Question 1: 3R ନୀତି କ’ଶ ?  ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦମାନଙ୍କର କିପରି ସୁରକ୍ଷା ହୋଇପାରିବ ଦର୍ଶାଅ

Answer: 3R ନୀତି ହେଉଛି ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହା ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ: Reduce (ସମ୍ଭରଣ), Reuse (ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର), ଏବଂ Recycle (ପୁନଃଚକ୍ରଣ)। ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରି ଆମେ କେବଳ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବା ନାହିଁ, ବରଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରିବା।

1. Reduce (ସମ୍ଭରଣ): ସମ୍ଭରଣର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସମ୍ପଦର ବ୍ୟବହାରକୁ କମ୍ କରିବା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ ଆମ ପାଖରେ ସୀମିତ ପରିମାଣରେ ଅଛି, ତାହାକୁ କମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ଅନାବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବହାରକୁ ଏଡ଼ାଇବା।

କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବେ:
ଅନାବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ କିଣିବା ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ।
ବିଜୁଳି ଓ ପାଣିର ଅପଚୟକୁ ରୋକନ୍ତୁ।
ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟାଗ୍ ବଦଳରେ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରୁଥିବା ବ୍ୟାଗ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।

2. Reuse (ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର): ପୁନଃ ବ୍ୟବହାରର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଜିନିଷକୁ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଏହାଦ୍ୱାରା ନୂଆ ଜିନିଷ କିଣିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କମିଯାଏ, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବେ:
ପୁରୁଣା ବୋତଲ ଏବଂ ଜାର୍କୁ ଜିନିଷ ରଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ପୁରୁଣା କପଡ଼ାରୁ ବ୍ୟାଗ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ତିଆରି କରନ୍ତୁ।
ଭଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ଫିଙ୍ଗି ନ ଦେଇ ମରାମତି କରି ପୁଣି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।

3. Recycle (ପୁନଃଚକ୍ରଣ): ପୁନଃଚକ୍ରଣ ହେଉଛି ବ୍ୟବହୃତ ଜିନିଷକୁ ନୂଆ ଜିନିଷରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହାଦ୍ୱାରା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ପରିମାଣ କମିଯାଏ ଏବଂ ନୂଆ ସମ୍ପଦର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଏ।

କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବେ:
କାଗଜ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଚ ଏବଂ ଧାତୁ ଭଳି ଜିନିଷକୁ ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପାଇଁ ଅଲଗା ରଖନ୍ତୁ।
ପୁନଃଚକ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପଠାନ୍ତୁ।
ପୁନଃଚକ୍ରିତ ସାମଗ୍ରୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ କିଣିବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା:
3R ନୀତି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା: କାଗଜର ପୁନଃଚକ୍ରଣ କରାଗଲେ ଗଛ କାଟିବା କମିଯାଏ, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ: ପାଣିର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ: ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୂଆ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବା ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ, ଯାହା ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ: ଧାତୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ପୁନଃଚକ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମ୍ପଦର ଅଧିକ ଉତ୍ତୋଳନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ନାହିଁ।

3R ନୀତି କେବଳ ଏକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପଦକ୍ଷେପ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମର ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ସମାଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଭଦାୟକ। ଏହା ବର୍ଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଖର୍ଚ୍ଚକୁ କମାଇଥାଏ ଏବଂ ନୂଆ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ନୀତି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିପାରିବା।

Question 2: ଜଙ୍ଗଲ  ନଷ୍ଟହେବାର  କାରଣଗୁଡ଼ିକ  ବର୍ଣ୍ଣନ  କର ।

Answer: ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ:

ଜଙ୍ଗଲ ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ। ଏହା ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ଅନେକ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର ବିଷୟ, ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଆଜି ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବାର କେତେକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଓ ସହରୀକରଣ: ଦ୍ରୁତ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହେତୁ ଅଧିକ ଘର, କାରଖାନା, ରାସ୍ତାଘାଟ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ପଡୁଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବହୁ ପରିମାଣରେ ଜଙ୍ଗଲ କଟାଯାଉଛି। ସହରୀକରଣ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ସହର ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ ଜମିକୁ ଅଣ-ଜଙ୍ଗଲ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି।

୨. କୃଷି ଜମିର ବିସ୍ତାର: ଖାଦ୍ୟର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଜମିରେ ଚାଷ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଥିପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରି କୃଷି ଜମିରେ ପରିଣତ କରାଯାଉଛି। ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ, ଲୋକମାନେ ଜୁମ୍ ଚାଷ (Slash and burn agriculture) କରିବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପୋଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।

୩. ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ: ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚାପ ପଡ଼ୁଛି। କାଗଜ, କାଠ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଛ କଟାଯାଉଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଜମିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟର ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।

୪. ଖଣି ଖନନ: ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖଣି ଖନନ କରାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗଛ କଟାଯାଏ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲର ପରିବେଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଖଣି ଖନନ ଦ୍ଵାରା ମାଟିର ଉର୍ବରତା କମିଯାଏ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ।

୫. ବନ୍ୟା ଓ ଦାବାନଳ: ବନ୍ୟା ଏବଂ ଦାବାନଳ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ବିପାକ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ କରିଥାନ୍ତି। ବନ୍ୟା ହେଲେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମାଟିରୁ ଉପୁଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଦାବାନଳରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗଛପତ୍ର ପୋଡ଼ିଯାଇ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଦାବାନଳ ମୁଖ୍ୟତଃ ମଣିଷକୃତ ଅବହେଳା ଯୋଗୁଁ ଘଟିଥାଏ।

୬. ଜାଳେଣି କାଠର ବ୍ୟବହାର: ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଲୋକ ଜାଳେଣି ପାଇଁ କାଠ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗଛ କାଟି ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଯାହା ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।

୭. ଅବୈଧ କାଠ ଚୋରା ଚାଲାଣ: ଲାଭଖୋର କିଛି ଲୋକ ଅଧିକ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗଛ କାଟି ଚୋରା ଚାଲାଣ କରନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲର ଅନେକ କ୍ଷତି ହୁଏ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

Question 3: ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ଅଂଶୀଦାରମାନେ କିଏ ?  ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ  ଏମାନଙ୍କର  ଭୂମିକା  କଂଶ ?

Answer: ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ଅଂଶୀଦାରମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା:

ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପରିଚାଳନାରେ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଜଡିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ଅଂଶୀଦାର କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶୀଦାରମାନେ ହେଲେ:

୧. ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିବାସୀ:
ଏହି ଅଧିବାସୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଜାଳେଣି କାଠ, ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ଏମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ବେଆଇନ କାଠ କଟା ଓ ଶିକାରକୁ ରୋକିଥାନ୍ତି।
ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନାରେ ସାମିଲ କରାଗଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିକ ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇଥାଏ।

୨. ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ:
ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ମୁଖ୍ୟ ପରିଚାଳକ ଅଟେ। ଏହି ବିଭାଗ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା, ପରିଚାଳନା, ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଦାୟୀ।
ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଜଙ୍ଗଲରେ ନୂତନ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଲାଗିଥିବା ନିଆଁକୁ ଲିଭାଇବା, ଏବଂ ବେଆଇନ କାଠ କଟାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନୀତି ଓ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରିଥାଏ।

୩. ଶିଳ୍ପପତି:
ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। କାଗଜ ଶିଳ୍ପ, କାଠ ଶିଳ୍ପ, ଏବଂ ଔଷଧ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ଆସିଥାଏ।
ଶିଳ୍ପପତିମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦକୁ ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲର କ୍ଷତି ନକରିବା ଉଚିତ୍।
ଅନେକ ଶିଳ୍ପ ସଂସ୍ଥା ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି।

୪. ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀ:
ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ମହତ୍ତ୍ଵ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବା ସହିତ ସରକାରଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନୂତନ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥାନ୍ତି।
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରିଥାନ୍ତି।

ଏହି ସମସ୍ତ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କର ସହଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିଚାଳନା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ। ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା କେବଳ ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କର ମିଳିତ ଦାୟିତ୍ୱ।

ଉଦାହରଣ:
ଓଡ଼ିଶାରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏକାଠି ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ସମିତି ଗଠନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମିତିଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲରେ ବେଆଇନ କାଠ କଟାକୁ ରୋକିବା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ନୂତନ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରୁଛନ୍ତି।
ସିମିଳିପାଳ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରକଳ୍ପ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା କରୁଛି।
ଚିଲିକା ହ୍ରଦରେ ଚଢ଼େଇ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନେକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଚଢ଼େଇଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଚଢ଼େଇଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ଵ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଉଛନ୍ତି।

Question 4: ‘ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଛି କୈବବିବିଧତାର ଉତ୍ସ’ – ଏହି ଉକ୍ତିର ଯଥାଥିତା ପ୍ରତିପାଦନ କରା

Answer: ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଛି ଜୈବବିବିଧତାର ଉତ୍ସ ଏବଂ ଏହା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ତାହା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:
ଜୈବବିବିଧତା (Biodiversity): ଜୈବବିବିଧତା କହିଲେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଉପଲବ୍ଧ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଅଣୁଜୀବଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥାଏ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଜୈବବିବିଧତାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ।
ଜଙ୍ଗଲର ଭୂମିକା: ଜଙ୍ଗଲ ଜୈବବିବିଧତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବାସସ୍ଥାନ ଯୋଗାଇଥାଏ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଅମ୍ଳଜାନ ଛାଡ଼ିଥାନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।
ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ: ଜଙ୍ଗଲ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଏହା ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା ସହ ଜଳବାୟୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଗୁଁ ବର୍ଷା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିଥାଏ, ଯାହା କୃଷି ପାଇଁ ଉପକାରୀ ହୋଇଥାଏ।
ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳୁଥିବା ସମ୍ପଦ: ଜଙ୍ଗଲରୁ ଆମେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସମ୍ପଦ ପାଇଥାଉ, ଯେପରିକି କାଠ, ଔଷଧୀୟ ଗଛ, ଫଳ, ମୂଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ। ଏହି ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକ ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବହୁତ ଉପକାରୀ ହୋଇଥାଏ।
ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ମଣିଷର ନିର୍ଭରଶୀଳତା: ଆଦିବାସୀ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଖାଦ୍ୟ, ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଜିନିଷ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର କାରଣ: ଆଜିକାଲି ଜଙ୍ଗଲ ଅନେକ କାରଣରୁ କ୍ଷୟ ହେବାରେ ଲାଗିଛି, ଯେପରିକି କଳକାରଖାନା ସ୍ଥାପନ, ରାସ୍ତାଘାଟ ନିର୍ମାଣ, ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ କୃଷି ପାଇଁ ଜମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା। ଏହି କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲର ଜୈବବିବିଧତାକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାନ୍ତି।
ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା: ଜଙ୍ଗଲର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଆମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ, କାରଣ ଏହା ଜୈବବିବିଧତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ସହ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସରକାର ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଉଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବା ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା।
ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରକାର ଅନେକ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ ଆଇନ, ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ ଏବଂ ଜାତୀୟ ଜୈବବିବିଧତା ଆଇନ। ଏହି ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଶିକାରକୁ ମଧ୍ୟ ନିଷେଧ କରିଥାନ୍ତି।
ସାମାଜିକ ସଚେତନତା: ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଜରୁରୀ। ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତଙ୍କ ସହଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇପାରିବ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଛି ଜୈବବିବିଧତାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ। ଏହା ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ଆମକୁ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସମ୍ପଦ ଯୋଗାଇଥାଏ। ତେଣୁ, ଜଙ୍ଗଲର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ।

Question 5: ଚିରନ୍ତନ  ଜଙ୍ଗଲ  ସମ୍ପଦ  ପରିଚାଳନା  ପାଇଁ  ଆବଶ୍ୟକ  ପଦକ୍ଷେପ  ବର୍ଣ୍ଣନ  କର

Answer: ଚିରନ୍ତନ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦ ପରିଚାଳନା ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ପରିବେଶ, ଅର୍ଥନୀତି, ଏବଂ ସାମାଜିକ ଦିଗକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଏ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପଦକୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ବଜାୟ ରଖିବା।

ଏହି ପରିଚାଳନା କିପରି କରାଯାଏ, ତାହା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

1. ଆକଳନ ଓ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତି:
ପ୍ରଥମେ, ଜଙ୍ଗଲର ସ୍ଥିତି, ଏଥିରେ ଥିବା ଗଛପତ୍ର, ଜୀବଜନ୍ତୁ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକାର ଗୁଣ ଆଦି ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ।
ଏହାପରେ, ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଜଙ୍ଗଲର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇ ଏକ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏହି ଯୋଜନାରେ କେଉଁ ଗଛ ଲଗାଯିବ, କେତେ ଗଛ କଟାଯିବ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯିବ, ତାହା ସ୍ଥିର କରାଯାଏ।

2. ସାମାଜିକ ବନୀକରଣ ଓ ଯୁଗ୍ମ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା:
ସାମାଜିକ ବନୀକରଣରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ରାସ୍ତାକଡ଼, କେନାଲ କଡ଼ ଓ ଅନାବାଦୀ ଜମିରେ ଗଛ ଲଗାଯାଏ।
ଯୁଗ୍ମ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନାରେ ସାମିଲ କରାଯାଏ। ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀରୁ କିଛି ଅଂଶ ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାନ୍ତି।

3. ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା:
ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିଆଁ, ଚୋରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ପାଟ୍ରୋଲିଂ କରେ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଯାଏ।
ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଶିକାରରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାର ଏକ ଅଂଶ।

4. ଆଇନ ଓ ନୀତି:
ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରକାର ଅନେକ ଆଇନ ଓ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, 1927 ମସିହାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଆଇନ ଏବଂ 1972 ମସିହାରେ ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଛି।
ଏହି ଆଇନ ଅନୁସାରେ, ଜଙ୍ଗଲକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନିଆଯାଏ।

5. ଜନସଚେତନତା ଓ ଶିକ୍ଷା:
ଜଙ୍ଗଲର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ସାମିଲ କରିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।
ଏଥିପାଇଁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ କଲେଜରେ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରାଯାଏ।

6. ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା:
ଜଙ୍ଗଲ କେବଳ କାଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଏ ନାହିଁ, ଏହା ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଜଙ୍ଗଲ ବର୍ଷା କରାଇବାରେ, ମାଟିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଚିରନ୍ତନ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ଏକ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିବ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସାମିଲ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ଉପକାରିତା ବିଷୟରେ ବୁଝାଇ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନାରେ ଭାଗୀଦାର କରି ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇପାରିବ।

ଉଦାହରଣ:
ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଗଛକୁ କାଟିବାକୁ ବିରୋଧ କରି ଗଛକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଇପାରିଥିଲା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରେରଣା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

Question 6: ଭୂତଳ  ଜଳସ୍ତର  କମିବାର  କାରଣଗୁଡ଼ିକ  କ’ଶ ?  ଏହାକୁ  କିପରି  ସମୂଦ୍ଧ  କରାଯାଇପାରିବ

Answer: ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ହେବାର ଅନେକ କାରଣ ରହିଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଏବଂ ମାନବକୃତ ଉଭୟ ହୋଇପାରେ। ଏହି କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ: କୃଷି, ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଭୂତଳ ଜଳର ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତୋଳନ ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଜଳସେଚିତ କୃଷିର ପ୍ରସାର ହେତୁ ଜଳର ଚାହିଦା ବଢ଼ିଛି, ଫଳରେ ଭୂତଳ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଖାଲି ହେବାରେ ଲାଗିଛି।

୨. ବୃଷ୍ଟିପାତର ଅଭାବ: ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷା କମ୍ ହୁଏ କିମ୍ବା ମୌସୁମୀ ଅନିୟମିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଭୂତଳ ଜଳଭଣ୍ଡାର ପୁନଃ ଭରଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜଳସ୍ତର କମିଯାଏ ଏବଂ ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦିଏ।

୩. ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ: ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା ମାଟିର ଜଳ ଧାରଣ କରିବାର କ୍ଷମତା କମିଯାଏ। ଜଙ୍ଗଲ ମାଟିକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥାଏ ଏବଂ ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଭୂତଳକୁ ଯିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ବର୍ଷା ଜଳ ମାଟିରେ ପ୍ରବେଶ ନକରି ବହିଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଏ।

୪. ସହରୀକରଣ: ସହରୀକରଣ ହେତୁ କଂକ୍ରିଟ୍ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି, ଯାହା ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଭୂତଳକୁ ଯିବାରେ ବାଧା ଦେଉଛି। ରାସ୍ତା, ଘର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ମାଟିର ଜଳ ଶୋଷଣ କରିବାର କ୍ଷମତା କମିଯାଏ, ଫଳରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଏ।

୫. ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ: ଶିଳ୍ପ ଏବଂ କୃଷିରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଭୂତଳ ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାନ୍ତି। ଏହା ଜଳକୁ ବ୍ୟବହାର ଅନୁପଯୋଗୀ କରିଦିଏ ଏବଂ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ।

୬. ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେତୁ ବର୍ଷାପାତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁଛି, ଯାହା ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି। ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମରୁଡ଼ି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଦେଉଛି।

ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତରକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାର ଉପାୟ:

୧. ବର୍ଷା ଜଳ ସଂଗ୍ରହ: ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଭୂତଳ ଜଳଭଣ୍ଡାରକୁ ପୁନଃ ଭରଣ କରିବା ଏକ ପ୍ରଭାବୀ ଉପାୟ। ଏଥିପାଇଁ ଛାତ ଉପରେ ପଡୁଥିବା ବର୍ଷା ଜଳକୁ ପାଇପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଟାଙ୍କିରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ମାଟିରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇପାରେ।

୨. ପୋଖରୀ ଏବଂ ଜଳାଶୟର ପୁନରୁଦ୍ଧାର: ଗାଁ ଏବଂ ସହରମାନଙ୍କରେ ଥିବା ପୁରୁଣା ପୋଖରୀ ଏବଂ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଜଳ ସେଠାରେ ଜମା ହୋଇ ରହିପାରିବ ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।

୩. ଚେକ୍ ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ: ନଦୀ ଏବଂ ନାଳଗୁଡ଼ିକରେ ଚେକ୍ ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ କରି ଜଳ ପ୍ରବାହକୁ ଅଟକାଇବା ଦ୍ୱାରା ଜଳ ମାଟିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

୪. ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି: ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ମାଟିର ଜଳ ଧାରଣ କରିବାର କ୍ଷମତା ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ବର୍ଷା ଜଳ ଭୂତଳକୁ ଯିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିଥାଏ।

୫. ଜଳର ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର: ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ଜଳକୁ ବିଶୋଧନ କରି ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଜଳର ଚାହିଦା କମିଥାଏ ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳ ଉପରେ ଚାପ କମିଥାଏ।

୬. ଜଳସେଚନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଉନ୍ନତି: କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉନ୍ନତ ଜଳସେଚନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯେପରିକି ଡ୍ରିପ୍ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ସ୍ପ୍ରିଙ୍କଲର୍ ଜଳସେଚନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଳର ଅପଚୟକୁ କମାଇ ହେବ ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳର ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇ ପାରିବ।

ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତରକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ, ବରଂ ଜଳ ସଙ୍କଟକୁ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହେବ।

Question 7: ବୃଷ୍ଟିଜଳ  ସଂରକ୍ଷଣର  ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ  ବର୍ଣ୍ଣନ  କର

Answer: ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ହେଉଛି ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଭବିଷ୍ୟତରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ସାଇତି ରଖିବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏହା ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦୂର କରିବା ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ଅନେକ ଉପାୟ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଆମେ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରିବା:

୧. ଛାତ ଉପରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂଗ୍ରହ (Rooftop Rainwater Harvesting):
ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ଘରର ଛାତ ଉପରେ ପଡୁଥିବା ବର୍ଷା ଜଳକୁ ପାଇପ୍‌ ମାଧ୍ୟମରେ ଟାଙ୍କିରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ।
ପ୍ରଥମେ ଛାତକୁ ସଫା ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା ପାଣିରେ ମିଶିବ ନାହିଁ।
ଟାଙ୍କିରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ପାଣିକୁ ଫିଲ୍ଟର୍ କରି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ। ଏହି ପାଣିକୁ ପିଇବା, ରୋଷେଇ କରିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଘରୋଇ କାମରେ ଲଗାଯାଇପାରିବ।

୨. ଭୂତଳ ଜଳ ପୁନଃଭରଣ (Groundwater Recharge):
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଭୂତଳକୁ ପଠାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।
ଏଥିପାଇଁ କୂଅ, ପୋଖରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।
ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସିଧାସଳଖ ମାଟିରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହା ମାଟିରେ ଶୋଷି ହୋଇ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

୩. ପୋଖରୀ ଏବଂ ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣ (Construction of Ponds and Reservoirs):
ଗାଁ ଏବଂ ସହରମାନଙ୍କରେ ପୋଖରୀ ଓ ଜଳାଶୟ ଖୋଳି ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରେ।
ଏହି ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକ ଜଳର ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ କାମ କରନ୍ତି ଏବଂ ଜଳର ଅଭାବ ସମୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।
ପୋଖରୀଗୁଡ଼ିକ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

୪. ଚେକ୍‌ ଡ୍ୟାମ୍‌ ନିର୍ମାଣ (Construction of Check Dams):
ଚେକ୍‌ ଡ୍ୟାମ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ନଦୀ ଏବଂ ନାଳଗୁଡ଼ିକରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖାଯାଇପାରେ।
ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଳ ମାଟିରେ ଭଲଭାବରେ ଶୋଷି ହୋଇ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତରକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିଥାଏ।

୫. ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା (Watershed Management):
ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ଏକ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହିତ ମୃତ୍ତିକା ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନ ନିଆଯାଏ।
ଏଥିରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ଗଛ ଲଗାଇବା ଏବଂ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଭଳି କାମ କରାଯାଏ।

୬. କୃତ୍ରିମ ପୁନଃଭରଣ (Artificial Recharge):
ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଭୂତଳକୁ ପଠାଯାଏ।
ଏଥିପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗାତ ଏବଂ ଟ୍ୟୁବ୍‌ୱେଲ୍‌ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ଏହା ସେହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବହୁତ ତଳକୁ ଚାଲିଯାଇଥାଏ।

ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ଲାଭ (Benefits of Rainwater Harvesting):
ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦୂର ହୁଏ।
ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହ୍ରାସ ପାଏ।
କୃଷି ପାଇଁ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତା ବଢ଼େ।
ପିଇବା ପାଣିର ସମସ୍ୟା ଦୂର ହୁଏ।

ବୃଷ୍ଟିଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଏକ ସହଜ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଉପାୟ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଜଳ ସଙ୍କଟକୁ ଦୂର କରିପାରିବା ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିପାରିବା।

Question 8: ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସୁବିଧା ମିଳିପାରିଛି ? ଆମେ ଏହାର ବିକା୍ସ ଚିତ୍ତା କରିବା  କାହିଁକି  ଦରକାର ?

Answer: ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ କେତେକ ଅସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହାର ବିକାଶ ଚିନ୍ତା କରିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାର ସୁବିଧା:

1.  ଜଳସେଚନ: ଏହି ଯୋଜନା କୃଷି ପାଇଁ ଜଳସେଚନର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଥାଏ। ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରାଯିବା ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରି କେନାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଷ ଜମିକୁ ପଠାଯାଇପାରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶୁଖିଲା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଚାଷ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।
2.  ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ନଦୀବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଜଳର ପ୍ରବାହକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଟର୍ବାଇନ୍ ଚଳାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଅଧିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରେ।
3.  ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ: ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ପାନୀୟ ଜଳର ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ। ସହର ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ।
4.  ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ନଦୀବନ୍ଧ ବନ୍ୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରାଯିବା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ସମୟରେ ଅଧିକ ଜଳକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖାଯାଇପାରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବନ୍ୟା ଆସିବାର ସମ୍ଭାବନା କମିଯାଏ।
5.  ଜଳ ପରିବହନ: ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଜଳ ପରିବହନକୁ ସହଜ କରିଥାଏ। ନଦୀରେ ଜଳପଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଦ୍ୱାରା ମାଲ ପରିବହନ ଓ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଯାତାୟାତ ସହଜ ହୋଇଥାଏ।

ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାର ଅସୁବିଧା:

1.  ବିସ୍ଥାପନ ସମସ୍ୟା: ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଘର ଓ ଜମି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସେ।
2.  ପରିବେଶ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ: ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପରିବେଶର କ୍ଷତି ହୁଏ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
3.  ଜଳର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ: ତୃଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ପରିଚାଳନା ହେତୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଜଳ ମିଳିନଥାଏ। କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳର ଅଭାବ ଦେଖାଦିଏ, ଯେତେବେଳେ କି ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ବିକାଶ ଚିନ୍ତା କରିବା କାହିଁକି ଦରକାର:

ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ସୁବିଧା ଓ ଅସୁବିଧାକୁ ବିଚାର କରି ଏହାର ବିକାଶ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ଏଥିପାଇଁ ଆମେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବା:
ବିସ୍ଥାପିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ଥଇଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ଥାପିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ କ୍ଷତିପୂରଣ ଓ ଥଇଥାନର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଦେବା ଉଚିତ୍।
ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା: ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବା ସମୟରେ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଅଧିକ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଜଳର ସୁପରିଚାଳନା: ଜଳର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଜଳ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇପାରିବ। କେନାଲଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିବା ଓ ଜଳର ଅପଚୟକୁ ରୋକିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ: ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନଦୀବନ୍ଧ ଉପରେ ଚାପ କମିବ।
ଛୋଟ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା: ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାଦ୍ୱାରା କମ୍ ଲୋକ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବେ ଓ ପରିବେଶ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କମ୍ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ।

ଏହି ସବୁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ଆମେ ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାର ବିକାଶ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ଓ ଏହାର ସୁଫଳ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ମିଳିପାରିବ।

Question 9: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ଜଳଛାୟା  ପରିଚାଳନା  କ’ଣ ?

Answer: ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହା ବିଶେଷ ଭାବରେ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେତୁ ବର୍ଷା ଜଳ ଭୂତଳକୁ ପ୍ରବେଶ ନକରି ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ବହିଯାଏ ଏବଂ ମାଟି କ୍ଷୟ ହୁଏ।

ଏହି ପରିଚାଳନା କିପରି କାମ କରେ:

1. ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି: ପାହାଡ଼ର ଗଡ଼ାଣିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଦ୍ୱାରା ମାଟିର କ୍ଷୟ କମିଥାଏ ଏବଂ ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟକାଇ ରଖିବା ସହ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।
2. ପଥର ଅଟକ ବନ୍ଧ: ପଥର ଅଟକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରି ଜଳର ପ୍ରବାହକୁ କମାଇ ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଳ ଭୂତଳକୁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ।
3. ବୃକ୍ଷରୋପଣ: ଗଡ଼ାଣିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବା ଦ୍ଵାରା ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଢିଥାଏ ଏବଂ ଜଳ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ।
4. ଜଳ ସଂଗ୍ରହଣ: ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଟାଙ୍କିରେ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଏବଂ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ଵାରା ଭୂତଳ ଜଳ ଉପରେ ଚାପ କମିଥାଏ।

ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଜଳଛାୟା ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଏହା ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଜାୟ ରଖିବା ସହିତ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନକୁ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

କେତେକ ବ୍ୟବହାରିକ ଉଦାହରଣ:
ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ମୋ ପୋଖରୀ’ ଯୋଜନା ଏକ ଉତ୍ତମ ଉଦାହରଣ, ଯେଉଁଥିରେ ପୋଖରୀ ଖୋଳି ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଉଛି।
ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଳଭଣ୍ଡାର ସୃଷ୍ଟି କରି ଜଳସେଚନର ସୁବିଧା କରାଯାଇପାରିବ।

ସଂକ୍ଷେପରେ, ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ହେଉଛି ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ, ଯାହା ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳର ପରିବେଶ ଓ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ।

Question 10: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀବନ୍ଧ  ଯୋଜନା  କିପରି  ଉପଯୋଗୀ ?

Answer: କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ କିପରି କାମ କରେ ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟବହାରିକ ଦିଗ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା:

କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ (Step-by-step process):

1.  ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ: ପ୍ରଥମେ, ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ । ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଏପରି ହେବା ଉଚିତ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ସହଜରେ ଅଟକି ରହିପାରିବ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜଳସେଚନ କରିପାରିବ ।
2.  ଡିଜାଇନ୍ ଓ ନିର୍ମାଣ: ଏହାପରେ, ନଦୀର ପ୍ରକୃତି ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ନଦୀବନ୍ଧର ଡିଜାଇନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଏଥିରେ ସାଧାରଣତଃ କଂକ୍ରିଟ୍ କିମ୍ବା ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
3.  ଜଳ ସଂଗ୍ରହ: ବର୍ଷା ଦିନରେ ନଦୀବନ୍ଧ ଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ, ଯାହା ପରେ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାଏ ।
4.  ଜଳ ପରିଚାଳନା: ସଂଗୃହୀତ ଜଳକୁ କେନାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଷ ଜମିକୁ ପଠାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ଭଲ ହୋଇଥାଏ ।

ବ୍ୟବହାରିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା (Practical implementation):
ଜଳସେଚନ: କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀବନ୍ଧ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଥାଏ । ଏହା କୃଷି ଜମିକୁ ନିୟମିତ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଫସଲ ଭଲ ହୁଏ ।
ପାନୀୟ ଜଳ: ଏହି ଯୋଜନା ପାନୀୟ ଜଳର ସମସ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିଥାଏ । ସଂଗୃହୀତ ଜଳକୁ ବିଶୋଧନ କରି ପାନୀୟ ଜଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ।
ମତ୍ସ୍ୟ ଚାଷ: ନଦୀବନ୍ଧରେ ମାଛ ଚାଷ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅତିରିକ୍ତ ଆୟ ମିଳିଥାଏ ।

ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ (Technical details):
ନିର୍ମାଣ ସାମଗ୍ରୀ: ଏଥିରେ ସାଧାରଣତଃ କଂକ୍ରିଟ୍, ମାଟି, ଏବଂ ପଥର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ସ୍ଥାନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ସାମଗ୍ରୀ ଚୟନ କରାଯାଏ ।
ଜଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଏଥିରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗେଟ୍ ଲାଗିଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଳର ପ୍ରବାହକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ ।
ଭୂତଳ ଜଳ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି: ଏହି ନଦୀବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯାହା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ କୂଅ ଏବଂ ନଳକୂଅରେ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ପ୍ରୟୋଗ (Real-world applications):
ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ରହିଛି, ଯାହା ଜଳସେଚନ ଏବଂ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଖଡ଼ଖାଇ ନଦୀବନ୍ଧ (ମୟୁରଭଞ୍ଜ), ନରାଜ ନଦୀବନ୍ଧ (କଟକ) ।

କ୍ଷୁଦ୍ର ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ପରିବେଶ ଉପରେ କମ୍ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହିତ କୃଷି ଏବଂ ପାନୀୟ ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ ।

Question 11: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ସମତଳ  ଅଞ୍ଚଳରେ  ଜଳ  ସଂରକ୍ଷଣ  କିପରି  କରାଯାଏ ?

Answer: ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଉପାୟ ରହିଛି। ଏହି ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ଜଳର ଅଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ସହିତ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ନିମ୍ନରେ କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା:

1. ପୋଖରୀ ଓ ଗଡ଼ିଆ ଖୋଳିବା: ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୋଖରୀ ଓ ଗଡ଼ିଆ ଖୋଳିବା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଉପାୟ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଜଳ ସେଥିରେ ଜମା ହୋଇ ରହେ ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୂତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳସ୍ତର ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଗାଁ ମାନଙ୍କରେ ଏହି ପଦ୍ଧତି ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

2. ଅଟକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବା: ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଟି କିମ୍ବା କଂକ୍ରିଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଟକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇପାରେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ।

3. ବୃଷ୍ଟି ଜଳ ସଂଗ୍ରହ (Rainwater Harvesting): ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ଘରର ଛାତ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ବର୍ଷା ଜଳକୁ ପାଇପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଟାଙ୍କିରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ। ଏହା ପରେ, ସେହି ଜଳକୁ ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ବର୍ଷା ଜଳକୁ ବାଲି ଶଯ୍ୟା ଦେଇ ଭୂତଳକୁ ପଠାଇ ମଧ୍ୟ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରେ।

4. ଜଳର ପୁନଃଚକ୍ରଣ (Water Recycling): ଶିଳ୍ପ ସଂସ୍ଥାମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଜଳକୁ ବିଶୋଧନ କରି ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କମିବା ସହିତ ଜଳର ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୋଇପାରିବ।

5. ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ: ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରି ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଳସେଚନ ଓ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ ସୁବିଧା ହୋଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ଛୋଟ ନଦୀବନ୍ଧ ଯଥା ଖଡ଼ଖାଇ, ନରାଜ, ମୁଣ୍ଡୁଳି ଆଦି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି।

6. ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା (Watershed Management): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ପଥର ଅଟକ ବନ୍ଧ ଦେଇ ଜଳ ପ୍ରବାହର ଗତି କମାଇବା ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରି ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଜଳ ସମସ୍ୟାକୁ ହ୍ରାସ କରାଯାଇପାରିବ।

Question 12: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାରେ କି କି ଅସୁବିଧା ରହିଛି ?

Answer: ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନାରେ ଅନେକ ଅସୁବିଧା ରହିଛି। ଏହି ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ଜଳ ପରିଚାଳନାରେ ତୃଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ ଜଳ ସମ୍ପଦର କୁପରିଚାଳନା ହେତୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରୁନାହିଁ। କେନାଲଗୁଡ଼ିକରେ ଘାଇ ସୃଷ୍ଟି ହେବା କାରଣରୁ ଜଳ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହିତ ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଅନେକ ସମୟରେ କେନାଲରେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣର ଜଳପ୍ରବାହ ହେଉ ନ ଥିବାରୁ ଲୋକମାନେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କେନାଲ ବନ୍ଧ କାଟି ଦେଉଛନ୍ତି, ଯାହା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଜଟିଳ କରିଦେଉଛି।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ବିସ୍ଥାପନ ଏବଂ ଥଇଥାନ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ୟା। ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ହେବା କାରଣରୁ ଅନେକ ଗାଁ ଓ ଜମି ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯାଉଛି, ଫଳରେ ସେଠାକାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଘରଦ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ପଡୁଛି। ବିସ୍ଥାପିତ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଜମିବାଡ଼ି ହରାଇବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଚିତ କ୍ଷତିପୂରଣ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରୁ ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଅନେକ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି।

ଅଧିକନ୍ତୁ, ବୃହତ୍ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଜଳାର୍ଣ୍ଣବ ହେବାଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେଉଛି, ଯାହା ପରିବେଶ ଉପରେ ଖରାପ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରିବ ଏବଂ କ୍ଷୟକ୍ଷତି କମାଇ ହେବ।

Question 13: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ । କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍‌ଜନିତ ପ୍ରଦୃଷଣ ବିଷୟରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଦିଆ

Answer: କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଜନିତ ପ୍ରଦୂଷଣ (Pollution due to Coal and Petroleum):
କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଦହନ ହେବା ଦ୍ଵାରା ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହାଛଡ଼ା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଙ୍ଗାରକକଣା ଧୂଆଁ ଆକାରରେ ବାୟୂମଣ୍ଡଳରେ ମିଶିଥାଏ । ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ପରିମାଣ ବଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିପାଇ ସବୁଜ କୋଠରି ପ୍ରଭାବ ଅନୁଭୂତ ହେଉଛି ।
ଉଦାହରଣ:
1. କୋଇଲା ପୋଡିବା ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ଧୂଆଁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଜନିତ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।
2. ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଜାଳେଣୀ ପୋଡିବା ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ ।

Question 14: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକର ସଂକ୍ଷିସ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା  ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର

Answer: ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର (Reuse) ଏକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପଦ୍ଧତି ଅଟେ ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଥରେ ବ୍ୟବହାର କଲା ପରେ ତାହାକୁ ନ ଫିଙ୍ଗି ପୁନଃ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

ଏହା କିପରି କାମ କରେ:

୧. ବସ୍ତୁର ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର: ପ୍ରଥମେ, ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଯାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପୁରୁଣା ଲୁଗାପଟା, କାଗଜ, ପଲିଥିନ୍, କାଚ ବୋତଲ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ଇତ୍ୟାଦି।

୨. ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ସଫେଇ: ବ୍ୟବହାର ହୋଇସାରିଥିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଫା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି କୌଣସି ଜିନିଷ ମରାମତି କରାଯାଇପାରିବ, ତେବେ ତାହାକୁ ମରାମତି କରି ପୁଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।

୩. ନୂତନ ଉପାୟରେ ବ୍ୟବହାର: ସେହି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ନୂଆ ଉପାୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପୁରୁଣା ଲୁଗାକୁ ଘର ପୋଛିବା କପଡ଼ା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା, ପୁରୁଣା କାଗଜକୁ ରଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା, କାଚ ବୋତଲକୁ ଫୁଲଦାନୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଇତ୍ୟାଦି।

୪. ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି: ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାରର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଆପଣାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ସହିତ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ କରିପାରିବା।

ଏହାର ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଟେ:
ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ହ୍ରାସ: ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ପରିମାଣ କମିଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଆବର୍ଜନା ପରିଚାଳନା ଉପରେ ଚାପ କମିଥାଏ।
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ: ନୂତନ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଯଥା ଗଛ, ଜଳ, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଇତ୍ୟାଦି ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇପାରିଥାଏ।
ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ: ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୂତନ ଉତ୍ପାଦନ ତୁଳନାରେ କମ୍ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ।
ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ: ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହେଉଥିବା ପ୍ରଦୂଷଣକୁ କମାଇଥାଏ, ଯାହା ପରିବେଶ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ହୋଇଥାଏ।
ଖର୍ଚ୍ଚ କମ୍: ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ଜିନିଷ କିଣିବା ଖର୍ଚ୍ଚ କମିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଆର୍ଥିକ ସଞ୍ଚୟ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି ସବୁ କାରଣରୁ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର ଏକ ଉତ୍ତମ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପଦ୍ଧତି ଭାବରେ ବିବେଚିତ ହୁଏ।

Question 15: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକର ସଂକ୍ଷିସ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା  ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସଂରକ୍ଷଣରେ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନଙ୍କର ଭୂମିକା

Answer: ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସଂରକ୍ଷଣରେ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଜୀବନଶୈଳୀ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି।

ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ, ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା ସଂରକ୍ଷଣ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, ସେମାନେ ବେଆଇନ ଭାବେ ଗଛ କାଟିବା, ଶିକାର କରିବା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଅବକ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନୀତି ଏବଂ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରନ୍ତି। ସେମାନେ ସରକାରଙ୍କୁ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଅଧିକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି।

ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ସଚେତନତା, ସହଯୋଗ ଏବଂ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଚିପକୋ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସୁନ୍ଦରଲାଲ ବହୁଗୁଣାଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଥିଲେ ଏବଂ ଗଛକୁ କାଟିବା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକାଠି କରିଥିଲେ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତରେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

Question 16: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକର ସଂକ୍ଷିସ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା  ଅସୁରକ୍ଷିତ  କାତି

Answer: ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜାତି (Vulnerable species) ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ। ଏହା ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରଖାଯାଏ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେମାନେ ବିଲୁପ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ଏହି ଜାତିଗୁଡ଼ିକ ଅସୁରକ୍ଷିତ ହେବାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟତଃ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନର ଅଭାବ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶିକାର, ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ମନୁଷ୍ୟକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଉଛି। ସେମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କୌଣସି ବିଶେଷ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଉ ନ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହୁଛନ୍ତି।

ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜାତିମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଜରୁରୀ। ପ୍ରଥମତଃ, ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏଥିପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ବେଆଇନ ଶିକାରକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କଡ଼ା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା ଏବଂ ତାହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତୃତୀୟତଃ, ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବକୁ କମ୍ କରିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଉଚିତ୍। ଚତୁର୍ଥତଃ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହି ଜାତିମାନଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

IUCN (International Union for Conservation of Nature) ଏହି ଜାତିମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ରେଡ୍ ଡାଟା ବୁକ୍ରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହା ସରକାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ଏହି ଜାତିମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଔଷଧୀୟ ଗୁଳ୍ମ, ସରୀସୃପ ଓ ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜାତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କର ସହଯୋଗ ଏବଂ ସଚେତନତା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ, ଆମେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜାତିମାନଙ୍କୁ ବିଲୁପ୍ତ ହେବାରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ବଜାୟ ରଖିପାରିବା।

Question 17: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକର ସଂକ୍ଷିସ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ଜନ ସଚେତନତାର ଭୂମିକା

Answer: ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାରେ ଜନ ସଚେତନତାର ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ମହତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ, ସେ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇବା ନିହାତି ଜରୁରୀ। ଏହା କରିବା ଦ୍ଵାରା ଲୋକମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ।

ଏହି ସଚେତନତା ଅଭିଯାନରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ:
ଜଙ୍ଗଲର ପରିବେଶଗତ ଉପକାରିତା: ଜଙ୍ଗଲ କିପରି ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ରଖେ, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ରୋକେ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦଙ୍କ ପାଇଁ ବାସସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେ ବିଷୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାଇବା।
ଜଙ୍ଗଲର ଆର୍ଥିକ ଉପକାରିତା: ଜଙ୍ଗଲ କିପରି କାଠ, ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ, ତାହା ବୁଝାଇବା।
ଜଙ୍ଗଲ ଧ୍ୱଂସର କୁପ୍ରଭାବ: ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେଲେ କ’ଣ କ’ଣ ଅସୁବିଧା ହୋଇପାରେ, ଯେପରିକି ବନ୍ୟା, ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତାର ହ୍ରାସ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରାଇବା।
ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାର ଉପାୟ: ଲୋକମାନେ କିପରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବେ, ଯେପରିକି ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଆଁ ଲଗାଇବାକୁ ବାରଣ କରି, ଏବଂ ବେଆଇନ କାଠ କଟାକୁ ବିରୋଧ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି।

ଏହି ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇପାରେ, ଯେପରିକି ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜରେ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରି, ଗାଁ ସଭାରେ ଆଲୋଚନା କରି, ପୋଷ୍ଟର ଓ ବ୍ୟାନର ବ୍ୟବହାର କରି, ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଚାର କରି।

ସଫଳ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଜନ ସଚେତନତା ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗ। ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ଜଙ୍ଗଲର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝିପାରିବେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ ଅଧିକ ପ୍ରେରିତ ହେବେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ଗ୍ରାମବାସୀ ମିଳିତ ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ସମିତି ଗଠନ କରି ନିଜ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଟ୍ରୋଲିଂ କରନ୍ତି, ବେଆଇନ କାଠ କଟାକୁ ବନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ନୂଆ ଗଛ ଲଗାନ୍ତି। ଏହି ସମିତିଗୁଡ଼ିକ ସରକାରୀ ସହାୟତା ଏବଂ ନିଜର ଉଦ୍ୟମ ବଳରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।

Question 18: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକର ସଂକ୍ଷିସ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା ଚିପ୍ରକୋ  ଆନ୍ଦୋଳନ

Answer: ଚିପକୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏକ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା, ଯାହା 1970 ଦଶକରେ ଭାରତରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗଛକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଚାମୋଲି ଜିଲ୍ଲାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଜଙ୍ଗଲ କାଟିବାକୁ ଆସିଥିବା ଠିକାଦାରମାନଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଥିଲା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା କେହି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ପାରିବେ ନାହିଁ। ‘ଚିପକୋ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା’ ବା ‘ଜାବୁଡ଼ି ଧରିବା’। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗ୍ରାମବାସୀ, ବିଶେଷ କରି ମହିଳାମାନେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିବାକୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଥିଲେ।

ଚିପକୋ ଆନ୍ଦୋଳନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିବା ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦରଲାଲ ବହୁଗୁଣା ଅନ୍ୟତମ। ସେ ଜଣେ ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ସମାଜସେବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରେରଣା ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସଫଳ ହୋଇପାରିଥିଲା।

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ ଗଛ କାଟିବାକୁ ବିରୋଧ କରି ନ ଥିଲା, ବରଂ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା, ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲଢ଼େଇ କରିଥିଲା। ଏହା ସରକାରଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପର୍କିତ ନୀତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ପାଇଁ।

ଚିପକୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବେଶ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଦେଖାଇଥିଲା ଯେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏକଜୁଟ ହୋଇ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବେ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କୁ ନିଜ ନୀତି ବଦଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।

ବାସ୍ତବରେ, ଚିପକୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଦାହରଣ। ଏହା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖାଇ ଦେଇଛି ଯେ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ଓ ସାମୁହିକ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଇପାରିବ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଆଜି ବି ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଉଛି ଏବଂ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇ ଦେଉଛି ଯେ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ।

Question 19: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଆମର କି କି ଉପକାର ହୋଇପାରିବ ?

Answer: ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ନୂଆ ଉତ୍ପାଦରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ। ଏହା ପରିବେଶ ଉପରେ ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ।

ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରେ:

1. ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ବିଭାଜନ: ପ୍ରଥମେ, ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ଯେପରିକି କାଗଜ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଚ ଏବଂ ଧାତୁ। ତା’ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ଅଲଗା କରାଯାଏ।
2. ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ: ବିଭାଜିତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କାଗଜକୁ ନୂଆ କାଗଜ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଏ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌କୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ ଏବଂ ନୂଆ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
3. ନୂଆ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି: ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ନୂଆ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହି ନୂଆ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ବଜାରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣର ଉପକାରିତାଃ
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ: ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରୁ, ସେତେବେଳେ ନୂଆ ସମ୍ପଦ ଖୋଜିବା ଏବଂ ତାହାକୁ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କମିଯାଏ।
ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ: ନୂଆ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରିବା ଅପେକ୍ଷା ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା କମ୍ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପରିବେଶ ଉପରେ ଚାପ କମିଥାଏ।
ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ: ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ କମ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରୁ, ସେତେବେଳେ କାରଖାନା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ପ୍ରଦୂଷଣର ମାତ୍ରା କମିଯାଏ।
ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା ହ୍ରାସ: ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନାର ପରିମାଣକୁ କମ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରୁ, ସେତେବେଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଳିଆ ଗଦାରେ ପଡ଼ିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପୁଣି କାମରେ ଲାଗେ।

ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣର ବ୍ୟାବହାରିକ ଉପଯୋଗିତାଃ
ଘରୋଇ ସ୍ତରରେ: ଆମେ ଘରେ କାଗଜ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଏବଂ କାଚ ଭଳି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରି ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପାଇଁ ଦେଇପାରିବା।
ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜରେ: ସ୍କୁଲ ଓ କଲେଜରେ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ କରି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ଵ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇପାରିବ।
କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ: କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ବ୍ୟବହୃତ କାଗଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ କରି ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିବା।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ହେଉଛି ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା, ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

Question 20: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ପରିସ୍ଥାନ  ବିଖଣ୍ଡନ  କ’ଶ ?

Answer: ପରିସ୍ଥାନ ବିଖଣ୍ଡନ କ’ଣ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ, ଆମେ ପରିବେଶ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ ଦେଖିବା । ପରିସ୍ଥାନ ବିଖଣ୍ଡନ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବୃହତ୍ ପରିସ୍ଥାନ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଯାଏ । ଏହି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଆସିବା କରିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ।

ଏହାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟତଃ ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ କାଟିବା, କୃଷି ପାଇଁ ଜମି ବାହାର କରିବା, ରାସ୍ତା ଏବଂ ସହର ନିର୍ମାଣ କରିବା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପରିସ୍ଥାନକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ବାସସ୍ଥାନ ହ୍ରାସ କରିଥାନ୍ତି ।

ପରିସ୍ଥାନ ବିଖଣ୍ଡନର ପ୍ରଭାବଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ପ୍ରକାର ହୋଇପାରେ:

ଜୈବ ବିବିଧତା ହ୍ରାସ: ଯେତେବେଳେ ପରିସ୍ଥାନ ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା କମ୍ ପ୍ରଜାତିକୁ ସମର୍ଥନ କରିପାରେ ।
ଜନସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ: ଖଣ୍ଡିତ ପରିସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ଅଧିକ ବିପଦରେ ପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଏ ।
ପ୍ରବାସରେ ବାଧା: ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ଖଣ୍ଡିତ ପରିସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ଆସିବା କରିବା ସମୟରେ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।
ପରିସ୍ଥାନର ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ: ଖଣ୍ଡିତ ପରିସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କମିଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯାହା ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରେ:

ପରିସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣ: ବୃହତ୍ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବା ଏବଂ ଖଣ୍ଡିତ ପରିସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ସଂଯୋଗ କରିବା ।
ସବୁଜ ଭିତ୍ତିଭୂମି: ସହର ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସବୁଜ ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ଯାହା ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
ସ୍ଥାୟୀ ଜମି ପରିଚାଳନା: ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ କୃଷି ଜମିର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା କରିବା, ଯାହା ପରିସ୍ଥାନର ବିଖଣ୍ଡନକୁ କମ୍ କରିବ ।
ଜନ ସଚେତନତା: ପରିସ୍ଥାନ ବିଖଣ୍ଡନର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାମିଲ କରିବା ।

ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ପରିସ୍ଥାନ ବିଖଣ୍ଡନକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ ।

Question 21: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ କେଉଁ  କେଉଁ  ଶିଳ୍ପ  ଜଙ୍ଗଲ  ସମ୍ପଦ  ଉପରେ  ନିର୍ଭରଶୀଳ ?

Answer: ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି କାଗଜ ଶିଳ୍ପ, କାଠ ଶିଳ୍ପ, ଖେଳନା ଶିଳ୍ପ, ଏବଂ କବିରାଜୀ ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ଶିଳ୍ପ। ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।

ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭକ୍ତ:

1. କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ: ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ, ବାଉଁଶ, ଘାସ, ପତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ। ଏହି କଞ୍ଚାମାଲଗୁଡ଼ିକ ଶିଳ୍ପର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ।
2. ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ: ସଂଗୃହୀତ କଞ୍ଚାମାଲକୁ ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କାଗଜ ଶିଳ୍ପରେ କାଠକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରି କାଗଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ସେହିପରି, କାଠ ଶିଳ୍ପରେ କାଠକୁ କାଟି, ପାଲିସ କରି ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଦିଆଯାଏ।
3. ଉତ୍ପାଦନ: ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପରେ କଞ୍ଚାମାଲରୁ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। କାଗଜ, କାଠର ଉପକରଣ, ଖେଳନା ଏବଂ ଔଷଧ ଭଳି ଜିନିଷ ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ତିଆରି କରାଯାଏ।
4. ବିତରଣ: ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକୁ ବଜାରକୁ ପଠାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।

ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାରୁ, ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଜଙ୍ଗଲରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ସମୟରେ, ପୁନଃରୋପଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ବଜାୟ ରହିବା ସହିତ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ।

ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଜୀବିକା ମଧ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକର ସୁପରିଚାଳନା ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ପରିବେଶ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।

Question 22: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ  ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର  ସଂରକ୍ଷଣ  କିପରି  କରାଯାଇପରିବ ?

Answer: ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରେ:

1. ବାସସ୍ଥାନ ସୁରକ୍ଷା: ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶକୁ ବଜାୟ ରଖିବା।
2. ବେଆଇନ ଶିକାର ବନ୍ଦ: ବେଆଇନ ଶିକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିବା ଏବଂ ଏଥିରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା।
3. ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ: ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରିବା, ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ଏବଂ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରିବ।
4. ଜନ ସଚେତନତା: ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇବା। ସେମାନଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାମିଲ କରିବା।
5. ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା: ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା କଠୋର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଆଇନ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରାଯାଇପାରିବ।
6. ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ: ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରିବ।
7. ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସହଯୋଗ: ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ସୂଚନା ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୟାସକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରାଯାଇପାରିବ।

ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଗଲେ, ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହଜ ହେବ ଏବଂ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରହିବ।

Question 23: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ଆମ ରାଜ୍ୟର କେଉଁଠାରେ ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ରହିଛି ?

Answer: ଓଡ଼ିଶାରେ ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ହୀରାକୁଦଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ମହାନଦୀ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

ଏହି ଯୋଜନାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

୧. ଯୋଜନାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:
ଏହି ଯୋଜନାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଜଳସେଚନର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇବା ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା।
ଏହାଦ୍ୱାରା କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ସାଧନ ହୋଇଥାଏ।

୨. ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା:
ପ୍ରଥମେ, ନଦୀର ଗତିପଥକୁ ଅବରୋଧ କରାଯାଇ ଏକ ବଡ଼ କଂକ୍ରିଟ୍ କାନ୍ଥ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ।
ଏହି କାନ୍ଥ ନଦୀର ଜଳକୁ ଅଟକାଇ ରଖି ଏକ ବିରାଟ ଜଳାଶୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।

୩. ଜଳସେଚନ ପ୍ରଣାଳୀ:
ଜଳାଶୟରୁ କେନାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳକୁ ବିଭିନ୍ନ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପଠାଯାଏ।
ଏହାଦ୍ୱାରା ଶୁଖିଲା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଜଳସେଚନ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।

୪. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ:
ନଦୀବନ୍ଧରେ ଟର୍ବାଇନ୍ ଲଗାଯାଇଥାଏ, ଯାହା ଜଳର ପ୍ରବାହ ଦ୍ୱାରା ଘୂରିଥାଏ।
ଟର୍ବାଇନ୍ ଘୂରିବା ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ପଠାଯାଇଥାଏ।

୫. ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ:
ନଦୀବନ୍ଧ ଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ୟା ଆଶଙ୍କା କମିଯାଏ।
ଅଧିକ ବର୍ଷା ହେଲେ ଜଳାଶୟରେ ଜଳସ୍ତର ବଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ।

୬. ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ (ଟେକ୍ନିକାଲ୍ ଡିଟେଲ୍ସ):
ଏହି ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣରେ ଉଚ୍ଚ କୋଟିର କଂକ୍ରିଟ୍ ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ।
ଏଥିରେ ସ୍ପିଲ୍‌ୱେ (spillway) ରହିଥାଏ, ଯାହା ଅତିରିକ୍ତ ଜଳକୁ ନିରାପଦ ଭାବେ ନିଷ୍କାସନ କରିଥାଏ।

୭. ବାସ୍ତବିକ ପ୍ରୟୋଗ (ରିଅଲ୍ ୱାର୍ଲ୍ଡ ଆପ୍ଲିକେସନ୍):
ହୀରାକୁଦ ନଦୀବନ୍ଧ ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜଳସେଚନର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଛି।
ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରି ରାଜ୍ୟର ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି।
ଏହା ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛି।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏକ ବୃହତ୍ ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ହୋଇଥାଏ।

Question 24: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ଜଳଚ୍ଛାୟୀ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?

Answer: ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ବର୍ଷା ଜଳକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେତୁ ବର୍ଷା ଜଳ ଭୂତଳକୁ ପ୍ରବେଶ ନକରି ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ବହିଯାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହୁଏ।

ଏହି ପରିଚାଳନା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ:

1.  ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି: ପାହାଡ଼ର ଗଡ଼ାଣିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ବର୍ଷା ଜଳକୁ ଭୂତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ।
2.  ପଥର ଅଟକ ବନ୍ଧ: ପଥର ଅଟକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରି ଜଳପ୍ରବାହର ଗତି କମାଇବା ଏବଂ ଜଳକୁ ଭୂତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବା।
3.  ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ: ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରି ଜଳସେଚନ ଏବଂ ସହରକୁ ଜଳ ଯୋଗାଣ କରାଯାଇପାରିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଖଡ଼ଖାଇ, ନରାଜ, ମୁଣ୍ଡୁଳି, ଡେରାସ ଏବଂ ସାଳିଆ ଆଦି ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି।
4.  ପୋଖରୀ ଓ କୃତ୍ରିମ ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି: ପୋଖରୀ ଓ କୃତ୍ରିମ ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ଅଧିକ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ କରାଯାଇପାରିବ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ‘ମୋ ପୋଖରୀ’ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏହି ଦିଗରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପଦକ୍ଷେପ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା ଜଳ ଭୂତଳ ଜଳ ଭାବରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇପାରିବ ଏବଂ ଏହା ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା ସହିତ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ପାନୀୟ ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବ।

ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା କେବଳ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦୂର କରିବା ସହିତ କୃଷି ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ଉନ୍ନତ କରିଥାଏ।

ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ଏକ ବହୁମୁଖୀ ପଦ୍ଧତି ଯାହା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ସହିତ ପରିବେଶ ଓ ସମାଜର ବିକାଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ସ୍ଥାୟୀ ଜଳ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ଅଟେ।

Question 25: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ କୋଇଲା ଓ  ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍‌କୁ  ନବୀକରଣଅପୋଗ୍ୟ  ଶକ୍ତି  ସମ୍ପଦ  ବୋଲି  କାହିକି  କୁହାଯାଏ  ?

Answer: ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଗୋବର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବ ଆବର୍ଜନାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ମିଥେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ। ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଜାଳେଣି ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରିବ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହୋଇଥାଏ:

1. ଗୋବର ସଂଗ୍ରହ ଓ ମିଶ୍ରଣ: ପ୍ରଥମେ ଗୋବର ଏବଂ ପାଣିକୁ 4:5 ଅନୁପାତରେ ମିଶାଇ ଏକ ମଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ।
2. ପ୍ରବେଶ ପାତ୍ରରେ ଭର୍ତ୍ତି: ଏହି ମଣ୍ଡକୁ ପ୍ରବେଶ ପାତ୍ରରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଏ, ଯାହା ଏକ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଡାଇଜେଷ୍ଟର କୂପକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
3. ଡାଇଜେଷ୍ଟର କୂପରେ ଜମା: ଡାଇଜେଷ୍ଟର କୂପଟି ଇଟା ଓ ସିମେଣ୍ଟରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ଗୋବର ଓ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣ ଜମା ହୁଏ।
4. ମିଥେନ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ଅମ୍ଳଜାନର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, ମିଥାନୋଜେନ୍ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଗୋବରକୁ ବିଘଟନ କରି ମିଥେନ୍, କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ ସଲଫାଇଡ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ମିଥେନ୍ ଗ୍ୟାସର ପରିମାଣ 65-75% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ।
5. ଗ୍ୟାସ୍ ସଂଗ୍ରହ: ଉତ୍ପାଦିତ ଗ୍ୟାସ୍ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ଡୋମରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ। ଗ୍ୟାସ୍ ଚାପ ବଢ଼ିଲେ ଡୋମ୍ ଉପରକୁ ଉଠେ।
6. ନିଗମ ନଳୀ ଦ୍ଵାରା ପରିବହନ: ଏହି ଗ୍ୟାସ୍କୁ ନିଗମ ନଳୀ ଦେଇ ରୋଷେଇ ଘରକୁ ପଠାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ଜାଳେଣି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ଗୋବର ଗ୍ୟାସର ବ୍ୟବହାରଦ୍ୱାରା ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ କମିଥାଏ, କାରଣ ଗୋବରର ସିଧାସଳଖ ବ୍ୟବହାରଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ଏହା ରୋକିଥାଏ। ଏହା ସହିତ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାହାରୁଥିବା ଖତକୁ ସାର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, ଯାହାକି କୃଷି ପାଇଁ ଉପକାରୀ।

ଗୋବର ଗ୍ୟାସ ପ୍ଲାଣ୍ଟରୁ ମିଳୁଥିବା ମିଥେନ ଗ୍ୟାସ ଏକ ଉତ୍ତମ ଜାଳେଣି। ଏହା ଧୂଆଁହୀନ ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଗୋବର ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ। ଏହାଦ୍ୱାରା ରୋଷେଇ ଘର କଳା ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଜନିତ ରୋଗ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ କମିଯାଏ।

ଗୋବର ଗ୍ୟାସ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏକ ଛୋଟ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଚାରି ପାଞ୍ଚଟି ଗାଈଗୋରୁଙ୍କ ଗୋବରରୁ ସାତ ଆଠ ଜଣଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ରୋଷେଇ ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗାଇପାରେ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ମିଥେନ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଥାଏ।

ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ:
ପ୍ରବେଶ ପାତ୍ର
ଡାଇଜେଷ୍ଟର କୂପ
ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ଡୋମ୍
ନିଗମ ନଳୀ

ଗୋବର ଗ୍ୟାସର ଉପକାରିତା:
ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ
ଉତ୍ତମ ଜାଳେଣି
ଶ୍ୱାସ ଜନିତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି
ସାରର ଉପଲବ୍ଧତା
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି

ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣରୁ ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୋଗୀ ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଟେ।

Question 26: ଗୋଟିଏ କିମ୍ଭା ଦୁଇଟି ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ବିକଚ୍ଛ  ଶକ୍ତି  ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ  କ’ଣ ?

Answer: ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସେହି ଉତ୍ସ ଯାହା ପାରମ୍ପରିକ ଜାଳେଣି ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି। ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସୌର ଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି, ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଜୈବିକ ଶକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ପରିବେଶ ଉପରେ କମ୍ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଅଟନ୍ତି।

ଏହି ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ କିପରି କାମ କରନ୍ତି ତାହା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. ସୌର ଶକ୍ତି (Solar Energy): ସୌର ଶକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଆଲୋକ ଏବଂ ଉତ୍ତାପକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ। ଏହାକୁ ସୌର ପ୍ୟାନେଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ।
କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ: ସୌର ପ୍ୟାନେଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ଫୋଟୋଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ (Photovoltaic cells) ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକକୁ ସିଧାସଳଖ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ପଡେ, ସେତେବେଳେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା: ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଇବା, ପାଣି ଗରମ କରିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।

୨. ପବନ ଶକ୍ତି (Wind Energy): ପବନ ଶକ୍ତି ପବନର ଗତିଶୀଳ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ। ଏହାକୁ ପବନ ଟର୍ବାଇନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ।
କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ: ପବନ ଟର୍ବାଇନ୍ର ବ୍ଲେଡ୍ଗୁଡ଼ିକ ପବନ ଦ୍ୱାରା ବୁଲିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ଜେନେରେଟରକୁ ଚଳାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ। ପବନର ଗତି ଯେତେ ଅଧିକ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ସେତେ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ।
ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା: ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଗ୍ରୀଡ୍କୁ ଯୋଗାଇବା, କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଣି ପମ୍ପ କରିବା ଏବଂ ଦୂରଦୂରାନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।

୩. ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି (Hydroelectric Energy): ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ନଦୀର ଜଳପ୍ରବାହକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ। ଏହାକୁ ଟର୍ବାଇନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ।
କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ: ନଦୀରେ ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ଜଳକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଜମା କରାଯାଏ। ଏହାପରେ ଜଳକୁ ଟର୍ବାଇନ୍ ଉପରେ ଛଡ଼ାଯାଏ, ଯାହା ଟର୍ବାଇନ୍କୁ ବୁଲାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ।
ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା: ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ସହର ଏବଂ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

୪. ଜୈବିକ ଶକ୍ତି (Biomass Energy): ଜୈବିକ ଶକ୍ତି ଜୈବ ପଦାର୍ଥ ଯଥା କାଠ, ଶସ୍ୟ ଏବଂ ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ। ଏହାକୁ ଜାଳି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ।
କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ: ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ଜାଳି ଉତ୍ପାଦିତ ଉତ୍ତାପ ଦ୍ୱାରା ପାଣି ଗରମ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ବାଷ୍ପ ଟର୍ବାଇନ୍ ଚଳାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ।
ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା: ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଇବା, ରୋଷେଇ କରିବା ଏବଂ କୃଷିରୁ ବଳକା ଅଂଶକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।

ଏହି ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭରତା କମାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Question 27: ନିମ୍ନୋକ୍ତ  କେଉଁଟି  ଏକ  ପ୍ରନଶ୍ଚକ୍ରଣ  ଯୋଗ୍ୟ  ବଳ୍ୟବସ୍ଥ  ନୁହେଁ ? (i) କାଗଜ (ii) କୈବ ଆବଜନା (iii) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ (iv) କାଚ ବେତେଲ

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ବିଷୟରେ ଅଟେ। ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ୟବହୃତ ସାମଗ୍ରୀକୁ ନୂଆ ଉତ୍ପାଦରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହା ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ:

୧. କାଗଜ: କାଗଜ ଏକ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ। ବ୍ୟବହୃତ କାଗଜକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରି ନୂଆ କାଗଜ ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ।
୨. ଜୈବ ଆବର୍ଜନା: ଜୈବ ଆବର୍ଜନା, ଯେପରିକି ରୋଷେଇ ଘରର ବଳକା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପନିପରିବା ଚୋପା, ସହଜରେ କମ୍ପୋଷ୍ଟରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିବ। କମ୍ପୋଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଜୈବ ଆବର୍ଜନାକୁ ଉପଯୋଗୀ ସାରରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହା ସିଧାସଳଖ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ।
୩. ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ: ଅଧିକାଂଶ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇ ନୂଆ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ।
୪. କାଚ ବୋତଲ: କାଚ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ପଦାର୍ଥ। କାଚ ବୋତଲକୁ ଭାଙ୍ଗି ପୁଣି ତରଳାଇ ନୂଆ କାଚ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ।

ଏହି ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ, ଜୈବ ଆବର୍ଜନା ସିଧାସଳଖ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆସେ ନାହିଁ। ଏହାକୁ କମ୍ପୋଷ୍ଟ କରାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା କାଗଜ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କିମ୍ବା କାଚ ପରି ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଜୈବ ଆବର୍ଜନା ଏକ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନୁହେଁ।

ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:

୧. ସଂଗ୍ରହ: ପ୍ରଥମେ, ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ। ଏହା ଘରୋଇ ସ୍ତରରେ କିମ୍ବା ସର୍ବସାଧାରଣ ସ୍ଥାନରେ ସଂଗ୍ରହ କେନ୍ଦ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇପାରେ।
୨. ସର୍ଟିଙ୍ଗ୍ (ବର୍ଗୀକରଣ): ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ଅଲଗା କରାଯାଏ, ଯେପରିକି କାଗଜ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଚ ଏବଂ ଧାତୁକୁ ପୃଥକ କରିବା।
୩. ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ: ବର୍ଗୀକରଣ ପରେ, ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କାଗଜକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରି ନୂଆ କାଗଜ ତିଆରି କରାଯାଏ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲକୁ ତରଳାଇ ନୂଆ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରାଯାଏ, ଏବଂ କାଚକୁ ତରଳାଇ ନୂଆ କାଚ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରାଯାଏ।
୪. ଉତ୍ପାଦନ: ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ହୋଇଥିବା ସାମଗ୍ରୀକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନୂଆ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରାଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ବଜାରରେ ବିକ୍ରି ହୁଏ।

ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣର ଉପକାରିତା:
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ:
ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରୁ, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ ନୂଆ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ କମ୍ କଞ୍ଚାମାଲର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡେ।
ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ:
ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୂଆ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରିବା ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ। ଏହା ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ:
ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରୁ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ପୋଡିବା କିମ୍ବା ମାଟିରେ ପୋତିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯାହା ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।
ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା:
ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ଆମର ଆବର୍ଜନା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଜାଗା ବଞ୍ଚାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଜୈବ ଆବର୍ଜନା ଏକ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଯୋଗ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସିଧାସଳଖ ପୁନଃ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହାକୁ କମ୍ପୋଷ୍ଟ କରାଯାଇଥାଏ।

Question 28: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିକଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରା ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି 3R  ପଦ୍ଧତିର  ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ  ନୁହେଁ ? (i) ସମ୍ପରଣ (ii) ଉଦ୍ଭେଜନିନ (iii) ପ୍ରିନିଶ୍ରକୁଣ (iv) ପୁନବ୍ୟବହାର

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି 3R ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯାହା ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। 3Rର ଅର୍ଥ ହେଉଛି Reduce (ସମ୍ଭରଣ), Reuse (ପୁନବ୍ୟବହାର) ଏବଂ Recycle (ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ)।

1. Reduce (ସମ୍ଭରଣ): ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସମ୍ପଦର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ଅନାବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବହାରକୁ କମ୍ କରିବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ନ ନେବା, ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲା ରଖି ଦାନ୍ତ ନ ଘଷିବା, ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଲୋକ ଓ ପଙ୍ଖା ବନ୍ଦ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି।

2. Reuse (ପୁନବ୍ୟବହାର): ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପୁରୁଣା ଲୁଗାପଟା, ରଦି କାଗଜ, ପଲିଥିନ୍ ମୁଣା, କାଗଜ ଡବା, କାଚ ଓ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

3. Recycle (ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ): ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରି ନୂତନ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କାଚ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଗଜ ଓ ଧାତବ ପଦାର୍ଥର ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ କରିବା।

ଏହି ତିନୋଟି ପଦ୍ଧତି ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ସହିତ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ, “ଉଦ୍ଭେଜନିନ” 3R ପଦ୍ଧତିର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଉଦ୍ଭେଜନିନ ଏକ ଭିନ୍ନ ବିଷୟ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ସହିତ ଜଡିତ। ତେଣୁ, ଏହା ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ 3R ପଦ୍ଧତିର ଅଂଶ ନୁହେଁ।

ସଂକ୍ଷେପରେ, 3R ପଦ୍ଧତି ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧ୍ୟମ, ଯାହା ସମ୍ପଦର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର, ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

Question 29: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିକଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରା ଜାତୀୟ  ଜଙ୍ଗଲ  ନୀତି  କେଉଁ  ମସିହାରେ  ପ୍ରଶିତ  ହୋଇଥିଲା ? (i) 1927 (ii) 1972  (iii)  1991 (iv)1988

Answer: ଜାତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତି (National Forest Policy) ହେଉଛି ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଏକ ନୀତି, ଯାହା ଦେଶର ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା, ପରିଚାଳନା ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହି ନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା କରିବା, ଜୈବ ବିବିଧତା ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସହାୟତା କରିବା।

ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥାଏ:

1.  ନୀତି ପ୍ରଣୟନ: ସର୍ବପ୍ରଥମେ, ପରିବେଶ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଜାତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏଥିରେ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସଂରକ୍ଷଣ, ବୃକ୍ଷରୋପଣ, ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହଭାଗିତା ଭଳି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।

2.  ଆଇନଗତ ଆଧାର: ଏହି ନୀତିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ, ସରକାର ଜଙ୍ଗଲ ଆଇନ (Forest Act, 1927) ଏବଂ ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ (Wildlife Protection Act, 1972) ଭଳି ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରନ୍ତି। ଏହି ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ଅବୈଧ ବ୍ୟବହାରକୁ ରୋକିବା ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

3.  ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଜାତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତି ଅନୁସାରେ, ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନେ ନିଜ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହି ଯୋଜନାରେ ଜଙ୍ଗଲର ସ୍ଥିତି, ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହଭାଗିତା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥାଏ।

4.  କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା: ରାଜ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଏହି ଯୋଜନାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଥାଏ। ଏଥିରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରିବା, ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଆଁ ଲାଗିବାକୁ ରୋକିବା, ବେଆଇନ ଗଛ କଟାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ।

5.  ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହଭାଗିତା: ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହଭାଗିତାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ସମିତିରେ ସାମିଲ କରାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାମିଲ କରାଯାଏ।

6.  ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଓ ସଂଶୋଧନ: ଜାତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତିର ପ୍ରଭାବକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ଏଥିରେ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜାତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତି ଦେଶରେ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପରିଚାଳନାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ। ଉପରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନା ଅନୁସାରେ, 1988 ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଜାତୀୟ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତିର କେତେକ ବ୍ୟବହାରିକ ଦିଗ:
ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା:
ଜଙ୍ଗଲ ନୀତି ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଜଙ୍ଗଲରେ ବେଆଇନ ଭାବେ ଗଛ କାଟିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଜମିକୁ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରିଥାଏ।
ବୃକ୍ଷରୋପଣ:
ଏହି ନୀତି ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଗଛ ଲଗାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲର ପରିସର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ଏବଂ ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ହୋଇଥାଏ।
ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣ:
ଜଙ୍ଗଲ ନୀତି ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହା ବିଲୁପ୍ତ ହେଉଥିବା ପ୍ରଜାତିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲର ପରିବେଶକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ උଦ୍ଦିଷ୍ට ଅଟେ।
ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହଭାଗିତା:
ଏହି ନୀତି ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିଥାଏ। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପରିଚାଳନାରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚାଳନା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ।

Question 30: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିକଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରା ଆମ  ଦେଶରେ  ବନ୍ୟଳୀବ  ସୁରକ୍ଷା  ଆଇନ  କେଉଁ  ମସିହାରେ  ପ୍ରଶୀତ  ହୋଇଥିଲା  ? (1) 1927 (ii) 1972 (iii)  1988  (iv)  1991

Answer: ଆମ ଦେଶରେ ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ 1972 ମସିହାରେ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଆଇନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଶିକାରରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା।

ଏହି ଆଇନ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ତାହା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

1.  ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ: ପ୍ରଥମେ, ସରକାର ଏକ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରନ୍ତି ଯାହା ବନ୍ୟଜୀବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବ।
2.  ନିୟମ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ: ଏହି ଆଇନ ଅନୁସାରେ, କେଉଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯିବ ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବେଆଇନ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥାଏ।
3.  ସୁରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟି: ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷିତ ଜୈବମଣ୍ଡଳ ଭଳି ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ନିରାପଦରେ ରହିପାରିବେ।
4.  ଅନୁମତି ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ଗଛ କାଟିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଅନୁମତି ନେବା ଆବଶ୍ୟକ।
5.  ନିୟମ ପାଳନ ଏବଂ ଦଣ୍ଡବିଧାନ: ଯଦି କେହି ଆଇନ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜରିମାନା କିମ୍ବା ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିପାରେ।
6.  ଜନ ସଚେତନତା: ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଯାଏ।
7.  ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବଂ ତଦାରଖ: ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ନଜର ରଖାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ।

ବାସ୍ତବରେ ଏହା ଏକ ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ସରକାର, ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ଏବଂ ବନ୍ୟଜୀବ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏକାଠି କାମ କରନ୍ତି।

ଏହି ଆଇନ ବନ୍ୟଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ସହିତ, ଏହି ଆଇନ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ, 1972 ଭାରତରେ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହି ଆଇନ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଶିକାର ଏବଂ ବେଆଇନ ବ୍ୟବସାୟକୁ ରୋକିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥାଏ। ଏହି ଆଇନ ଅନୁସାରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିବା କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ବିକ୍ରି କରିବା ଏକ ଅପରାଧ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଏହି ଆଇନ ସରକାରଙ୍କୁ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ବନ୍ୟଜୀବ ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ ଭାରତର ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।

Question 31: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିକଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରା ସୁନ୍ଦରଲାଲ୍  ବହୁଗୁଣା  କେଉଁ  ଆନ୍ଦୋଳନ  ଆରମ୍ଭ  କରିଥିଲେ ? (i) ନମ୍ପଦା ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ (ii) ଆସ୍ପିକେ ଆଦ୍ଦୋଳନ (iii) ଗଙ୍ଗା ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ (iv) ଚିପ୍ରକା ଆନ୍ଦୋଳନ

Answer: ସୁନ୍ଦରଲାଲ୍ ବହୁଗୁଣା ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ 1970 ଦଶକରେ ଘରୱାଲ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଠିକାଦାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଛ କଟାକୁ ବିରୋଧ କରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଗଛକୁ କୁଣ୍ଢେଇ ଧରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା:

1.  ପ୍ରେରଣା ଓ ଆରମ୍ଭ: 1970 ଦଶକରେ ଉତ୍ତର ଭାରତର ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସୁନ୍ଦରଲାଲ ବହୁଗୁଣାଙ୍କ ଭଳି କେତେକ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଏହାର ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ।

2.  ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା କରିବା, ଗଛ କାଟିବାକୁ ବିରୋଧ କରିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା କରିବା।

3.  କୁଣ୍ଢେଇ ଧରିବା (Embracing the trees): ଯେତେବେଳେ ଠିକାଦାରମାନେ ଗଛ କାଟିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଗ୍ରାମବାସୀ, ବିଶେଷ କରି ମହିଳାମାନେ, ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ କୁଣ୍ଢେଇ ଧରୁଥିଲେ। ଏହାଦ୍ୱାରା କଟାଳିମାନେ ଗଛ କାଟିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉ ନ ଥିଲେ।

4.  ଜନ ସଚେତନତା: ସୁନ୍ଦରଲାଲ ବହୁଗୁଣା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନେତାମାନେ ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ବୁଝାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିଥିଲେ।

5.  ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ: ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସରକାର ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗଛ କାଟିବା ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇଥିଲେ।

6.  ବିସ୍ତାର ଓ ପ୍ରଭାବ: ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ସୀମିତ ନ ଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଦେଶର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହେଲା।

7. ବାସ୍ତବିକ ପ୍ରୟୋଗ:
ଗଛ କାଟିବା ବନ୍ଦ କରିବା
ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିବାକୁ ସରକାରଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା
ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା

ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନର ଉପାଦାନ:
ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହଭାଗିତା: ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ମହିଳାଙ୍କ ଭୂମିକା: ମହିଳାମାନେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଅହିଂସା: ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅହିଂସା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। କୌଣସି ପ୍ରକାର ହିଂସା ଏଥିରେ ସାମିଲ ନ ଥିଲା।

ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନର ସଫଳତା:
ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା:      ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା।
ଜନ ସଚେତନତା:   ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇଥିଲା।
ନୀତିଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ:             ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସରକାରଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନୂଆ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା।

ଚିପ୍କୋ ଆନ୍ଦୋଳନ ଭାରତର ପରିବେଶ ଆନ୍ଦୋଳନ ଇତିହାସରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ଏହା ଦେଖାଇ ଦେଇଛି ଯେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇପାରିବେ।

Question 32: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିକଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରା କେଉଁଟି  ଏକ  ଜୀବାଶ୍ମ  ଇନ୍ଧନ ? (i) କାଠ (ii) ଘଅ (iii)  କ୍ରିକାରିଲା (iv) ପତ୍ର

Answer: ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ସରୁ ମିଳୁଥିବା ଇନ୍ଧନ, ଯାହାକି ପୁରାତନ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ଅବଶେଷରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜୀବାଶ୍ମୀକରଣ କୁହାଯାଏ, ଯାହାକି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଭୂତଳରେ ଚାଲିଥାଏ। ମୁଖ୍ୟ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ (ତୈଳ), ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ।

ଏହି ଇନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହୋଇଥାଏ:

1.  ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ: ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ମରିଗଲା ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଶରୀର ମାଟିରେ ମିଶିଯାଏ।
2.  ଅବକ୍ଷୟ ଓ ଆବରଣ: ମୃତ ଶରୀରଗୁଡ଼ିକ ମାଟି ଓ ପଙ୍କରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଅବକ୍ଷୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ହୁଏ।
3.  ଚାପ ଓ ଉତ୍ତାପ: ସମୟକ୍ରମେ, ମାଟି ଓ ପଙ୍କର ଚାପ ଏବଂ ଭୂତଳର ଉତ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଜୈବ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।
4.  କୋଇଲା, ତୈଳ ଓ ଗ୍ୟାସ ସୃଷ୍ଟି: ଉଚ୍ଚ ଚାପ ଓ ଉତ୍ତାପରେ, ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡ଼ିକ କୋଇଲାରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୈବ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ତୈଳ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି।

ଏହି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନଗୁଡ଼ିକ ଆମର ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ ଅଟନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ, ପରିବହନ, ଏବଂ ଶିଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ପରିବେଶ ଉପରେ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ, ଯେପରିକି ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଓ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ।

ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବ୍ୟବହାରକୁ କମାଇବା ପାଇଁ ଅନେକ ବିକଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି, ଯେପରିକି ସୌର ଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଅଟନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ: କୋଇଲାକୁ ପୋଡ଼ି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଟର୍ବାଇନ ଚାଲେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ପରିବହନ: ପେଟ୍ରୋଲିୟମରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ପେଟ୍ରୋଲ ଓ ଡିଜେଲ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଶିଳ୍ପ: ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସକୁ ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପରେ ଉତ୍ତାପ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

Question 33: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିକଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରା SO, କେଉଁ ପଦାଥି ଜଳିବା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ ? (i) ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ (ii) କାଠ (iii) ଘିଅ (iv) ପତ୍ର

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଜାଳେଣୀ ବିଷୟରେ ଅଟେ। କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଜଳିବା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଜାଳେଣୀ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି କାମ କରେ ତାହା ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ।

ଜାଳେଣୀ ହେଉଛି ଏକ ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଜଳିବା ପରେ ଉତ୍ତାପ ଏବଂ ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହି ଜଳିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦହନ କୁହାଯାଏ। ଦହନ ହେବା ପାଇଁ, ଏକ ଜାଳେଣୀକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ପଡିବ ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ପଡିବ, ଯାହାକୁ ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା କୁହାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:

୧. ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍:
ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜାଳେଣୀ ଯାହା ପୃଥିବୀରୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ପାଦରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ, ଯେପରିକି ଗ୍ୟାସୋଲିନ୍, ଡିଜେଲ୍ ଏବଂ କିରୋସିନ୍। ଏଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ଜଳିପାରନ୍ତି।

୨. କାଠ:
କାଠ ଏକ ଜୈବ ଜାଳେଣୀ ଯାହା ଗଛରୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହାକୁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଜାଳେଣୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି।

୩. ଘିଅ:
ଘିଅ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଚର୍ବି ଯାହା ଦୁଗ୍ଧରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ। ଏହାକୁ ରୋଷେଇରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଜଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଜାଳେଣୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ।

୪. ପତ୍ର:
ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଗଛର ଅଂଶ ଏବଂ ଶୁଖିଲା ହେଲେ ଜଳିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଜାଳେଣୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଏହି ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଏବଂ କାଠ ହେଉଛନ୍ତି ମୁଖ୍ୟ ଜାଳେଣୀ। ତେଣୁ, ଉତ୍ତର ହେଉଛି ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଏବଂ କାଠ ଜଳିବା ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ।

Question 34: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବିକଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରା କେଉଁଟି ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ? (i) କାଠ (ii) ସେତେମ୍ବା  (iii) କେଇଲା (iv) ଡିଜେଲ୍

Answer: ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ କୋଇଲା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଟେ:

1. କୋଇଲା ଦହନ (Coal Combustion): ପ୍ରଥମେ କୋଇଲାକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରାଯାଇ ଏକ ବଏଲରରେ ଜଳାଯାଏ। ଏହି ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ଜଳକୁ ଗରମ କରାଯାଏ।

2. ବାଷ୍ପ ଉତ୍ପାଦନ (Steam Generation): କୋଇଲା ଜଳିବା ପରେ ଯେଉଁ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା ବଏଲରରେ ଥିବା ପାଣିକୁ ଗରମ କରି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ କରେ। ଏହି ବାଷ୍ପ ଅଧିକ ଚାପଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

3. ଟର୍ବାଇନ୍ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (Turbine Rotation): ଅଧିକ ଚାପଯୁକ୍ତ ବାଷ୍ପକୁ ଟର୍ବାଇନ୍ ଉପରେ ଛଡ଼ାଯାଏ। ଏହି ବାଷ୍ପର ଚାପ ଟର୍ବାଇନର ବ୍ଲେଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଘୂରାଇଥାଏ। ଟର୍ବାଇନ୍ ଏକ ଜେନେରେଟର୍ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

4. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ (Electricity Generation): ଟର୍ବାଇନ୍ ଘୂରିବା ଦ୍ୱାରା ଜେନେରେଟର୍ ମଧ୍ୟ ଘୂରେ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଜେନେରେଟର୍ ଘୂରିବା ଦ୍ଵାରା ତାହା ମେକାନିକାଲ ଶକ୍ତିକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ।

5. ବାଷ୍ପର ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର (Steam Condensation): ଟର୍ବାଇନ୍ ଘୂରାଇବା ପରେ ବାଷ୍ପକୁ ଥଣ୍ଡା କରାଯାଇ ପାଣିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହି ପାଣିକୁ ପୁନର୍ବାର ବଏଲରକୁ ପଠାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ପୁଣିଥରେ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲୁ ରହେ।

6. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିତରଣ (Electricity Distribution): ଜେନେରେଟର୍ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌କୁ ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍ମର୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଭୋଲ୍ଟେଜ୍ ବଢ଼ାଯାଏ ଏବଂ ପରେ ଏହାକୁ ଟ୍ରାନ୍ସମିସନ୍ ଲାଇନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ପଠାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୋଇଲା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ରରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ। କୋଇଲା ଜାଳିବା ଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଧୂଆଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ।

ତାପଜ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପ, ସହର ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି। ଏହି କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।