଚନ କଲେ ଉଦ୍ଭିଦ ଭଲ ଭାବରେ ବଢିପାରିବ ଏବଂ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଗଛ ଶୁଖିଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
ଉଦ୍ଭିଦର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଜରୁରୀ:
ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, କାରଣ ଜଳର ଅଭାବ ହେଲେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଶୁଖିଯାଏ।
 
Question 10: ଟିପ୍ପଣୀ  ଦିଆ । ଶିରା  ଓ  ଧମନୀ
Answer: ଶିରା ଓ ଧମନୀ ହେଉଛି ରକ୍ତବାହିନୀର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାର ଯାହା ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟି ରକ୍ତବାହିନୀର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗଠନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।

ଧମନୀ (Artery): ଧମନୀ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ରକ୍ତ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ (oxygenated blood) ପରିବହନ କରନ୍ତି, କେବଳ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (pulmonary artery) ବ୍ୟତୀତ, ଯାହା ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ (deoxygenated blood) ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ନେଇଥାଏ। ଧମନୀର କାନ୍ଥ ମୋଟା ଓ ସ୍ଥିରସ୍ଥାପକ (elastic) ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ସଙ୍କୋଚନ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପକୁ ସହ୍ୟ କରିପାରେ। ଧମନୀଗୁଡ଼ିକ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ହୋଇ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ରକ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇଥାନ୍ତି।

ଶିରା (Vein): ଶିରା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ରକ୍ତକୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ପରିବହନ କରନ୍ତି, କେବଳ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା (pulmonary vein) ବ୍ୟତୀତ, ଯାହା ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଆଣିଥାଏ। ଶିରାର କାନ୍ଥ ଧମନୀ ତୁଳନାରେ ପତଳା ହୋଇଥାଏ, କାରଣ ଏଥିରେ ରକ୍ତଚାପ କମ୍ ଥାଏ। ଅଧିକାଂଶ ଶିରାରେ ଭଲ୍‌ଭ୍ (valves) ଥାଏ, ଯାହା ରକ୍ତକୁ କେବଳ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଗୋଡ଼ରେ ଥିବା ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତକୁ ଗୁରୁତ୍ୱାକର୍ଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉପରକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।

ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା:

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ରକ୍ତ ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରି, ଶରୀରର ସମସ୍ତ କୋଷକୁ ଯାଏ। ସେଠାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ରକ୍ତରେ ମିଶିଯାଏ। ଏହାପରେ, ରକ୍ତ ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଫେରିଆସେ, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯାଇ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁନର୍ବାର ଶରୀରକୁ ପରିବହନ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବିରତ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ଶରୀରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୁଚାରୁରୂପେ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଧମନୀ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରୁ ରକ୍ତ ନେଇ ଶରୀରକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଶିରା ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ଫେରାଇ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡକୁ ଆଣେ। ଉଭୟ ରକ୍ତବାହିନୀ ଶରୀରର ସୁସ୍ଥ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟନ୍ତି।
 
Question 11: ଟିପ୍ପଣୀ  ଦିଆ । ରକ୍ତ  ବର୍ଗ
Answer: ରକ୍ତବର୍ଗ (Blood group) ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ରକ୍ତର ପ୍ରକାରକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥାଏ। ଏହା ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକା (Red Blood Cells) ଉପରେ ଥିବା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରୋଟିନ୍ (ଆଣ୍ଟିଜେନ୍) ଏବଂ ପ୍ଲାଜମାରେ ଥିବା ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody) ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଓ ଆଣ୍ଟିବଡି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ରକ୍ତବର୍ଗକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥାଏ।

ମୁଖ୍ୟତଃ, ABO ରକ୍ତବର୍ଗ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସାରେ ମଣିଷର ରକ୍ତକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: A, B, AB, ଏବଂ O। ଏହି ବର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକାରେ ଥିବା A ଏବଂ B ଆଣ୍ଟିଜେନ୍‌ର ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ରକ୍ତବର୍ଗ A: ଏହି ରକ୍ତବର୍ଗରେ ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକା ଉପରେ A ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ ଏବଂ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-B ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ।
ରକ୍ତବର୍ଗ B: ଏହି ରକ୍ତବର୍ଗରେ ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକା ଉପରେ B ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ ଏବଂ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-A ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ।
ରକ୍ତବର୍ଗ AB: ଏହି ରକ୍ତବର୍ଗରେ ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକା ଉପରେ A ଏବଂ B ଉଭୟ ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ଲାଜମାରେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟିବଡି ନଥାଏ।
ରକ୍ତବର୍ଗ O: ଏହି ରକ୍ତବର୍ଗରେ ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକା ଉପରେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-A ଏବଂ ଆଣ୍ଟି-B ଉଭୟ ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ, Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର୍ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଯଦି ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକାରେ Rh ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗକୁ ପଜିଟିଭ୍ (Positive) କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଯଦି Rh ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ନଥାଏ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗକୁ ନେଗେଟିଭ୍ (Negative) କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି କାହାର ରକ୍ତବର୍ଗ A ଅଟେ ଏବଂ ତାଙ୍କର Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର୍ ପଜିଟିଭ୍, ତେବେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଗ A+ ହେବ।

ରକ୍ତଦାନ ସମୟରେ ରକ୍ତବର୍ଗର ସଠିକ୍ ମେଳ ହେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଭୁଲ ରକ୍ତବର୍ଗର ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ, ଯାହା ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ରକ୍ତବର୍ଗ O- ସର୍ବଦାତା (Universal donor) ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ରକ୍ତବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରକ୍ତବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ତଦାନ କରିପାରିବେ। ସେହିପରି, ରକ୍ତବର୍ଗ AB+ ସର୍ବଗ୍ରାହୀ (Universal recipient) ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ରକ୍ତବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରକ୍ତବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।

ଏହି ରକ୍ତବର୍ଗ ପ୍ରଣାଳୀ କେବଳ ରକ୍ତଦାନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଉପଯୋଗୀ, ଯେପରିକି ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତିରୋପଣ (Organ transplantation) ଏବଂ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ। ରକ୍ତବର୍ଗର ଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରକ୍ତ ସଂଚାଳନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଯୋଗାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
 
Question 12: ଟିପ୍ପଣୀ  ଦିଆ । କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ
Answer: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillary attraction) ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ନଳୀରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ନିଜେ ଉପରକୁ ଉଠେ।
ଏହା କିପରି ହୁଏ:
*   ଉଚ୍ଚ ପୃଷ୍ଠଟାଣ (Surface tension): ଜଳର ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷିତ କରନ୍ତି, ଯାହା ପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
*   ଆସଞ୍ଜନ (Adhesion): ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ନଳୀର କାନ୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
*   ଏହି ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିର ମିଶ୍ରଣ ହେତୁ ଜଳ ନଳୀ ଭିତରେ ଉପରକୁ ଉଠେ। ନଳୀ ଯେତେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହେବ, ଜଳ ସେତେ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିବ।
ଉଦାହରଣ:
*   ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନ: ଉଦ୍ଭିଦର ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ କୈଶିକ ନଳୀ ଭଳି କାମ କରନ୍ତି। ଏହି ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳ ମୂଳରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପରକୁ ଯାଇଥାଏ। ଏକ ମିଲିମିଟରର 100 ଭାଗରୁ 1 ଭାଗ ବ୍ୟାସବିଶିଷ୍ଟ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଜଳ 3 ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିପାରେ । କେତେକ ଜାଇଲେମ୍ ଟିସୁର ବ୍ୟାସ 0.001 ମିଲିମିଟରରୁ ଊଣା। ତେଣୁ ଉକ୍ତ ନଳୀରେ ଜଳ 10 ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିପାରେ, ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ। ଛୋଟ ଛୋଟ କମ୍ ଉଚ୍ଚ ଗଛ ପାଇଁ କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣଜନିତ ଜଳର ପରିବହନ ସମ୍ଭବପର, ମାତ୍ର ଅତି ଉଚ୍ଚବୃକ୍ଷ ପାଇଁ ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ ।
 
Question 13: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଜଳର ପରିବହନ କିପରି ହୋଇଥାଏ ?
Answer: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ଗଛରେ ଜଳର ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. କୈଶିକ ନଳୀ: ଗଛର ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସରୁ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା କୈଶିକ ନଳୀ ଭଳି କାମ କରେ। ଏହି ନଳୀଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାସ ଯେତେ କମ୍ ହୁଏ, ଜଳ ସେତେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିପାରେ।

2. ଆକର୍ଷଣ ବଳ: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ: ସଂସକ୍ତି ବଳ (cohesive force) ଓ ସଂଲଗ୍ନ ବଳ (adhesive force)। ସଂସକ୍ତି ବଳ ହେଉଛି ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ରଖେ। ସଂଲଗ୍ନ ବଳ ହେଉଛି ଜଳ ଅଣୁ ଓ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀର କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ।

3. ଜଳର ଗତି: ସଂଲଗ୍ନ ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀର କାନ୍ଥକୁ ଲାଗି ରହେ ଏବଂ ସଂସକ୍ତି ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଳି ଉପରକୁ ଟାଣି ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜଳକୁ ମୂଳରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

4. ସୀମା: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ କେବଳ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଗଛରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଏହା ଏକାକୀ ଜଳ ପରିବହନ କରିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।

5. ବାସ୍ତବ ଉପଯୋଗିତା: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାହାଯ୍ୟରେ ଛୋଟ ଗଛ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମାଟିରୁ ଜଳ ଶୋଷଣ କରିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେପରିକି ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ (transpiration) ଏବଂ ମୂଳଚାପ (root pressure) ମଧ୍ୟ ଜଳ ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଗଛରେ ଜଳ ପରିବହନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକାକୀ ସମସ୍ତ ଜଳ ପରିବହନ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ।
 
Question 14: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ମଣିଷର  ରକ୍ତବର୍ଗ  କିପରି  ନିର୍ଣ୍ଣୟ  କରାଯାଇଛି ?
Answer: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ଗଛରେ ଜଳର ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. କୈଶିକ ନଳୀ: ଗଛର ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସରୁ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା କୈଶିକ ନଳୀ ଭଳି କାମ କରେ। ଏହି ନଳୀଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାସ ଯେତେ କମ୍ ହୁଏ, ଜଳ ସେତେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିପାରେ।

2. ଆକର୍ଷଣ ବଳ: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ: ସଂସକ୍ତି ବଳ (cohesive force) ଓ ସଂଲଗ୍ନ ବଳ (adhesive force)। ସଂସକ୍ତି ବଳ ହେଉଛି ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ରଖେ। ସଂଲଗ୍ନ ବଳ ହେଉଛି ଜଳ ଅଣୁ ଓ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀର କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳ।

3. ଜଳର ଗତି: ସଂଲଗ୍ନ ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀର କାନ୍ଥକୁ ଲାଗି ରହେ ଏବଂ ସଂସକ୍ତି ବଳ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଳି ଉପରକୁ ଟାଣି ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜଳକୁ ମୂଳରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

4. ସୀମା: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ କେବଳ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଗଛରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଏହା ଏକାକୀ ଜଳ ପରିବହନ କରିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।

5. ବାସ୍ତବ ଉପଯୋଗିତା: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାହାଯ୍ୟରେ ଛୋଟ ଗଛ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମାଟିରୁ ଜଳ ଶୋଷଣ କରିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେପରିକି ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ (transpiration) ଏବଂ ମୂଳଚାପ (root pressure) ମଧ୍ୟ ଜଳ ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଗଛରେ ଜଳ ପରିବହନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକାକୀ ସମସ୍ତ ଜଳ ପରିବହନ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ।
 
Question 15: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ମଣିଷ ହୃତ୍ପିଶ୍ର ପ୍ରକୋଷ ଓ କପାଟିକାର ଅବସ୍ଥିତି ଲେଖା
Answer: ମଣିଷର ରକ୍ତବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକା (Red Blood Cells) ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ (Antigen) ଓ ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody) ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:

1. ରକ୍ତ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ: ପ୍ରଥମେ, ରୋଗୀର ଶିରାରୁ ରକ୍ତ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ।
2. ଆଣ୍ଟିସେରା ସହିତ ମିଶ୍ରଣ: ରକ୍ତ ନମୁନାକୁ ତିନୋଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆଣ୍ଟିସେରା (Anti-A, Anti-B, Anti-D) ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଆଣ୍ଟିସେରା ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ରିଏଜେଣ୍ଟ୍ ଯେଉଁଥିରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ।
3. ଆଗ୍ଲୁଟିନେସନ୍ (Agglutination) ପରୀକ୍ଷା: ଯଦି ଲୋହିତ ରକ୍ତକଣିକାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଆଣ୍ଟିସେରା ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଜମାଟ ବାନ୍ଧିଥାଏ। ଏହି ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଗ୍ଲୁଟିନେସନ୍ କୁହାଯାଏ।
4. ଫଳାଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ:
ଯଦି Anti-A ସହିତ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ A ଅଟେ।
ଯଦି Anti-B ସହିତ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ B ଅଟେ।
ଯଦି Anti-A ଓ Anti-B ଉଭୟଙ୍କ ସହିତ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ AB ଅଟେ।
ଯଦି କୌଣସି ଆଣ୍ଟିସେରା ସହିତ ରକ୍ତ ଜମାଟ ନ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ O ଅଟେ।
5. Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର୍ (Rh Factor) ନିର୍ଣ୍ଣୟ: Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ Anti-D ଆଣ୍ଟିସେରା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଯଦି Anti-D ସହିତ ରକ୍ତ ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ Rh ପଜିଟିଭ୍ (+) ଏବଂ ଯଦି ଜମାଟ ନ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ Rh ନେଗେଟିଭ୍ (-) ଅଟେ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତବର୍ଗ A+, A-, B+, B-, AB+, AB-, O+, O- ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ରକ୍ତଦାନ ଏବଂ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରକ୍ତ ସଂଚାଳନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିବ।
 
Question 16: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । କେଉଁ କାରକମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ମୂଳରୁ ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ ?
Answer: ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଏକ ମାଂସପେଶୀଭିତ୍ତିକ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ବକ୍ଷ ଗହ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଶରୀରକୁ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଚାରୋଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ବିଭକ୍ତ: ଦୁଇଟି ଅଳିନ୍ଦ (Atria) ଏବଂ ଦୁଇଟି ନିଳୟ (Ventricles)।
ଅଳିନ୍ଦ (Atria): ଏଗୁଡ଼ିକ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଉପର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ। ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ (Right Atrium) ଶରୀରରୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ବାମ ଅଳିନ୍ଦ (Left Atrium) ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
ନିଳୟ (Ventricles): ଏଗୁଡ଼ିକ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ତଳ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ। ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ (Right Ventricle) ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଅମ୍ଳଜାନହୀନ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିଥାଏ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ (Left Ventricle) ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିଥାଏ। ବାମ ନିଳୟର କାନ୍ଥ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଅପେକ୍ଷା ମୋଟା ହୋଇଥାଏ, କାରଣ ଏହାକୁ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ରକ୍ତ ପମ୍ପ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।

କପାଟିକା (Valves): ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ଚାରି ପ୍ରକାରର କପାଟିକା ରହିଛି, ଯାହା ରକ୍ତର ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।

1.  ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା (Tricuspid Valve): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
2.  ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା/ମିଟ୍ରାଲ୍ କପାଟିକା (Bicuspid/Mitral Valve): ଏହା ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
3.  ପଲ୍‌ମୋନାରୀ କପାଟିକା (Pulmonary Valve): ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (Pulmonary Artery) ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
4.  ଆଓର୍ଟିକ୍ କପାଟିକା (Aortic Valve): ଏହା ବାମ ନିଳୟ ଏବଂ ମହାଧମନୀ (Aorta) ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଏହି କପାଟିକାଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। କପାଟିକାଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ସୁସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ସଂକ୍ଷେପରେ, ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଏବଂ କପାଟିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।
 
Question 17: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ଉଦ୍ଭିଦରେ  ଜଳର  ପରିବହନରେ  ମୂଳକ  ଚାପର  ଭୂମିକା  କ  ଁଣ ?
Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ମୂଳରୁ ଅଗ୍ରଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି କାରକ ଦାୟୀ: କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ, ମୂଳ ଚାପ, ଓ ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ।

୧. କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillary Attraction): ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ କୈଶିକ ନଳୀ ପରି କାମ କରନ୍ତି। ଜଳର ଉଚ୍ଚ ପୃଷ୍ଠ ଟାଣ (surface tension) ଯୋଗୁଁ ଜଳ ନଳୀ ଭିତରେ ଉପରକୁ ଉଠେ। ନଳୀର ବ୍ୟାସ ଯେତେ କମ୍, ଜଳ ସେତେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେବଳ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଗଛ ପାଇଁ ହିଁ ସମ୍ଭବ।

୨. ମୂଳ ଚାପ (Root Pressure): ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଚାପ ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଠେଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯଦି କୌଣସି ଗଛର କାଣ୍ଡକୁ କାଟି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଜଳ ବାହାରିଥାଏ, ଯାହା ମୂଳ ଚାପର ପ୍ରଭାବକୁ ଦର୍ଶାଏ। କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଏହି ଚାପର ପରିମାଣ ସେତେ ଅଧିକ ନୁହେଁ।

୩. ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ (Cohesion Theory): ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ, ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା (ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ) ଦ୍ୱାରା ଏକ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଟାଣିଥାଏ। ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଂସକ୍ତି ବଳ ଏବଂ ଜାଇଲେମ୍ ଭିତ୍ତି ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ବଳ ଜଳର ଏହି ଧାରାକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖେ। ଏହି ଟାଣ ମୂଳରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳର ଏକ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସ୍ରୋତ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକୁ ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ସ୍ରୋତ କୁହାଯାଏ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନ ଏହି ତିନୋଟି କାରକର ମିଳିତ ପ୍ରଭାବରେ ହୋଇଥାଏ। କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ମୂଳ ଚାପ ଏକ ଅତିରିକ୍ତ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏବଂ ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଟାଣିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମିଶି ଗଛକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
 
Question 18: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ୱେତସାର _________ ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ।
Answer: ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ୱେତସାର ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

୧. ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଶ୍ୱେତସାର ଉତ୍ପାଦନ: ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ରରେ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ପତ୍ରରେ ଥିବା ହରିତ୍‌କଣିକା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳରୁ ଶ୍ୱେତସାର (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ୱେତସାର ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

୨. ଶ୍ୱେତସାରର ଦ୍ରବୀକରଣ: ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଶ୍ୱେତସାର ପ୍ରଥମେ ସରଳ ଶର୍କରା (ଯେପରିକି ସୁକ୍ରୋଜ୍)ରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହାକି ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରେ। ଏହା ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିବହନ ପାଇଁ ସହଜ ହୋଇଥାଏ।

୩. ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁର ଭୂମିକା: ଫ୍ଲୋଏମ୍ ହେଉଛି ଏକ ସଂବାହୀ ଟିସୁ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ଏହା ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ (sieve tubes), ସାଥୀ କୋଷ (companion cells), ଏବଂ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ପାରେନ୍‌କାଇମା (phloem parenchyma) କୋଷଗୁଡ଼ିକରୁ ଗଠିତ। ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ପରିବହନକାରୀ, ଯାହାକି ସାଥୀ କୋଷଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ।

୪. ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Translocation):
ଉତ୍ସ (Source): ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶର୍କରା ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସକ୍ରିୟ ପରିବହନ (active transport) ମାଧ୍ୟମରେ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୋଇ ଶର୍କରାକୁ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଭିତରକୁ ନିଆଯାଏ।
ଭାର ବୃଦ୍ଧି (Loading): ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ରେ ଶର୍କରାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବଢ଼ିବା ହେତୁ, ଅଭିସ୍ରବଣ (osmosis) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜାଇଲେମ୍‌ରୁ ଜଳ ଫ୍ଲୋଏମ୍‌କୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଚାପ ପ୍ରବାହ (Pressure Flow): ଜଳ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଫଳରେ ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ରେ ଏକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଚାପ ହେତୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଶର୍କରା ଫ୍ଲୋଏମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ନିମ୍ନ ଚାପ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗତି କରେ।
ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳ (Sink): ଉଦ୍ଭିଦର ଯେଉଁ ଅଂଶରେ ଶର୍କରାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ (ଯେପରିକି ମୂଳ, କାଣ୍ଡ, ଫଳ), ସେଠାରେ ଏହି ଶର୍କରା ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ରୁ ବାହାରି କୋଷଗୁଡ଼ିକଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ପରିବହନ ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ।
ଭାର ହ୍ରାସ (Unloading): ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ଶର୍କରା ବାହାରିଯିବା ପରେ, ଫ୍ଲୋଏମ୍‌ରେ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯାଏ ଏବଂ ଜଳ ପୁନର୍ବାର ଜାଇଲେମ୍‌କୁ ଫେରିଯାଏ।

୫. ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ: ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଶର୍କରା କୋଷଗୁଡ଼ିକଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ ଭାବରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୁଏ।

ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁ ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା:
ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ: କୃଷିରେ, ଉଦ୍ଭିଦର ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଫସଲର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯଦି ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଠିକ୍ ଭାବେ କାମ ନକରେ, ତେବେ ଉଦ୍ଭିଦର ବିକାଶ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ କମିଯାଏ।
ଗଛର ବଞ୍ଚିବା: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଗଛକୁ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଖାଦ୍ୟର ପରିବହନ ହେତୁ ଗଛର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି।
 
Question 19: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର :ମଣିଷର  ରକ୍ତବର୍ଗ  କିପରି  ନିର୍ଣ୍ଣୟ  କରାଯାଇଛି ?
Answer: ମଣିଷର ରକ୍ତବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ରକ୍ତରେ ଥିବା ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ (Antigen) ଓ ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody) ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ହେବ:

1. ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ (Antigen): ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକା (Red Blood Cells)ର ବାହ୍ୟ ଆବରଣରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟିନ୍। ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଦେଖାଯାଏ – A ଓ B। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତରେ A ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଗ A ହୋଇଥାଏ। ସେହିପରି ଯାହାଙ୍କ ରକ୍ତରେ B ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ, ତାଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଗ B ହୋଇଥାଏ। ଯଦି ଉଭୟ A ଓ B ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ AB ହୁଏ। ଆଉ ଯଦି କୌଣସି ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ନଥାଏ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ O ହୋଇଥାଏ।

2. ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody): ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ଲାଜମାରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟିନ୍। ଏଗୁଡ଼ିକ ଆଣ୍ଟିଜେନ୍‌କୁ ଚିହ୍ନି ତା’ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ରକ୍ତରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଆଣ୍ଟିବଡି ଦେଖାଯାଏ – ଆଣ୍ଟି-A ଓ ଆଣ୍ଟି-B। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତବର୍ଗ A, ତାଙ୍କ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-B ଥାଏ। ସେହିପରି ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତବର୍ଗ B, ତାଙ୍କ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-A ଥାଏ। ରକ୍ତବର୍ଗ O ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ଲାଜମାରେ ଉଭୟ ଆଣ୍ଟି-A ଓ ଆଣ୍ଟି-B ଥାଏ। ରକ୍ତବର୍ଗ AB ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ଲାଜମାରେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟିବଡି ନଥାଏ।

3. ରକ୍ତବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା: ରକ୍ତବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ, ରକ୍ତ ନମୁନାକୁ ଆଣ୍ଟି-A ଓ ଆଣ୍ଟି-B ଆଣ୍ଟିବଡି ସହିତ ମିଶାଯାଏ। ଯଦି ରକ୍ତ ନମୁନା ଆଣ୍ଟି-A ସହିତ ମିଶି ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ A ହେବ। ଯଦି ଆଣ୍ଟି-B ସହିତ ମିଶି ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ B ହେବ। ଯଦି ଉଭୟ ଆଣ୍ଟି-A ଓ ଆଣ୍ଟି-B ସହିତ ମିଶି ଜମାଟ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ AB ହେବ। ଆଉ ଯଦି କାହା ସହିତ ଜମାଟ ନ ବାନ୍ଧେ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ O ହେବ।

4. Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର (Rh Factor): ରକ୍ତବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ସମୟରେ Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟରକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଏ। ଯଦି ରକ୍ତରେ Rh ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ, ତେବେ ରକ୍ତବର୍ଗ ପଜିଟିଭ୍ (+) ହୁଏ, ନଚେତ୍ ନେଗେଟିଭ୍ (-) ହୁଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି କାହାର ରକ୍ତବର୍ଗ A ଓ Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର ପଜିଟିଭ୍, ତେବେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଗ A+ ହେବ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ, ମଣିଷର ରକ୍ତବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହା ରକ୍ତଦାନ ଏବଂ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, କାରଣ ଭୁଲ ରକ୍ତବର୍ଗର ରକ୍ତ ଦିଆଗଲେ, ତାହା ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଗ A+ ଅଟେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ A ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ରହିଥାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-B ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ। ସେହିପରି ତାଙ୍କ ରକ୍ତରେ Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ।
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ରକ୍ତବର୍ଗ O- ଅଟେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ (A କିମ୍ବା B) ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପ୍ଲାଜମାରେ ଉଭୟ ଆଣ୍ଟି-A ଏବଂ ଆଣ୍ଟି-B ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ। ଏହା ସହିତ, ତାଙ୍କ ରକ୍ତରେ Rh ଫ୍ୟାକ୍ଟର ମଧ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥାଏ।

ଏହି ଜ୍ଞାନ ରକ୍ତଦାନ ଏବଂ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
 
Question 20: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର :ମଣିଷ  ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର  ପ୍ରକୋଷ  ଓ  କପାଟିକାର  ଅବସ୍ଥିତି  ଲେଖ ।
Answer: ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଏକ ଜଟିଳ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପଠାଇ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ପରେ ସେହି ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପଠାଇବା। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁଚାରୁ ରୂପେ କରିବା ପାଇଁ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ଚାରୋଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ (Chambers) ଓ କିଛି କପାଟିକା (Valves) ରହିଛି।

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ (Chambers of the Heart):

1.  ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ (Right Atrium): ଏହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ବିହୀନ ରକ୍ତକୁ ମହାଶିରା (Superior and Inferior Vena Cava) ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
2.  ବାମ ଅଳିନ୍ଦ (Left Atrium): ଏହା ମଧ୍ୟ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ। ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା (Pulmonary Veins) ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
3.  ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ (Right Ventricle): ଏହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ତଳ ଭାଗରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ (Pulmonary Artery) ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପଠାଇଥାଏ।
4.  ବାମ ନିଳୟ (Left Ventricle): ଏହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ତଳ ଭାଗରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ। ଏହା ବାମ ଅଳିନ୍ଦରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି ମହାଧମନୀ (Aorta) ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପଠାଇଥାଏ।

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କପାଟିକା (Valves of the Heart):

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ପ୍ରକାରର କପାଟିକା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ରକ୍ତର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ଓଲଟା ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।

1.  ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା (Tricuspid Valve): ଏହି କପାଟିକା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଥିରେ ତିନୋଟି ପାଖୁଡ଼ା (Cusps) ଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରୁ ରକ୍ତକୁ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟକୁ ଯିବାକୁ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଓଲଟା ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।
2.  ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା/ମିଟ୍ରାଲ୍ କପାଟିକା (Bicuspid/Mitral Valve): ଏହି କପାଟିକା ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ପାଖୁଡ଼ା ଥାଏ ଏବଂ ଏହା ବାମ ଅଳିନ୍ଦରୁ ରକ୍ତକୁ ବାମ ନିଳୟକୁ ଯିବାକୁ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଓଲଟା ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ।
3.  ପଲ୍‌ମୋନାରୀ କପାଟିକା (Pulmonary Valve): ଏହି କପାଟିକା ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟରୁ ରକ୍ତକୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ଦେଇ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯିବାକୁ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଓଲଟା ଦିଗରେ ଆସିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହା ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତିର (Semilunar) ହୋଇଥାଏ।
4.  ଆଓର୍ଟିକ୍ କପାଟିକା (Aortic Valve): ଏହି କପାଟିକା ବାମ ନିଳୟ ଓ ମହାଧମନୀ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ବାମ ନିଳୟରୁ ରକ୍ତକୁ ମହାଧମନୀ ଦେଇ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ଯିବାକୁ ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଓଲଟା ଦିଗରେ ଆସିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକୃତିର (Semilunar) ହୋଇଥାଏ।

କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ (Working Mechanism):

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ହୋଇଥାଏ:

1.  ପ୍ରଥମେ, ଶରୀରରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ବିହୀନ ରକ୍ତ ମହାଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ଦକ୍ଷିଣ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ଅମ୍ଳଜାନଯୁକ୍ତ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ବାମ ଅଳିନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
2.  ଅଳିନ୍ଦ ଦୁଇଟି ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ, ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ ଓ ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ଯଥାକ୍ରମେ ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟ ଓ ବାମ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
3.  ନିଳୟ ଦୁଇଟି ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା ପରେ, ପଲ୍‌ମୋନାରୀ ଓ ଆଓର୍ଟିକ୍ କପାଟିକା ଖୋଲିଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ନିଳୟରୁ ରକ୍ତ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଧମନୀ ଦେଇ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟରୁ ରକ୍ତ ମହାଧମନୀ ଦେଇ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
4.  ଏହି ସମୟରେ, ଟ୍ରାଇକସ୍ପିଡ୍ ଓ ବାଇକସ୍ପିଡ୍ କପାଟିକା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ନିଳୟରୁ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଫେରିପାରେ ନାହିଁ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବିରତ ଭାବେ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ରକ୍ତ ଯୋଗାଇଥାଏ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଉପଯୋଗ (Real-world applications):
ଡାକ୍ତରମାନେ ଷ୍ଟେଥୋସ୍କୋପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କପାଟିକାର କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେଉଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିପାରନ୍ତି। କପାଟିକାରେ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ଥିଲେ, ରକ୍ତ ପ୍ରବାହରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ, ଯାହାକୁ ଡାକ୍ତରୀ ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ମଣିଷ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ କପାଟିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।
 
Question 21: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : କେଉଁ କାରକମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ମୂଳରୁ ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ ?
Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ମୂଳରୁ ଗଛର ଅଗ୍ରଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେଉଁ କାରକମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଯାଏ, ତାହା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

1. କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillary Attraction): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଜଳ କୈଶିକ ନଳୀ ଭଳି ଜାଇଲେମ୍ ଟିସୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଉପରକୁ ଉଠେ। ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀର ବ୍ୟାସ ଯେତେ କମ୍ ହୁଏ, ଜଳ ସେତେ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେବଳ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଗଛ ପାଇଁ ହିଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ। ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଗଛରେ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇନଥାଏ।
ଏକ ମିଲିମିଟରର 100 ଭାଗରୁ 1 ଭାଗ ବ୍ୟାସବିଶିଷ୍ଟ ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀରେ କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଜଳ 3 ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିପାରେ ।

2. ମୂଳକ ଚାପ (Root Pressure): ମୂଳକ ଚାପ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଚାପ, ଯାହା ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଜଳକୁ ଉପର ଦିଗକୁ ଠେଲିଥାଏ। ଯଦିଓ ଏହା କିଛି ପରିମାଣରେ ଜଳ ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ତଥାପି ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏହାଛଡ଼ା, ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ସ୍ୱେଦନର ବେଗ ଅଧିକ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ମୂଳକ ଚାପ କମ୍ ଥାଏ।
କୌଣସି ଉଦ୍ଭିଦର କାଣ୍ଡକୁ ଅଧାରୁ କାଟିଦେଲେ, କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରୁ ଜଳୀୟ ପଦାର୍ଥ ବାହାରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଏ । ଏହା ମୂଳକ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।

3. ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ (Cohesion Theory): ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ, ଜଳର ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ରହିଥାଏ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ସହିତ, ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଜାଇଲେମ୍ ଟିସୁର କାନ୍ଥ ସହିତ ଲାଗି ରହିଥାନ୍ତି। ପତ୍ରରେ ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ହେତୁ ଏକ ଆକର୍ଷଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳକୁ ମୂଳରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ସ୍ରୋତ କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପତ୍ରରୁ ଜଳ କ୍ଷୟ ହେବା କାରଣରୁ ପତ୍ରଫଳକରେ ଜଳର ବିସରଣ ଚାପ କମିଯାଏ । ତେଣୁ ପତ୍ରର ଶିରାପ୍ରଶିରାରୁ ଜଳ ପତ୍ର ଫଳକ ମଧ୍ୟକୁ ଗତିକରେ ।

ପ୍ରକ୍ରିୟା (Process):

1.  ମୂଳଦ୍ୱାରା ଜଳର ଶୋଷଣ: ମୂଳରେ ଥିବା ମୂଳଲୋମ ମାଟିରୁ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଶୋଷଣ କରନ୍ତି।
2.  ଜାଇଲେମ୍ ଦେଇ ପରିବହନ: ଶୋଷିତ ଜଳ ଜାଇଲେମ୍ ଟିସୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଛର ଉପର ଅଂଶକୁ ପରିବହନ ହୁଏ।
3.  ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ: ପତ୍ରରେ ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ହେତୁ ଏକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଟାଣିଥାଏ।
4.  ସଂସକ୍ତି ଏବଂ ଆସଞ୍ଜନ: ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂସକ୍ତି ବଳ ଏବଂ ଜାଇଲେମ୍ କାନ୍ଥ ସହିତ ଆସଞ୍ଜନ ଜଳର ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସ୍ରୋତକୁ ବଜାୟ ରଖେ।

ବାସ୍ତବ ଉପଯୋଗ (Real-world applications):
କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳସେଚନ ପଦ୍ଧତି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଉଦ୍ଭିଦର ଜଳ ପରିବହନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ଗଛର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ, ମୂଳକ ଚାପ ଏବଂ ସଂସକ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱ ଭଳି ଅନେକ କାରକ ସାମିଲ ହୋଇଥାନ୍ତି।
 
Question 22: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନରେ ମୂଳକ ଚାପର ଭୂମିକା କ’ଶ ?
Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ମୂଳରୁ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମୂଳକ ଚାପର ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କରେ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା:

ମୂଳକ ଚାପ (Root Pressure):
ମୂଳକ ଚାପ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଚାପ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ଜଳକୁ ମୂଳରୁ କାଣ୍ଡ ଏବଂ ପତ୍ର ଆଡ଼କୁ ଠେଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. ମୂଳଦ୍ୱାରା ଜଳର ଅବଶୋଷଣ: ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳରେ ଥିବା ରୋମ (root hairs) ମାଟିରୁ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଅବଶୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଜଳ ମୂଳର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରି ଜାଇଲେମ୍ (xylem) ନାମକ ଏକ ଟିସୁରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

2. ଆୟନର ସଞ୍ଚୟ: ମୂଳର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଖଣିଜ ଆୟନକୁ ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରକୁ ପମ୍ପ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଜାଇଲେମ୍‌ରେ ଦ୍ରବଣର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବଢ଼ିଯାଏ।

3. ଅସମୋସିସ୍ (Osmosis): ଜାଇଲେମ୍‌ରେ ଦ୍ରବଣର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି ହେତୁ, ଅସମୋସିସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ ମୂଳର କୋଷଗୁଡ଼ିକରୁ ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ଜଳର ପ୍ରବାହ ମୂଳରେ ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକୁ ମୂଳକ ଚାପ କୁହାଯାଏ।

4. ଜଳର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି: ମୂଳକ ଚାପ ଜଳକୁ ଜାଇଲେମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଉପର ଆଡ଼କୁ ଠେଲିଥାଏ। ଏହି ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଜଳ କାଣ୍ଡ ଏବଂ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।

ମୂଳକ ଚାପର ସୀମା:
ମୂଳକ ଚାପ କେବଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଏହାର ଭୂମିକା ସୀମିତ, କାରଣ ଏହି ଚାପ ଉଚ୍ଚ ଗଛର ଶୀର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରକ:
ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକ ମଧ୍ୟ ରହିଛି:
କୈଶିକ ଆକର୍ଷଣ (Capillary Action): ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବ୍ୟାସ ଯୋଗୁଁ ଜଳ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଉପରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ।
ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ଟାଣ (Transpiration Pull): ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବାଦ୍ୱାରା ଏକ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜଳକୁ ଉପର ଆଡ଼କୁ ଟାଣିଥାଏ।
ସଂସକ୍ତି ଏବଂ ଆସଞ୍ଜନ (Cohesion and Adhesion): ଜଳ ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂସକ୍ତି ବଳ ଏବଂ ଜାଇଲେମ୍ କାନ୍ଥ ସହିତ ଆସଞ୍ଜନ ବଳ ଜଳର ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ମୂଳକ ଚାପ ସର୍ବଦା ଜଳ ପରିବହନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ, ବିଶେଷକରି ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କରେ। ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ କାରକ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ମୂଳକ ଚାପ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକମାତ୍ର କିମ୍ବା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକ ନୁହେଁ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ମୂଳକ ଚାପ ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଏକ ଚାପ, ଯାହା ଜଳକୁ କିଛି ପରିମାଣରେ ଉପର ଆଡ଼କୁ ଠେଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ବଡ଼ ଗଛରେ ଜଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର କାରକ ନୁହେଁ। ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ଟାଣ ଏବଂ ସଂସକ୍ତି ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରକ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ସମାନ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି।
 
Question 23: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ୱେତସାର ________ ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ।
Answer: ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ୱେତସାର ଫ୍ଲୋଏମ୍ (Phloem) ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

୧. ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଶ୍ୱେତସାର ଉତ୍ପାଦନ: ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ରରେ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ, ଜଳ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଶ୍ୱେତସାର (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍) ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ୱେତସାର ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

୨. ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁର ଗଠନ: ଫ୍ଲୋଏମ୍ ହେଉଛି ଏକ ସଂବାହୀ ଟିସୁ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର କୋଷକୁ ନେଇ ଗଠିତ: ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ (Sieve tubes) ଏବଂ ସାଥୀ କୋଷ (Companion cells)। ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଲମ୍ବାଳିଆ କୋଷ, ଯାହାକି ଏକ ସିଭ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ସାଥୀ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ସହିତ ଲାଗି ରହିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

୩. ଶ୍ୱେତସାରର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା:
ପ୍ରଥମେ, ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ଶ୍ୱେତସାରକୁ ସୁକ୍ରୋଜ୍ ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ। ସୁକ୍ରୋଜ୍ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାରର ଶର୍କରା, ଯାହାକି ଜଳରେ ସହଜରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରେ।
ଏହାପରେ, ସୁକ୍ରୋଜ୍ ସକ୍ରିୟ ପରିବହନ (active transport) ମାଧ୍ୟମରେ ସାଥୀ କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ।
ସାଥୀ କୋଷରୁ, ସୁକ୍ରୋଜ୍ ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ କୋଷକୁ ଯାଏ। ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ କୋଷରେ ସୁକ୍ରୋଜ୍ର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବଢ଼ିବା ହେତୁ ଏକ ଅଭିସ୍ରବଣ ପ୍ର gradient ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଏହି ଅଭିସ୍ରବଣ gradient କାରଣରୁ ଜାଇଲେମ୍ (xylem)ରୁ ଜଳ ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସିଭ୍ ଟ୍ୟୁବ୍ ଭିତରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଜଳ ସମ୍ଭାବନା (water potential) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ସୁକ୍ରୋଜ୍କୁ ଉଦ୍ଭିଦର ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ସୁକ୍ରୋଜ୍ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଦେଇ ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଯଥା ମୂଳ, କାଣ୍ଡ ଏବଂ ଫଳକୁ ପରିବହନ କରାଯାଏ। ଏହି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକରେ, ସୁକ୍ରୋଜ୍ ଶ୍ୱେତସାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ କିମ୍ବା ଉର୍ଜା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

୪. ଦିଗ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଫ୍ଲୋଏମ୍ ପରିବହନ ଦ୍ୱିଗାମୀ ହୋଇପାରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଉଭୟ ଉପର ଏବଂ ତଳ ଦିଗରେ ଗତି କରିପାରେ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉଦ୍ଭିଦର ହର୍ମୋନ୍ ଏବଂ ପରିବେଶର ସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି।

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ, ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶ୍ୱେତସାର ଫ୍ଲୋଏମ୍ ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ସହଜରେ ପରିବହନ କରାଯାଇଥାଏ।
 
Question 24: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦେଇ ପାରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ________ କୁହଯାଏ
Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ରକ୍ତବର୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଟେ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରକ୍ତକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି – A, B, AB, ଏବଂ O। ଏହି ବିଭାଜନ ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ ଥିବା ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ (Antigen) ଏବଂ ପ୍ଲାଜମାରେ ଥିବା ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody) ଉପରେ ଆଧାରିତ।
ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ (Antigen): ଏହା ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାର ବାହ୍ୟ ଆବରଣରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଅଟେ। ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଦେଖାଯାଏ – A ଏବଂ B।
ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody): ଏହା ପ୍ଲାଜମାରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଅଟେ, ଯାହା ଆଣ୍ଟିଜେନ୍‌କୁ ଚିହ୍ନିଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥାଏ।

ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଦେଖିବା କେଉଁ ରକ୍ତବର୍ଗର ଲୋକ କାହାକୁ ରକ୍ତ ଦାନ କରିପାରିବେ:
ରକ୍ତବର୍ଗ A: ଏହି ବର୍ଗର ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ A ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ ଏବଂ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-B ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ। ତେଣୁ, ଏମାନେ A କିମ୍ବା AB ରକ୍ତବର୍ଗ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦାନ କରିପାରିବେ।
ରକ୍ତବର୍ଗ B: ଏହି ବର୍ଗର ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ B ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ ଏବଂ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-A ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ। ତେଣୁ, ଏମାନେ B କିମ୍ବା AB ରକ୍ତବର୍ଗ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦାନ କରିପାରିବେ।
ରକ୍ତବର୍ଗ AB: ଏହି ବର୍ଗର ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ A ଏବଂ B ଉଭୟ ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ଲାଜମାରେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟିବଡି ନଥାଏ। ତେଣୁ, ଏମାନେ କେବଳ AB ରକ୍ତବର୍ଗ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦାନ କରିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ରକ୍ତବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
ରକ୍ତବର୍ଗ O: ଏହି ବର୍ଗର ଲୋକମାନଙ୍କର ଲୋହିତ ରକ୍ତ କଣିକାରେ କୌଣସି ଆଣ୍ଟିଜେନ୍ ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ଲାଜମାରେ ଆଣ୍ଟି-A ଏବଂ ଆଣ୍ଟି-B ଉଭୟ ଆଣ୍ଟିବଡି ଥାଏ। ତେଣୁ, ଏମାନେ ସମସ୍ତ ରକ୍ତବର୍ଗ (A, B, AB, O) ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦାନ କରିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ, ସେମାନେ କେବଳ O ରକ୍ତବର୍ଗ ଥିବା ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦେଇପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ‘ସର୍ବଜନୀନ ଦାତା’ କୁହାଯାଏ। ରକ୍ତବର୍ଗ O ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦାନ କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଜନୀନ ଦାତା କୁହାଯାଏ।

ସେହିପରି, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ‘ସର୍ବଜନୀନ ଗ୍ରହୀତା’ କୁହାଯାଏ। ରକ୍ତବର୍ଗ AB ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିପାରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଜନୀନ ଗ୍ରହୀତା କୁହାଯାଏ।

ଏଣୁ, ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ହେଉଛି: ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦେଇ ପାରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସର୍ବଜନୀନ ଦାତା କୁହାଯାଏ।

ରକ୍ତଦାନର ଗୁରୁତ୍ୱ:
ରକ୍ତଦାନ ଏକ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏହାଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଯାଇପାରେ। ଦୁର୍ଘଟଣାଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକ, ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରାଉଥିବା ରୋଗୀ ଏବଂ ରକ୍ତହୀନତା ଭଳି ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ତଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ସୁସ୍ଥ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିୟମିତ ଭାବେ ରକ୍ତଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଉଦାହରଣ:
1.  ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରକ୍ତର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, O ରକ୍ତବର୍ଗର ବ୍ୟକ୍ତି ରକ୍ତଦାନ କରି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇପାରନ୍ତି।
2.  ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର ସମୟରେ ଅଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଲେ ରୋଗୀଙ୍କୁ ରକ୍ତ ଦେବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ସର୍ବଜନୀନ ଦାତାଙ୍କ ରକ୍ତ ଅନ୍ୟ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନଦାନ ସଦୃଶ ହୋଇଥାଏ।
3.  ରକ୍ତହୀନତା ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିୟମିତ ରକ୍ତ ଦେବାକୁ ପଡିଥାଏ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ରକ୍ତଦାନ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।
 
Question 25: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କପାଟିକା _______ ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟା
Answer: ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଓ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କପାଟିକା ଦୁଇଟି ପାଖୁଡ଼ାବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ। ଏହାକୁ ଦ୍ୱିପତ୍ରୀ କପାଟିକା (Bicuspid valve) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି କପାଟିକା ରକ୍ତକୁ ବାମ ଅଳିନ୍ଦରୁ ବାମ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ରକ୍ତକୁ ପୁନର୍ବାର ବାମ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଫେରିଯିବାରୁ ରକ୍ଷା କରେ।

ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1.  କପାଟିକାର ଅବସ୍ଥିତି: ଏହି କପାଟିକା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ଏବଂ ବାମ ନିଳୟ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ।
2.  କପାଟିକାର ଗଠନ: ଏହା ଦୁଇଟି ପତଳା ପରଦା ବା ପାଖୁଡ଼ା (cusps) ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହି ପାଖୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥାନ୍ତି।
3.  କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ:
ଯେତେବେଳେ ବାମ ଅଳିନ୍ଦ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିବା କାରଣରୁ ଏହି କପାଟିକା ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ରକ୍ତ ବାମ ନିଳୟକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ଯେତେବେଳେ ବାମ ନିଳୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ରକ୍ତଚାପ ବଢ଼ିବା କାରଣରୁ ଏହି କପାଟିକା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ରକ୍ତକୁ ପୁନର୍ବାର ବାମ ଅଳିନ୍ଦକୁ ଫେରିଯିବାରୁ ରକ୍ଷା କରେ।
4.  ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଏହି କପାଟିକାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ରକ୍ତର ଏକମୁଖୀ ପ୍ରବାହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ କେବଳ ବାମ ଅଳିନ୍ଦରୁ ବାମ ନିଳୟକୁ ହିଁ ଯାଇପାରିବ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ:
ହୃଦରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ: ଡାକ୍ତରମାନେ ଷ୍ଟେଥୋସ୍କୋପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏହି କପାଟିକାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି। କପାଟିକାରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ଥିଲେ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ିଥାଏ।
ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର: ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ ଏହି କପାଟିକା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାରଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସଜାଡ଼ି ଦିଆଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ବଦଳାଯାଇପାରେ।
 
Question 26: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ _______ ଟିସୁ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ।
Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳ ପରିବହନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଜାଇଲେମ୍ ନାମକ ଏକ ସଂବାହୀ ଟିସୁ ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ:

1. ମୂଳଦ୍ୱାରା ଜଳର ଅବଶୋଷଣ: ଉଦ୍ଭିଦର ମୂଳରେ ଥିବା ମୂଳଲୋମ ମାଟିରୁ ଜଳ ଏବଂ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅବଶୋଷଣ କରିଥାଏ। ମୂଳଲୋମଗୁଡ଼ିକ ମାଟିରେ ଥିବା ଜଳ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଅଭିସ୍ରବଣ (Osmosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳକୁ କୋଷ ଭିତରକୁ ନେଇଥାନ୍ତି।

2. ଜାଇଲେମ୍‌କୁ ଜଳର ଗତି: ମୂଳର କୋଷଗୁଡ଼ିକରୁ ଜଳ ଜାଇଲେମ୍ ଟିସୁକୁ ବିସରଣ (Diffusion) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ। ଜାଇଲେମ୍ ହେଉଛି ଏକ ନଳୀ ପରି ସଂରଚନା, ଯାହା ମୂଳରୁ କାଣ୍ଡ ଏବଂ ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ।

3. ଜଳର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି: ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରେ ଜଳ ଉପର ଦିଗକୁ ଗତି କରିଥାଏ। ଏହି ଗତି ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି କାରକ ଦାୟୀ:

   କ. ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ ଟାଣ (Transpiration pull): ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜାଇଲେମ୍‌ରେ ଜଳକୁ ଉପରକୁ ଟାଣିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ରରେ ଥିବା ଷ୍ଟୋମାଟା (Stomata) ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ।

   ଖ. କୈଶିକ କ୍ରିୟା (Capillary action): ଜାଇଲେମ୍ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଥିରେ କୈଶିକ କ୍ରିୟା ଘଟିଥାଏ, ଯାହା ଜଳକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଉପରକୁ ଟାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

   ଗ. ମୂଳ ଚାପ (Root pressure): ମୂଳ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଜଳକୁ ଅବଶୋଷଣ କରିବା ସମୟରେ ଏକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ଜଳକୁ ଜାଇଲେମ୍ ଭିତରେ ଉପରକୁ ଠେଲିଥାଏ।

4. ପତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ଜଳର ପରିବହନ: ଜାଇଲେମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳ ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ପତ୍ରରେ ଜଳ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ (Photosynthesis) ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:
କୃଷି: ଜଳ ପରିବହନର ଜ୍ଞାନ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଫସଲର ଜଳ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଉଦ୍ୟାନ କୃଷି: ଗଛ ଏବଂ ଫୁଲର ଯତ୍ନ ନେବାରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନ: ଉଦ୍ଭିଦ କିପରି ଜଳ ପରିବହନ କରନ୍ତି ତାହା ବୁଝିବା ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ବୈଷୟିକ ବିବରଣୀ:
ଜାଇଲେମ୍ (Xylem): ଏହା ଏକ ଜଟିଳ ଟିସୁ ଯାହା ଟ୍ରାକିଡ୍ (Tracheids) ଏବଂ ଭେସେଲ୍ (Vessels) ଭଳି କୋଷିକାଗୁଡ଼ିକରୁ ଗଠିତ। ଏହି କୋଷିକାଗୁଡ଼ିକ କାଠ ପରି ହୋଇଥିବାରୁ ଜଳ ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଉତ୍ସ୍ୱେଦନ (Transpiration): ଏହା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଉଦ୍ଭିଦର ବାୟବୀୟ ଅଂଶରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ।
ଅଭିସ୍ରବଣ (Osmosis): ଏହା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଜଳ ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ରତା (Concentration) ରୁ କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିଥାଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜଳର ପରିବହନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାନ୍ତି।
 
Question 27: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର : ଉସ୍ସେଦନ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦର _______ ନିୟନ୍ତିତ ହୋଇଥାଏ।
Answer: ଉସ୍ସେଦନ (Transpiration) ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦର ବାୟବୀୟ ଅଂଶ, ଯେପରି ପତ୍ର ଓ କାଣ୍ଡରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ବାହାରିଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ନିମ୍ନଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରିଥାଏ:

1. ଜଳର ପରିବହନ (Water Transport): ଉସ୍ସେଦନ ଟାଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ମୂଳରୁ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣକୁ ଉପରକୁ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ପତ୍ରରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପ ହୋଇ ବାହାରିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଜାଇଲେମ୍ (xylem) ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳକୁ ଉପର ଆଡ଼କୁ ଟାଣିଥାଏ।

2. ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Temperature Regulation): ଉସ୍ସେଦନ ଉଦ୍ଭିଦର ତାପମାତ୍ରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ସମୟରେ ଉଦ୍ଭିଦର ପୃଷ୍ଠରୁ ତାପ ଶୋଷିତ ହୁଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଥଣ୍ଡା ରହେ। ଏହା ମଣିଷର ଝାଳ ବାହାରିବା ଭଳି କାମ କରେ।

3. ଖଣିଜ ଲବଣର ପରିବହନ (Mineral Transport): ଉସ୍ସେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜଳ ସହିତ ଖଣିଜ ଲବଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ମାଟିରୁ ଶୋଷିତ ହୋଇଥିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଜଳ ସହିତ ମିଶି ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦର ବିକାଶ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

4. କୋଷର ସ୍ଫୀତି (Cell Turgidity): ଉସ୍ସେଦନ କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ଜଳର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ଫଳରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଫୀତ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହା ଉଦ୍ଭିଦକୁ ସତେଜ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଏହାର ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ।

ଉସ୍ସେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ତୋମାଟା (Stomata), କ୍ୟୁଟିକଲ୍ (Cuticle) ଏବଂ ଲେଣ୍ଟିସେଲ୍ (Lenticels) ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ। ସ୍ତୋମାଟା ହେଉଛି ପତ୍ରରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଅଧିକାଂଶ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉସ୍ସେଦନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିଥାଏ।

ଉସ୍ସେଦନ ହାରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା କାରକଗୁଡ଼ିକ:
ଆଲୋକ (Light): ଆଲୋକ ଉସ୍ସେଦନ ହାରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ, କାରଣ ଏହା ସ୍ତୋମାଟାକୁ ଖୋଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ତାପମାତ୍ରା (Temperature): ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଉସ୍ସେଦନ ହାରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ, କାରଣ ଏହା ଜଳର ବାଷ୍ପୀକରଣକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରେ।
ଆର୍ଦ୍ରତା (Humidity): କମ୍ ଆର୍ଦ୍ରତା ଉସ୍ସେଦନ ହାରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ, କାରଣ ଶୁଷ୍କ ବାୟୁରେ ଜଳ ଶୀଘ୍ର ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୁଏ।
ବାୟୁର ଗତି (Wind Speed): ଅଧିକ ବାୟୁର ଗତି ଉସ୍ସେଦନ ହାରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ, କାରଣ ଏହା ପତ୍ର ଚାରିପାଖରୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଉସ୍ସେଦନ ଉଦ୍ଭିଦର ଜୀବନ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଜଳ ପରିବହନ, ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ପରିବହନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉସ୍ସେଦନ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭିଦର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତିତ ହୋଇଥାଏ।