Question 1: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କ’ଶ ? ସବୁକ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ହୋଇଥାଏ ବର୍ଣ୍ଣନ କର ?

Answer: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ (Photosynthesis) ହେଉଛି ଏକ ଜଟିଳ ଜୈବ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ କେତେକ ଜୀବାଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO2)ରୁ ଶର୍କରା (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି । ଏହି ଶର୍କରା ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ । ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ: ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light-dependent reactions) ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light-independent reactions ବା Dark Reactions)।

**୧. ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light-dependent Reactions):**
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ହରିତ୍‌ଲବକ (Chloroplast)ର ଥାଇଲାକଏଡ୍ (Thylakoid) ଝିଲ୍ଲୀରେ ହୋଇଥାଏ । ଏଥିରେ ଆଲୋକ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ ।

*   **ଆଲୋକ ଶକ୍ତିର ଶୋଷଣ:** କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ (Chlorophyll) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗକଣିକା (Pigments) ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ଶୋଷଣ କରନ୍ତି । କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ହେଉଛି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ରଙ୍ଗକଣିକା, ଯାହା ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଆଲୋକର ଲାଲ ଏବଂ ନୀଳ ରଙ୍ଗକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ ।
*   **ଜଳର ବିଘଟନ (Photolysis):** ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଜଳ ଅଣୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍, ଉଦଜାନ ଆୟନ (H+), ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଇଥାଏ ।
*   **ATP ଏବଂ NADPHର ଉତ୍ପାଦନ:** ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ (Electron Transport Chain) ମାଧ୍ୟମରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଗତି କରିବା ସମୟରେ, ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଶକ୍ତି ATP (Adenosine Triphosphate) ଏବଂ NADPH (Nicotinamide Adenine Dinucleotide Phosphate) ଭଳି ଅଣୁରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ । ATP ଏବଂ NADPH ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତିର ବାହକ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

**୨. ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light-independent Reactions ବା Dark Reactions):**
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ହରିତ୍‌ଲବକର ଷ୍ଟ୍ରୋମା (Stroma)ରେ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ର (Calvin Cycle) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆଲୋକର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ATP ଏବଂ NADPH ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

*   **ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ସ୍ଥିରୀକରଣ (Carbon Fixation):** କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ରରେ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO2) Ribulose-1,5-bisphosphate (RuBP) ନାମକ ଏକ 5-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁ ସହିତ ମିଶିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଟି RuBisCO (Ribulose-1,5-bisphosphate carboxylase/oxygenase) ଏନଜାଇମ୍ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥାଏ ।
*   **ଶର୍କରାର ଉତ୍ପାଦନ (Sugar Production):** CO2ର ସ୍ଥିରୀକରଣ ପରେ, ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ 6-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁ ତିଆରି ହୁଏ, ଯାହା ତୁରନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇଟି 3-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁ, 3-phosphoglycerate (3-PGA)ରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ATP ଏବଂ NADPHର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି, 3-PGA ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭଳି ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
*   **RuBPର ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ (RuBP Regeneration):** କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ରକୁ ଚାଲୁ ରଖିବା ପାଇଁ, RuBPର ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ ହେବା ଜରୁରୀ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, 3-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର ହୋଇ RuBP ପୁନଃଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ ।

**ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ସାମଗ୍ରିକ ସମୀକରଣ:**
6CO2 + 6H2O + Light Energy → C6H12O6 + 6O2

ଏହି ସମୀକରଣଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଛଅଟି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅଣୁ ଏବଂ ଛଅଟି ଜଳ ଅଣୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ସହିତ ମିଶି ଗୋଟିଏ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଅଣୁ ଏବଂ ଛଅଟି ଅମ୍ଳଜାନ ଅଣୁ ତିଆରି କରନ୍ତି ।

**ହରିତ୍‌ଲବକର ଗଠନ (Structure of Chloroplast):**
ହରିତ୍‌ଲବକ ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ ଥିବା ଏକ ଅଙ୍ଗିକା (Organelle), ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ:

*   **ବାହ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀ (Outer Membrane):** ଏହା ହରିତ୍‌ଲବକର ବାହାର ଆବରଣ ।
*   **ଅନ୍ତଃ ଝିଲ୍ଲୀ (Inner Membrane):** ଏହା ହରିତ୍‌ଲବକର ଭିତର ଆବରଣ ।
*   **ଷ୍ଟ୍ରୋମା (Stroma):** ଏହା ହରିତ୍‌ଲବକ ଭିତରେ ଥିବା ତରଳ ପଦାର୍ଥ, ଯେଉଁଠାରେ କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ର ହୋଇଥାଏ ।
*   **ଥାଇଲାକଏଡ୍ (Thylakoid):** ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛନ୍ତି ଝିଲ୍ଲୀ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଛୋଟ ଛୋଟ ଥାଳି ଭଳି ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥାଏ ।
*   **ଗ୍ରାନା (Grana):** ଏହା ଥାଇଲାକଏଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଥାକ ହୋଇ ରହିଥିବା ସମୂହ ।

**ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଗୁରୁତ୍ୱ (Importance of Photosynthesis):**

*   **ଖାଦ୍ୟର ଉତ୍ସ (Food Source):** ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ହେଉଛି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ । ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ସେହି ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଖାଇ ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି ।
*   **ଅମ୍ଳଜାନର ଉତ୍ସ (Oxygen Source):** ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ।
*   **ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସନ୍ତୁଳନ (Atmospheric Balance):** ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ପରିମାଣକୁ କମ୍ କରିଥାଏ, ଯାହା ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ୱାର୍ମିଙ୍ଗ୍ (Global Warming)କୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ହେଉଛି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

Question 2: ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାରଭେଦ, ଉଦାହରଣ ସହ ଲେଖ?

Answer: ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ଏହା କେବଳ ଆମକୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଶରୀରର ଗଠନ, ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ। ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାରଭେଦ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଆମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଖୁବ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ରାସାୟନିକ ଗଠନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ କ୍ଷମତା ଉପରେ ଆଧାର କରି ଖାଦ୍ୟକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଛଅ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଶ୍ୱେତସାର (Carbohydrates), ପୁଷ୍ଟିସାର (Proteins), ସ୍ନେହସାର (Fats), ଖଣିଜ ଲବଣ (Minerals), ଭିଟାମିନ୍ (Vitamins) ଏବଂ ଜଳ (Water)।

୧. ଶ୍ୱେତସାର (Carbohydrates): ଶ୍ୱେତସାର ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ। ଏହା ଶରୀରର ମୁଖ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ। ଶ୍ୱେତସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଶରୀରରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: ସରଳ ଶ୍ୱେତସାର ଏବଂ ଜଟିଳ ଶ୍ୱେତସାର। ସରଳ ଶ୍ୱେତସାର ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଟିଳ ଶ୍ୱେତସାର ଧୀରେ ଧୀରେ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ। ଉଦାହରଣ: ଚାଉଳ, ଗହମ, ମକା, ଆଳୁ, ଚିନି, ମହୁ ଇତ୍ୟାଦି।

୨. ପୁଷ୍ଟିସାର (Proteins): ପୁଷ୍ଟିସାର ଶରୀରର ଗଠନ ଏବଂ ମରାମତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହା କୋଷ, ଟିସୁ ଏବଂ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଗଠନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ପୁଷ୍ଟିସାର ଏମିନୋ ଏସିଡ୍‌ରେ ଗଠିତ, ଯାହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। ଉଦାହରଣ: ମାଂସ, ମାଛ, ଅଣ୍ଡା, ଡାଲି, ସୋୟାବିନ୍, ଛେନା ଇତ୍ୟାଦି।

୩. ସ୍ନେହସାର (Fats): ସ୍ନେହସାର ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇବା ସହିତ କୋଷର ଗଠନ ଏବଂ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ଭିଟାମିନ୍ ଏ, ଡି, ଇ ଏବଂ କେ ଭଳି କେତେକ ଭିଟାମିନ୍‌କୁ ଶୋଷଣ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ସ୍ନେହସାର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: ସନ୍ତୃପ୍ତ ସ୍ନେହସାର ଏବଂ ଅସନ୍ତୃପ୍ତ ସ୍ନେହସାର। ଉଦାହରଣ: ଘିଅ, ତେଲ, ବାଦାମ, ମଞ୍ଜି, ଆଭୋକାଡୋ ଇତ୍ୟାଦି।

୪. ଖଣିଜ ଲବଣ (Minerals): ଖଣିଜ ଲବଣ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ। ଏହା ହାଡ଼, ଦାନ୍ତ, ରକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଟିସୁ ଗଠନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ଖଣିଜ ଲବଣ ହେଉଛି କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ଲୌହ, ପୋଟାସିୟମ୍, ସୋଡିୟମ୍ ଏବଂ ଆଇଓଡିନ୍। ଉଦାହରଣ: ପନିପରିବା, ଫଳ, କ୍ଷୀର, ଦହି, ସାମୁଦ୍ରିକ ଖାଦ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି।

୫. ଭିଟାମିନ୍ (Vitamins): ଭିଟାମିନ୍ ଶରୀରର ସୁସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ। ଏହା ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ସହିତ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଭିଟାମିନ୍ ଅନେକ ପ୍ରକାରର, ଯେପରିକି ଭିଟାମିନ୍ ଏ, ବି, ସି, ଡି, ଇ ଏବଂ କେ। ଉଦାହରଣ: ଫଳ, ପନିପରିବା, କ୍ଷୀର, ଅଣ୍ଡା ଇତ୍ୟାଦି।

୬. ଜଳ (Water): ଜଳ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହା ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, କୋଷକୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ଅଦରକାରୀ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଜଳ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ପ୍ରତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ଜଳ ପିଇବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଖୁବ୍ ଉପକାରୀ।

ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଏବଂ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନଶୈଳୀ ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକର ସନ୍ତୁଳିତ ମାତ୍ରା ରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:

*   ଶ୍ୱେତସାର ପାଇଁ ଭାତ, ରୁଟି, ଆଳୁ ଖାଇବା ଉଚିତ୍।
*   ପୁଷ୍ଟିସାର ପାଇଁ ଡାଲି, ମାଛ, ମାଂସ ସେବନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
*   ସ୍ନେହସାର ପାଇଁ ଶୁଖିଲା ଫଳ, ଘିଅ ଓ ତେଲ ଆବଶ୍ୟକ।
*   ଭିଟାମିନ୍ ଓ ଖଣିଜ ଲବଣ ପାଇଁ ସବୁଜ ପନିପରିବା ଓ ଫଳ ନିହାତି ଖାଇବା ଦରକାର।
*   ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣର ପାଣି ପିଇବା ଆବଶ୍ୟକ।

Question 3: ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣ କ’ଣ ? ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣର ପ୍ରକାରଭେଦ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଆ ?

Answer: ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣ (Heterotrophic nutrition) ଏକ ପ୍ରକାର ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଅଟେ, ଯେଉଁଥିରେ ଜୀବମାନେ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାର ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. ପ୍ରାଣୀସମ ପୋଷଣ (Holozoic nutrition): ଏହି ପ୍ରକାର ପୋଷଣରେ, ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପାଞ୍ଚଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ରହିଛି:

   i. ଅନ୍ତର୍ଗ୍ରହଣ (Ingestion): ଖାଦ୍ୟକୁ ଶରୀର ଭିତରକୁ ନେବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମଣିଷ ହାତ ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଟିରେ ପୁରାଇଥାଏ।

   ii. ପାଚନ (Digestion): ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ଅଣୁରେ ଭାଙ୍ଗିବା, ଯାହା ଶରୀରରେ ଶୋଷିତ ହୋଇପାରିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଚକ ରସ ଏବଂ ଏନଜାଇମ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ।

   iii. ଅବଶୋଷଣ (Absorption): ପାଚନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ତ ସ୍ରୋତରେ ଶୋଷଣ କରିବା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କୋଷକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ।

   iv. ଆତ୍ମୀକରଣ (Assimilation): ଶୋଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା।

   v. ବହିଷ୍କରଣ (Egestion): ଅପାଚିତ ଏବଂ ଅନାବଶ୍ୟକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରିଦେବା।

ଉଦାହରଣ: ମଣିଷ, ବାଘ, ଗାଈ ଆଦି ପ୍ରାଣୀସମ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।

୨. ମୃତୋପଜୀଵୀୟ ପୋଷଣ (Saprophytic nutrition): ଏହି ପ୍ରକାର ପୋଷଣରେ, ଜୀବ ମୃତ ଏବଂ ସଢ଼ୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ମୃତୋପଜୀବୀମାନେ ପାଚକ ରସ ବାହାର କରି ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ଖାଦ୍ୟରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ଏହାକୁ ଶୋଷଣ କରନ୍ତି।

   i. ବାହ୍ୟ ପାଚନ (Extracellular Digestion): ମୃତୋପଜୀବୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ବାହାରେ ପାଚକ ଏନଜାଇମ କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଏନଜାଇମଗୁଡ଼ିକ ଜଟିଳ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଅଣୁରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି।

   ii. ଅବଶୋଷଣ (Absorption): ସରଳୀକୃତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ମୃତୋପଜୀବୀମାନଙ୍କର କୋଷିକା ଭିତରକୁ ଶୋଷିତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଭିସ୍ରବଣ (diffusion) କିମ୍ବା ସକ୍ରିୟ ପରିବହନ (active transport) ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ।

ଉଦାହରଣ: ଛତୁ, କବକ ଏବଂ କେତେକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ମୃତୋପଜୀଵୀୟ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି।

୩. ପରଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Parasitic nutrition): ଏହି ପ୍ରକାର ପୋଷଣରେ, ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଏକ ଜୀବ (ହୋଷ୍ଟ) ଉପରେ ବାସ କରି ସେଥିରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ପରଜୀବୀ ହୋଷ୍ଟକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ।

   i. ସଂଲଗ୍ନତା (Attachment): ପରଜୀବୀ ହୋଷ୍ଟ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରିକି ଚର୍ମ, ଅନ୍ତନଳୀ କିମ୍ବା ଉଦ୍ଭିଦର କୋଷ।

   ii. ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ (Feeding): ପରଜୀବୀ ହୋଷ୍ଟର ଶରୀରରୁ ସିଧାସଳଖ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହା ରକ୍ତ, କୋଷିକା କିମ୍ବା ପାଚନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ: ଉକୁଣି, ଜିଆ ଏବଂ ଅମରଲତା ପରଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

୪. ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Symbiotic nutrition): ଏହି ପ୍ରକାର ପୋଷଣରେ, ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଜାତିର ଜୀବ ଏକାଠି ରହି ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରିଥାନ୍ତି।

   i. ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ (Mutualism): ଉଭୟ ଜୀବ ପରସ୍ପରକୁ ଲାଭ ଦିଅନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ।

ଉଦାହରଣ: ଲାଇକେନ (ଶୈବାଳ ଏବଂ କବକର ମିଶ୍ରଣ) ଏବଂ ମୂଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ।

ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ପରଭୋଜୀ ପୋଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିବେଶ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 4: ମିଶିଷ ଖାଦ୍ୟନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଲେଖା ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି ହୋଇଥାଏ ବୁଝାଆ?

Answer: ମଣିଷ ଶରୀରରେ ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ପାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଳଦ୍ୱାରରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଖାଦ୍ୟନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ମୁଖଗହ୍ୱର, ଗ୍ରସନୀ, ନିଗଳ, ପାକସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର, ବୃହଦାନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମଳାଶୟ।

**ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ:**

1.  **ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ:** ପ୍ରଥମେ ଆମେ ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଉ।
2.  **ଲାଳର ମିଶ୍ରଣ:** ପାଟିରେ ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି ଲାଳ ରସ କ୍ଷରଣ କରିଥାଏ। ଏହି ଲାଳ ରସରେ ଟାଇଆଲିନ୍ (Amylase) ନାମକ ଏକ ଏନଜାଇମ୍ ଥାଏ।
3.  **ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ:** ଦାନ୍ତ ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟର ବହିଃଆବରଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଏନଜାଇମ୍ଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି।
4.  **ରାସାୟନିକ ପାଚନ:** ଲାଳରେ ଥିବା ଟାଇଆଲିନ୍ ଏନଜାଇମ୍ ଶ୍ୱେତସାର (Carbohydrate) ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ମାଲଟୋଜ୍ (Maltose) ନାମକ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ। ଟାଇଆଲିନ୍ ଶ୍ୱେତସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
5.  **ଖାଦ୍ୟର ଗତି:** ଜିଭ ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଗିଳିବା ପାଇଁ ଏକ ପିଣ୍ଡୁଳା ଭଳି କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଗ୍ରସନୀ ଦେଇ ନିଗଳକୁ ଗତି କରିଥାଏ।

**ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ:**

*   **ଟାଇଆଲିନ୍ (Amylase):** ଏହା ଲାଳରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଏନଜାଇମ୍, ଯାହା ଶ୍ୱେତସାରକୁ ପାଚନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
*   **ଲାଳ (Saliva):** ଏହା ଖାଦ୍ୟକୁ ଓଦା କରି ଗିଳିବାରେ ସହଜ କରେ ଏବଂ ଏଥିରେ ଥିବା ଏନଜାଇମ୍ ଖାଦ୍ୟ ପାଚନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
*   **ଦାନ୍ତ (Teeth):** ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇ ଛୋଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
*   **ଜିଭ (Tongue):** ଖାଦ୍ୟକୁ ଲାଳ ସହିତ ମିଶାଇ ଏକ ପିଣ୍ଡୁଳା କରି ଗିଳିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରାଥମିକ ପାଚନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାଚନ ପାଇଁ ଏହା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ।

**ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଚନର ଗୁରୁତ୍ୱ:**

*   ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟର ସଠିକ୍ ପାଚନ ହେଲେ, ପାକସ୍ଥଳୀ ଏବଂ ଅନ୍ତନଳୀ ଉପରେ ଚାପ କମ ପଡେ।
*   ଏହା ଶରୀରକୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ, କାରଣ ଖାଦ୍ୟର ସରଳ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ଅବଶୋଷିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
*   ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟର ଉପଯୁକ୍ତ ପାଚନ, ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁଗମ କରିଥାଏ ଏବଂ ପେଟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟାକୁ ଦୂର କରିଥାଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଆମେ ଭାତ ଖାଉ, ତେବେ ପାଟିରେ ଥିବା ଟାଇଆଲିନ୍ ଏନଜାଇମ୍ ଭାତରେ ଥିବା ଶ୍ୱେତସାରକୁ ମାଲଟୋଜରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ। ଠିକ୍ ସେହିପରି, ରୁଟି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶ୍ୱେତସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ।

ଏହିଭଳି ଭାବରେ, ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟର ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ସୁସ୍ଥ ଜୀବନଶୈଳୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ।

Question 5: ପାକସ୍ଥଳୀର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ ?

Answer: ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach) ହେଉଛି ମାନବ ଶରୀରର ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ଏହା ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଉଦର ଗହ୍ୱରର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପାକସ୍ଥଳୀର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ କରିବା ଏବଂ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଗେଇ ନେବା।

**ପାକସ୍ଥଳୀର ଗଠନ:**

*   **କାଡିଆକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ (Cardiac stomach):** ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀର ଉପର ଭାଗ, ଯାହା ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।
*   **ପାଇଲୋରିକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ (Pyloric stomach):** ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀର ତଳ ଭାଗ, ଯାହା କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
*   **ପାଇଲୋରିକ୍ ସ୍ଫିଙ୍କ୍ଟର୍ (Pyloric sphincter):** ଏହା ଏକ ମୁଦ୍ରିକା ଆକାରର ମାଂସପେଶୀ, ଯାହା ପାକସ୍ଥଳୀରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଖାଦ୍ୟର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।
*   **ପାକସ୍ଥଳୀର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଆଚ୍ଛାଦନ:** ଏଥିରେ ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥି ଥାଏ, ଯାହା ପାଚକ ରସ ଏବଂ ଲବଣାମ୍ଳ (HCl) ନିସୃତ କରିଥାଏ।

**ପାକସ୍ଥଳୀର କାର୍ଯ୍ୟ:**

1.  **ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଓ ମିଶ୍ରଣ:** ପାକସ୍ଥଳୀ ଖାଦ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାକୁ ପାଚକ ରସ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରିଥାଏ। ପାକସ୍ଥଳୀର ମାଂସପେଶୀ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବାଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
2.  **ପାଚକ ରସର ନିସରଣ:** ପାକସ୍ଥଳୀର ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ପାଚକ ରସ ନିସୃତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ପେପ୍ସିନ୍ (Pepsin) ଏନଜାଇମ୍ ଥାଏ। ପେପ୍ସିନ୍ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ପ୍ରୋଟିଓଜ୍ ଏବଂ ପେପ୍ଟୋନ୍‌ରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ।
3.  **ଲବଣାମ୍ଳର ଉତ୍ପାଦନ:** ପାକସ୍ଥଳୀ ଲବଣାମ୍ଳ (HCl) ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯାହା ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଏକ ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଏହି ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶ ପେପ୍ସିନ୍ ଏନଜାଇମ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷତିକାରକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆକୁ ମାରିଥାଏ।
4.  **ଖାଦ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଗତି:** ପାଇଲୋରିକ୍ ସ୍ଫିଙ୍କ୍ଟର୍ ପାକସ୍ଥଳୀରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଖାଦ୍ୟର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ। ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଅର୍ଦ୍ଧପାଚିତ ଖାଦ୍ୟକୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟର ସଠିକ୍ ପାଚନ ହୋଇପାରେ।

**ପାକସ୍ଥଳୀର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା କାରକ:**

*   **ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାର:** ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ପାକସ୍ଥଳୀର ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାନ୍ତି।
*   **ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା:** ପାକସ୍ଥଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ, ଯେପରିକି ଗ୍ୟାଷ୍ଟ୍ରିକ୍ ଅଲସର୍ (Gastric ulcer) କିମ୍ବା ଗ୍ୟାଷ୍ଟ୍ରାଇଟିସ୍ (Gastritis), ପାକସ୍ଥଳୀର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
*   **ମାନସିକ ଚାପ:** ଅତ୍ୟଧିକ ଚାପ ପାକସ୍ଥଳୀର ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ପାକସ୍ଥଳୀ ହେଉଛି ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗ, ଯାହା ଖାଦ୍ୟକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଭାଙ୍ଗି ଏବଂ ପାଚନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 6: ପାକନଳୀ ସହ ଜଡ଼ିତ ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଲେଖ ।

Answer: ପାକନଳୀ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ପାକନଳୀ (Alimentary canal) ହେଉଛି ଏକ ଲମ୍ବା ନଳୀ ଯାହା ପାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଳଦ୍ୱାରରେ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ନଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ ହେବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରନ୍ଥି ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

୧. ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି (Salivary Glands): ମୁଖ ଗହ୍ୱରରେ ତିନି ଯୋଡ଼ା ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥି ଥାଏ – ପାରୋଟିଡ୍ (Parotid), ସବମାକ୍ସିଲାରୀ (Submaxillary) ଓ ସବଲିଙ୍ଗୁଆଲ୍ (Sublingual)। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଲାଳ ରସ କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି, ଯାହା ଖାଦ୍ୟକୁ ଓଦା କରିବା ସହିତ ମଣ୍ଡ ପରି କରିଥାଏ। ଲାଳରେ ଥିବା ଟାଇଲିନ୍ (Tylin) ଏନଜାଇମ୍ ଶ୍ୱେତସାରକୁ ମାଲଟୋଜରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ।

୨. ପାକସ୍ଥଳୀ ଗ୍ରନ୍ଥି (Gastric Glands): ପାକସ୍ଥଳୀର କାନ୍ଥରେ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ପାଚକ ରସ କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ (Hydrochloric acid) ଏବଂ ପେପ୍‌ସିନ୍ (Pepsin) ଏନଜାଇମ୍ ଥାଏ। ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ବୀଜାଣୁକୁ ମାରିବା ସହ ପେପ୍‌ସିନ୍‌କୁ ସକ୍ରିୟ କରିଥାଏ, ଯାହା ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

୩. ଯକୃତ୍ (Liver): ଯକୃତ୍ ଶରୀରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗ୍ରନ୍ଥି। ଏହା ପିତ୍ତ ରସ (Bile juice) ତିଆରି କରିଥାଏ, ଯାହା ପିତ୍ତାଶୟରେ ଜମା ହୋଇ ରହେ। ପିତ୍ତ ରସ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ସ୍ନେହସାରକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଏହାକୁ ହଜମ କରିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ।

୪. ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ (Pancreas): ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଗ୍ରନ୍ଥି। ଏହା ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଏନଜାଇମ୍ ଏବଂ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ। ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟରୁ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସ (Pancreatic juice) ବାହାରି କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏଥିରେ ଆମାଇଲେଜ୍ (Amylase), ଲାଇପେଜ୍ (Lipase) ଓ ଟ୍ରିପ୍‌ସିନ୍ (Trypsin) ଭଳି ଏନଜାଇମ୍ ଥାଆନ୍ତି। ଆମାଇଲେଜ୍ ଶ୍ୱେତସାରକୁ, ଲାଇପେଜ୍ ସ୍ନେହସାରକୁ ଏବଂ ଟ୍ରିପ୍‌ସିନ୍ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ହଜମ କରନ୍ତି।

୫. ଆନ୍ତ୍ରିକ ଗ୍ରନ୍ଥି (Intestinal Glands): କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର କାନ୍ଥରେ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ଆନ୍ତ୍ରିକ ରସ (Intestinal juice) କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି। ଏଥିରେ ଥିବା ଏନଜାଇମ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ଦ୍ଧ-ହଜମ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମାଲ୍ଟେଜ୍ (Maltase) ମାଲଟୋଜ୍‌କୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍‌ରେ ପରିଣତ କରେ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ପାକକ୍ରିୟାକୁ ସୁଚାରୁ ରୂପେ ସମ୍ପାଦନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 7: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ  ଉତ୍ତର  ଦିଆ । ସହଜୀବୀୟ ପୌଷିଣ ବ୍ରଝାଆ

Answer: ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ (Symbiotic nutrition) ଏକ ପ୍ରକାର ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ ଏକାଠି ରହି ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ସମ୍ପର୍କରେ କେହି କାହାରିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୋଷଣର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ହୋଇଥାଏ।

ଏହାର କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

୧. **ସହଜୀବୀତା (Symbiosis):** ଏହା ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ, ଯେଉଁଥିରେ ଉଭୟ ପରସ୍ପର ଦ୍ୱାରା ଉପକୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ଥାୟୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇପାରେ।

୨. **ପୋଷଣର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ:** ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣରେ, ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବଟି ପ୍ରଥମ ଜୀବକୁ ସୁରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କେତେକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତନଳୀରେ ରହି ଭିଟାମିନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ବଦଳରେ, ସେହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତନଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ବଞ୍ଚି ରହନ୍ତି।

୩. **ପ୍ରକାରଭେଦ:** ସହଜୀବୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହୋଇପାରେ, ଯେପରିକି:
   *   **ଉପକାରୀ ସହଜୀବୀତା (Mutualism):** ଏଥିରେ ଉଭୟ ଜୀବ ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରନ୍ତି।
   *   **ସହାୟକ ସହଜୀବୀତା (Commensalism):** ଏଥିରେ ଜଣେ ଉପକୃତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କୌଣସି ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ।
   *   **ପରୋପଜୀବୀ ସହଜୀବୀତା (Parasitism):** ଏଥିରେ ଜଣେ ଉପକୃତ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କ୍ଷତି ହୁଏ। ମାତ୍ର ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

୪. **ବାସ୍ତବ ଉଦାହରଣ:**
   *   ମନୁଷ୍ୟର ଅନ୍ତନଳୀରେ ଥିବା ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (Escherichia coli): ଏହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଭିଟାମିନ୍ B12 ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଯୋଗାଇଥାଏ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଠାରୁ ସରଳୀକୃତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
   *   ଯବକ୍ଷାରଜାନ ବିବନ୍ଧନକାରୀ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ (Nitrogen-fixing bacteria): ଏହି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଉଦ୍ଭିଦର ଚେରରେ ରହି ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଯୋଗାଇଥାଏ। ଏହା ବଦଳରେ ଉଦ୍ଭିଦ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ।

୫. **ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:**
   *   ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଦୁଇଟି ଜୀବ ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
   *   ଏହି ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ, ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ।
   *   ଏହାଦ୍ୱାରା ଉଭୟ ଜୀବ ବଞ୍ଚି ରହିବା ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ହୁଅନ୍ତି।

ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ପ୍ରକୃତିରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, କାରଣ ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ପରିବେଶର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

**ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ,** ସହଜୀବୀୟ ପୋଷଣ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଜାତିର ଜୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସହଭାଗୀତା, ଯେଉଁଥିରେ ଉଭୟେ ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପୋଷଣର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି।

Question 8: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ  ଉତ୍ତର  ଦିଆ । ଆମର କେତେ  ପ୍ରକାର  ଓ  କେତୋଟି  ଦାନ୍ତ  ଅଛି ?

Answer: ମଣିଷ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଦାନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଜଣେ ବୟସ୍କ ଲୋକର ମୁହଁରେ ମୋଟ ୩୨ଟି ଦାନ୍ତ ଥାଏ। ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ:

୧. କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ (Incisors): ଏଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ନାରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ କାଟିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୪ଟି ଲେଖାଏଁ କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋଟ ୮ଟି କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

୨. ଛେଦକ ବା ଶ୍ୱାନଦନ୍ତ (Canines): ଏଗୁଡ଼ିକ କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତର ପାଖରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚିରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ମୋଟ ୪ଟି ଶ୍ୱାନଦନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

୩. ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Premolars): ଏଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ୱାନଦନ୍ତ ପାଖରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇବା ଏବଂ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୪ଟି ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ହିସାବରେ ମୋଟ ୮ଟି ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

୪. ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Molars): ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ପାଖରେ ଉପର ଏବଂ ତଳ ମାଢ଼ିରେ ତିନୋଟି ଲେଖାଏଁ ଥାଆନ୍ତି। ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇବା ଏବଂ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରତି ମାଢ଼ିରେ ୬ଟି ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ହିସାବରେ ମୋଟ ୧୨ଟି ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ୍ତ ମିଶି ମଣିଷର ପାଟିରେ ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ଯତ୍ନ ନେବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

**ଦାନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ପ୍ରକାରଭେଦ:**

*   **କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତ (Incisors):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ନା ପଟେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ କାଟିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସିଧା ଏବଂ ପତଳା ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ସହଜରେ ଖାଦ୍ୟକୁ କାଟି ପାରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଏକ ସେଓ କିମ୍ବା ଗାଜର ଖାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥମେ କାମ କରନ୍ତି।
*   **ଛେଦକ ଦାନ୍ତ (Canines):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ କର୍ତ୍ତନ ଦାନ୍ତର ପାଖରେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚିରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ଦାନ୍ତ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତ ଏବଂ ଗୋଜିଆ ହୋଇଥାନ୍ତି। ମାଂସାହାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ।
*   **ଅଗ୍ର ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Premolars):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଛେଦକ ଦାନ୍ତ ପରେ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇବା ଏବଂ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକର ଉପରିଭାଗ ଚେପଟାଳିଆ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇ ପାରନ୍ତି।
*   **ଚର୍ବଣ ଦାନ୍ତ (Molars):** ଏହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପାଟିର ଭିତର ପଟେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଶକ୍ତ ଦାନ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ କଠିନ ଖାଦ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଚୋବାଇ ପାରନ୍ତି।

**ଦାନ୍ତର ସଂରଚନା:**

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନ୍ତ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ:

*   **ଇନାମେଲ (Enamel):** ଏହା ଦାନ୍ତର ସବୁଠାରୁ ବାହାର ଆବରଣ, ଯାହା ଶରୀରର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥ। ଏହା ଦାନ୍ତକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା ସମୟରେ ଘର୍ଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।
*   **ଡେଣ୍ଟିନ (Dentin):** ଏହା ଇନାମେଲ ତଳେ ଥିବା ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ, ଯାହା ଦାନ୍ତର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଗଠନ କରିଥାଏ। ଏହା ଇନାମେଲ ଅପେକ୍ଷା ନରମ ଏବଂ ଏଥିରେ ଅନେକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନଳୀ ଥାଏ।
*   **ପଲ୍ପ (Pulp):** ଏହା ଦାନ୍ତର ଭିତର ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ତନଳୀ ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ ରହିଥାଏ। ଏହି ଅଂଶ ଦାନ୍ତକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଦାନ୍ତ ତା’ର ପୋଷଣ ପାଇଥାଏ।

**ଦାନ୍ତର ଯତ୍ନ କିପରି ନେବା:**

*   ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ବ୍ରସ୍ କରିବା ଉଚିତ୍।
*   ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଥିବା ଟୁଥପେଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।
*   ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ଭଲ ଭାବରେ କୁଳି କରିବା ଉଚିତ୍।
*   ଅଧିକ ମିଠା ଜିନିଷ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
*   ନିୟମିତ ଭାବରେ ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଉଚିତ୍।

Question 9: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ  ଉତ୍ତର  ଦିଆ । ଜିଭ  କେତେ  ପ୍ରକାରର  ସ୍ୱାଦ  ବାରିପାରେ ?  ଜିଭର  ଅନ୍ୟ  କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ  କ’ଣ ?

Answer: ଜିଭ ହେଉଛି ମୁଖଗହ୍ୱରର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ଏହା କେବଳ ସ୍ୱାଦ ବାରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ଅନ୍ୟ କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ।

**ଜିଭ କେତେ ପ୍ରକାରର ସ୍ୱାଦ ବାରିପାରେ:**
ଜିଭ ମୁଖ୍ୟତଃ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସ୍ୱାଦ ବାରିପାରେ: ମିଠା, ଖଟା, ଲୁଣିଆ, ପିତା ଏବଂ ଉମାମି (Umami)। ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ଜିଭର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱାଦ ବାରିହୁଏ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଗବେଷଣା ଅନୁସାରେ ଜିଭର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ୱାଦକୁ ବାରିପାରେ। ଜିଭରେ ଥିବା ସ୍ୱାଦ କୋଷଗୁଡ଼ିକ (taste buds) ଏହି ସ୍ୱାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

*   **ମିଠା:** ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଜିଭର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।
*   **ଖଟା:** ଏହା ଜିଭର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।
*   **ଲୁଣିଆ:** ଏହା ମଧ୍ୟ ଜିଭର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଏବଂ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।
*   **ପିତା:** ଏହା ଜିଭର ପଛ ଭାଗରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ।
*   **ଉମାମି:** ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ସ୍ୱାଦ ଯାହା ପ୍ରୋଟିନ୍‌ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟରେ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଜିଭର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ଅନୁଭୂତ ହୋଇପାରେ।

**ଜିଭର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ:**
ସ୍ୱାଦ ବାରିବା ବ୍ୟତୀତ ଜିଭର ଅନ୍ୟ କେତେକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

1.  **ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା:** ଜିଭ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଟିରେ ଏପଟସେପଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ସହଜରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚୋବାଇ ପାରନ୍ତି।
2.  **ଗିଳିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା:** ଚୋବାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ଗିଳିବା ସମୟରେ ଜିଭ ଏହାକୁ ପାଟିରୁ ଗଳା ଭିତରକୁ ଠେଲି ଦିଏ।
3.  **କଥା କହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା:** ଜିଭର ଗତି ଏବଂ ସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରୁ। କଥା କହିବା ସମୟରେ ଜିଭ ପାଟି ଭିତରେ ଘୁରି ବୁଲି ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
4.  **ପାଟିକୁ ସଫା ରଖିବା:** ଜିଭ ଖାଦ୍ୟ କଣିକା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆବର୍ଜନାକୁ ଦୂର କରି ପାଟିକୁ ସଫା ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

**ଜିଭର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା କାରକ:**
*   **ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା:** କେତେକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା, ଯେପରିକି ସଂକ୍ରମଣ, ଜିଭର ସ୍ୱାଦ ବାରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
*   **ଔଷଧ:** କେତେକ ଔଷଧ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଦ ବାରିବାର କ୍ଷମତାକୁ କମାଇପାରେ।
*   **ବୟସ:** ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସ୍ୱାଦ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାଦ ବାରିବାର କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ହୋଇପାରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଜିଭ କେବଳ ସ୍ୱାଦ ବାରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା, ଗିଳିବା, କଥା କହିବା ଏବଂ ପାଟିକୁ ସଫା ରଖିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହାର ସୁସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଆମର ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

Question 10: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ  ଉତ୍ତର  ଦିଆ । ପାକସ୍ଥୁଳୀରେ ଖାଦ୍ୟର ପରିଣତି ଲେଖା

Answer: ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟର ପରିଣତିକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. **ପାକସ୍ଥଳୀର ଅବସ୍ଥିତି ଓ ଗଠନ:** ପାକସ୍ଥଳୀ ଉଦର ଗହ୍ୱରର ବାମ ପଟେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ଉପର ଭାଗ ଚଉଡ଼ା ଓ ତଳ ଅଂଶ କମ୍ ଓସାରିଆ ଅଟେ। ଉପର ଅଂଶ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ କାର୍ଡିଆକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ (Cardiac stomach) ଓ ତଳ ଭାଗକୁ ପାଇଲୋରିକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ (Pyloric stomach) କୁହାଯାଏ। ପାଇଲୋରିକ୍ ଷ୍ଟୋମାକ୍ ଶେଷରେ ଏକ ମୁଦ୍ରିକା ଆକାରର ମାଂସପେଶୀ ଥାଏ, ଯାହାକୁ ପାଇଲୋରିକ୍ ସ୍ଫିଙ୍କ୍ଟର୍ (Pyloric sphincter) କୁହାଯାଏ। ଏହାର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ପ୍ରସାରଣ ଫଳରେ ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଅର୍ଦ୍ଧଜୀର୍ଣ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଯାଇଥାଏ।

2. **ପାକସ୍ଥଳୀର ଗ୍ରନ୍ଥି ଓ ରସ:** ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର ଆବରଣରେ ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥି ରହିଛି। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ପାଚକ ରସ (Gastric juice) ଓ ଲବଣାମ୍ଳ (HCl) ନିସୃତ କରନ୍ତି। ପାଚକ ରସରେ ଥିବା ପେପ୍ସିନ୍ (Pepsin) ଏନଜାଇମ୍ ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ପ୍ରୋଟିଓଜ୍ (Proteoses) ଓ ପେପ୍ଟୋନ୍‌ରେ (Peptones) ପରିଣତ କରିଥାଏ। ଲବଣାମ୍ଳ ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷତିକାରକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଆଦିକୁ ମାରିଦିଏ।

3. **ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟର ମିଶ୍ରଣ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ:** ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଚକ ରସ ସହିତ ଭଲ ଭାବରେ ମିଶିଯାଏ। ପାକସ୍ଥଳୀର କାନ୍ଥ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବାଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସେ, ଯାହାକୁ ଚାଇମ୍ (Chyme) କୁହାଯାଏ। ଏହି ଚାଇମ୍ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଇଲୋରିକ୍ ସ୍ଫିଙ୍କ୍ଟର୍ ଦେଇ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଗତି କରେ।

4. **ଏନଜାଇମ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟ:** ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଏନଜାଇମ୍ ହେଉଛି ପେପ୍ସିନ୍, ଯାହା ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଅଣୁରେ ପରିଣତ କରେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଲବଣାମ୍ଳ ପେପ୍ସିନ୍‌କୁ ସକ୍ରିୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଏକ ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

5. **ପାକସ୍ଥଳୀର ସୁରକ୍ଷା:** ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର କାନ୍ଥ ଏକ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ସ୍ତର (Mucus layer) ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଲବଣାମ୍ଳର କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବରୁ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଏହି ଶ୍ଳେଷ୍ମା ସ୍ତର ପାକସ୍ଥଳୀର କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ନୂତନ କରିଥାଏ।

6. **କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଖାଦ୍ୟର ଗମନ:** ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଅର୍ଦ୍ଧଜୀର୍ଣ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଥମ ଭାଗ, ଗ୍ରହଣୀକୁ (Duodenum) ଯାଏ। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟରୁ ଆସିଥିବା ପାଚକ ରସ ଏବଂ ପିତ୍ତରସ ମିଶି ଖାଦ୍ୟର ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଗେଇ ନିଅନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ପାକସ୍ଥଳୀ ଖାଦ୍ୟକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଛୋଟ କରିବା ଏବଂ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହା ପୁଷ୍ଟିସାରର ପାଚନ ଆରମ୍ଭ କରି ଖାଦ୍ୟକୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ପଠାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ।

Question 11: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ  ଉତ୍ତର  ଦିଆ । ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ମଣ୍ଡ କେଉଁଠାକୁ ଯାଏ ? ଖାଦ୍ୟର ଅବଶୋଷଣ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟର ପରିଣତି
ଲେଖା

Answer: ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ମଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣୀକୁ ଯାଇଥାଏ । ଗ୍ରହଣୀରେ ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସ ଓ ପିତ୍ତ ମିଶିଥାଏ, ଯାହା ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଆସିଥିବା ଅମ୍ଳୀୟ ଖାଦ୍ୟ ମଣ୍ଡକୁ ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ କରିଥାଏ । ଖାଦ୍ୟର ଅବଶୋଷଣ ପରେ ବଳକା ଜଳ ଓ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନ ଥିବା ଖାଦ୍ୟାଂଶ ବୃହଦନ୍ତରେ ପୁନଃଶୋଷିତ ହୁଏ । ସହଜୀବୀୟ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟକୁ ମଳରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି, ଯାହା ମଳାଶୟରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇ ମଳଦ୍ୱାର ବାଟେ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ ।

Question 12: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ  ଉତ୍ତର  ଦିଆ । ‘ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା’ ବ୍ରୁଝାଅ

Answer: ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେଉଛି ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଯାହାକି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଘଟିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୌରଶକ୍ତିକୁ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହା ହରିତ୍‌ଲବକର ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ହୋଇଥାଏ। ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ।

**ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ:**

*   **କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍:** ଏହା ହରିତ୍‌ଲବକରେ ଥିବା ଏକ ରଙ୍ଗକଣିକା, ଯାହା ଆଲୋକକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ। କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଆଲୋକରୁ ଶକ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍‌କ୍ଷିପ୍ତ କରିଥାଏ।
*   **ଜଳ (H₂O):** ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ ବିଘଟିତ ହୋଇ ଉଦଜାନ ଆୟନ (H⁺), ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ର ଅଭାବକୁ ପୂରଣ କରିଥାଏ।
*   **ଆଲୋକ (Light):** ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଆଲୋକ ଶକ୍ତି କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଗେଇ ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
*   **NADP⁺ (ନିକୋଟିନାମାଇଡ୍ ଏଡେନାଇନ୍ ଡାଇନିଉକ୍ଲିଓଟାଇଡ୍ ଫସଫେଟ୍):** ଏହା ଏକ ସହ-ଏନଜାଇମ୍ ଯାହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି NADPH ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। NADPH ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ।
*   **ADP (ଆଡେନୋସିନ୍ ଡାଇଫସଫେଟ୍):** ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଫସଫେଟ୍ ସହିତ ମିଶି ATP ତିଆରି କରିଥାଏ, ଯାହାକି କୋଷ ପାଇଁ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ।

**ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପର୍ଯ୍ୟାୟ:**

1.  **ଆଲୋକ ଶୋଷଣ:** କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ଶୋଷଣ କରେ। ଏହି ଶକ୍ତି କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ସ୍ତରକୁ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରିଥାଏ।
2.  **ଜଳର ବିଘଟନ (Photolysis):** ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ ଅଣୁ ବିଘଟିତ ହୋଇ ଉଦଜାନ ଆୟନ (H⁺), ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିର୍ଗତ ଅମ୍ଳଜାନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଇଥାଏ।
3.  **ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ (Electron Transport Chain):** ଉତ୍‌କ୍ଷିପ୍ତ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି। ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳରେ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅଣୁରୁ ଅନ୍ୟ ଅଣୁକୁ ଯାଇ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।
4.  **ATPର ସୃଷ୍ଟି (Photophosphorylation):** ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତି ADPକୁ ATPରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଫୋଟୋଫସଫୋରିଲେସନ୍ କୁହାଯାଏ।
5.  **NADPHର ସୃଷ୍ଟି:** ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳର ଶେଷରେ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ NADP⁺ ସହିତ ମିଶି NADPH ତିଆରି କରନ୍ତି। NADPH ଏବଂ ATP ଉଭୟେ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି।

**ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ:**

*   ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନର ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ସ୍ତରକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
*   ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କୃଷି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
*   ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା, ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିକଶିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରିବ।

Question 13: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ  ଉତ୍ତର  ଦିଆ । ଆଲୋକ ଶ୍ଳେଷଣରେ RuBPର ଭୂମିକା ବୁଝାଆ

Answer: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ଏକ ଜଟିଳ ଜୈବ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳରୁ ଶର୍କରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ରାଇବୁଲୋଜ୍ ବିସ୍ଫସ୍ଫେଟ୍ (RuBP) ଏକ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। RuBP ହେଉଛି ଏକ ପାଞ୍ଚ-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁ, ଯାହା କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ରର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସହିତ ମିଶିଥାଏ।

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ RuBPର ଭୂମିକାକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇପାରିବ:

1. **ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ସ୍ଥିରୀକରଣ (Carbon Fixation):** କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ରର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, RuBP ଏକ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ରୁବିସ୍କୋ (RuBisCO – Ribulose-1,5-bisphosphate carboxylase/oxygenase) ସାହାଯ୍ୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂) ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ରୁବିସ୍କୋ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ RuBP କୁ CO₂ ସହିତ ଯୋଡି ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଛଅ-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

2. **ଅସ୍ଥାୟୀ ଯୌଗିକର ବିଭାଜନ:** ଏହି ଛଅ-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଯୌଗିକଟି ଅସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଥିବାରୁ ତୁରନ୍ତ ଦୁଇଟି ତିନି-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ତିନି-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଣୁକୁ ୩-ଫସ୍‌ଫୋଗ୍ଲିସରେଟ୍ (3-PGA) କୁହାଯାଏ।

3. **3-PGA ର ଶର୍କରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ:** 3-PGA ପରେ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଆସିଥିବା ATP ଏବଂ NADPH ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଗ୍ଲିସରାଲ୍ଡିହାଇଡ୍-୩-ଫସ୍‌ଫେଟ୍ (G3P) ନାମକ ଏକ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୁଏ। G3P ହେଉଛି ଏକ ତିନି-କାର୍ବନ ବିଶିଷ୍ଟ ଶର୍କରା, ଯାହା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବିକ ଅଣୁ ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

4. **RuBPର ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ (Regeneration):** କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ରକୁ ଚାଲୁ ରଖିବା ପାଇଁ RuBPର ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଉତ୍ପାଦିତ G3Pର କିଛି ଅଂଶ RuBPର ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅନେକ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍ ଏବଂ ATP ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି। RuBPର ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ୱାରା କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ର ଅବିରତ ଭାବେ ଚାଲୁ ରହେ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିପାରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, RuBP ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ରରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏବଂ ଏହାକୁ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥାଏ। ଏହା କେଲ୍‌ଭିନ୍ ଚକ୍ରକୁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଚାଲୁ ରଖିବା ପାଇଁ ପୁନଃଉତ୍ପାଦିତ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ।

**କେତେକ ବ୍ୟବହାରିକ ଉଦାହରଣ:**

*   କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ, RuBPର ଭୂମିକାକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଫସଲର ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇପାରିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ରୁବିସ୍କୋ ଏନ୍‌ଜାଇମ୍‌ର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଗବେଷଣା କରାଯାଉଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିବ।
*   ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ, RuBP ଏବଂ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼ିଯାଉଛି। ଉଦ୍ଭିଦ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ପରିମାଣ କମିପାରିବ, ଯାହା ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ୱାର୍ମିଙ୍ଗକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।

Question 14: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ  ପୂର୍ଣ  କରା ପାକସ୍ଥଳୀର ଉପର ଅଂଶକୁ କାଡ଼ିଆକ୍ ଝୋମାକ୍ ଓ ତଳ ଅଂଶକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।

Answer: ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach) ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହା ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ (Small intestine) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: କାର୍ଡ଼ିଆକ୍ (Cardiac), ଫଣ୍ଡସ୍ (Fundus) ଓ ପାଇଲୋରିକ୍ (Pyloric)।

୧. କାର୍ଡ଼ିଆକ୍ (Cardiac): ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗ, ଯାହା ଗ୍ରାସନଳୀ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଅଂଶଟି ଉପର ମୁହାଁ ହୋଇ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଗ୍ରାସନଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। କାର୍ଡ଼ିଆକ୍ ସ୍ଫିଙ୍କଟର୍ (Cardiac sphincter) ନାମକ ଏକ ମାଂସପେଶୀ ଏହି ଅଂଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ଖାଦ୍ୟକୁ ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଗ୍ରାସନଳୀକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ବାରଣ କରିଥାଏ।

୨. ଫଣ୍ଡସ୍ (Fundus): ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀର ମଧ୍ୟ ଭାଗ, ଯାହା କାର୍ଡ଼ିଆକ୍ ଅଂଶର ତଳକୁ ଅବସ୍ଥିତ। ଫଣ୍ଡସ୍ ଅଂଶଟି ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ପାଚକ ରସ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଅଂଶରେ ଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥିଗୁଡ଼ିକ ପାଚକ ଏନଜାଇମ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳ (acid) ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

୩. ପାଇଲୋରିକ୍ (Pyloric): ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀର ଶେଷ ଭାଗ, ଯାହା କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ପାଇଲୋରିକ୍ ଅଂଶଟି ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟକୁ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଠାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଅଂଶରେ ଥିବା ପାଇଲୋରିକ୍ ସ୍ଫିଙ୍କଟର୍ (Pyloric sphincter) ନାମକ ମାଂସପେଶୀ ଖାଦ୍ୟର ଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ହଜମ ହେବା ପରେ ହିଁ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଯିବ।

ଏହି ତିନୋଟି ଅଂଶ ପାକସ୍ଥଳୀର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସୁଚାରୁରୂପେ ସମ୍ପାଦନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ପାକସ୍ଥଳୀର କାନ୍ଥରେ ଥିବା ମାଂସପେଶୀଗୁଡ଼ିକ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଚକ ରସ ସହିତ ମିଶାଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥାଏ। ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ଶ୍ଳେଷ୍ମା (mucus) ସ୍ତର ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଅମ୍ଳ ଏବଂ ଏନଜାଇମ୍‌ର କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

ଉପସଂହାରରେ, ପାକସ୍ଥଳୀର ଉପର ଅଂଶକୁ କାର୍ଡ଼ିଆକ୍, ଫଣ୍ଡସ୍ ଏବଂ ତଳ ଅଂଶକୁ ପାଇଲୋରିକ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହି ତିନୋଟି ଅଂଶ ମିଶି ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।

Question 15: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ  ପୂର୍ଣ  କର । ମଲାଙ୍ଗ, ନିମୂଳୀ ଆଦି _______ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଟନ୍ତି ।

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ମଲାଙ୍ଗ ଏବଂ ନିମୂଳୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ପୋଷଣର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ। ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପୋଷଣ ଦେଖାଯାଏ: ସ୍ୱଭୋଜୀ (Autotrophic) ଏବଂ ପରଭୋଜୀ (Heterotrophic)।

*   **ସ୍ୱଭୋଜୀ (Autotrophic):** ଏହି ପ୍ରକାର ପୋଷଣରେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ, ଜଳ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଫୋଟୋସିନ୍ଥେସିସ୍ (photosynthesis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ୱେତସାର (carbohydrates) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ୱେତସାର ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ।

*   **ପରଭୋଜୀ (Heterotrophic):** ଏହି ପ୍ରକାର ପୋଷଣରେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପରଭୋଜୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ପୁନଶ୍ଚ ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯେପରିକି:
    *   **ମୃତୋପଜୀବୀ (Saprophytes):** ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମୃତ ଏବଂ ସଢ଼ୁଥିବା ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥରୁ ପୋଷଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକରୁ ପାଚନ ରସ ବାହାର କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଛତୁ (mushroom)।
    *   **ପରଜୀବୀ (Parasites):** ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଅନ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୋଷଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦଟି ଆଶ୍ରୟଦାତା (host) ଉଦ୍ଭିଦକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଅମରଲତା (Cuscuta)।
    *   **ସହଜୀବୀ (Symbionts):** ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ସହିତ ଏକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଉଭୟ ଉଦ୍ଭିଦ ପରସ୍ପରକୁ ଉପକାର କରିଥାନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଲାଇକେନ୍ (lichens), ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଶୈବାଳ (algae) ଏବଂ ଏକ କବକ (fungus) ଏକାଠି ରହି ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ମଲାଙ୍ଗ ଏବଂ ନିମୂଳୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଟନ୍ତି। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କଠାରୁ ପୋଷଣ ଗ୍ରହଣ କରି ବଞ୍ଚନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପତ୍ର ସବୁଜ ନଥାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ସେମାନେ ଆଶ୍ରୟଦାତା ଉଦ୍ଭିଦରୁ ଜଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ମଲାଙ୍ଗ ଏବଂ ନିମୂଳୀ ଆଦି ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଟନ୍ତି।

**ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:**

1.  **ଆଶ୍ରୟଦାତା ଉଦ୍ଭିଦ ସହିତ ସଂଯୋଗ:** ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସେମାନଙ୍କର ହଷ୍ଟ ଉଦ୍ଭିଦ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ହାଉସ୍ଟୋରିଆ (haustoria) କୁହାଯାଏ। ଏହି ହାଉସ୍ଟୋରିଆ ହଷ୍ଟ ଉଦ୍ଭିଦର ଜାଇଲେମ୍ (xylem) ଏବଂ ଫ୍ଲୋଏମ୍ (phloem) ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରୁ ଜଳ ଏବଂ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ କରେ।
2.  **ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ:** ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ହାଉସ୍ଟୋରିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ହଷ୍ଟ ଉଦ୍ଭିଦରୁ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯଥା ଶ୍ୱେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଶୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
3.  **ପ୍ରଜନନ:** ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ମଞ୍ଜି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ପରେ ବିସ୍ତାର ହୋଇ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସେମାନଙ୍କର ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ପବନ, ଜଳ କିମ୍ବା ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଥାଏ।

**ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ:**

*   କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଫସଲକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଅମରଲତା ଫସଲ ଉପରେ ବଢ଼ି ଫସଲରୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଫସଲର ଉତ୍ପାଦନ କମିଯାଏ।
*   ଜଙ୍ଗଲରେ, ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଗଛମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ରୋଗ ଏବଂ ପୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ବଢ଼ିଯାଏ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ପରଜୀବୀ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପରିବେଶ ଏବଂ କୃଷି ଉପରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାନ୍ତି।

Question 16: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ  ପୂର୍ଣ  କର ।  ଲାଳରେ _______  ନାମକ ଏନଜାଇମ୍ ଥାଏ।

Answer: ମୁଖ ଗହ୍ଵରରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଲାଳ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ଲାଳ ନିସୃତ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ। ଲାଳରେ ଟାୟାଲିନ୍ (Ptyalin) ନାମକ ଏକ ଏନଜାଇମ୍ ଥାଏ। ଏହି ଏନଜାଇମ୍ ଜଟିଳ ଶ୍ୱେତସାର ଖାଦ୍ୟ ମଣ୍ଡଦ (Starch) କୁ ମାଲଟୋଜ୍‌ରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ:

1.  **ଲାଳର ନିସରଣ:** ଖାଦ୍ୟ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ହିଁ ମୁଖରେ ଲାଳ ନିସୃତ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ଏକ ସ୍ୱତଃପ୍ରବୃତ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା।
2.  **ଏନଜାଇମ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ:** ଲାଳରେ ଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ ଏନଜାଇମ୍ ଜଟିଳ ଶ୍ୱେତସାର (Starch) ଅଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଶର୍କରା ମାଲଟୋଜ୍‌ରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଖାଦ୍ୟକୁ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ହଜମ କରିବା ପାଇଁ ସହଜ କରିଥାଏ।
3.  **ମଣ୍ଡଦର ବିଘଟନ:** ଟାୟାଲିନ୍ ଏନଜାଇମ୍ ମଣ୍ଡଦ ଅଣୁରେ ଥିବା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ବନ୍ଧନକୁ ଭାଙ୍ଗି ମାଲଟୋଜ୍ ତିଆରି କରିଥାଏ। ମାଲଟୋଜ୍ ଦୁଇଟି ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଅଣୁର ସଂଯୋଗରେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ।
4.  **ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ପ୍ରେରଣ:** ମୁଖ ଗହ୍ଵରରେ ଆଂଶିକ ଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରାସନଳୀ ଦେଇ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଅଧିକ ହଜମ ହୋଇଥାଏ।

ଟାୟାଲିନ୍ ଏନଜାଇମ୍ କେବଳ ମୁଖ ଗହ୍ଵରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ପାକସ୍ଥଳୀରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଥିବା ଅମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶ ଏହି ଏନଜାଇମ୍ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶ୍ୱେତସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ପାଚନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଏବଂ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଟାୟାଲିନ୍ ଏନଜାଇମ୍ ର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଜଟିଳ ଶ୍ୱେତସାରକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିବା, ଯାହା ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୋଇପାରିବ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ରୁଟି କିମ୍ବା ଭାତ ଖାଉ, ଲାଳରେ ଥିବା ଟାୟାଲିନ୍ ଏନଜାଇମ୍ ସେଥିରେ ଥିବା ମଣ୍ଡଦକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଫଳରେ ଏହା ମାଲଟୋଜ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଅଧିକ ହଜମ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀରକୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ।

Question 17: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ  ପୂର୍ଣ  କର । ଖାଦ୍ୟ ଓ ପବନକୁ ଯେ ଯାହା ବାଟରେ ଚାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଗ୍ରସନୀରେ ରହିଛି _______ ।

Answer: ପ୍ରଶ୍ନଟି ହେଉଛି, “ଖାଦ୍ୟ ଓ ପବନକୁ ଯେ ଯାହା ବାଟରେ ଚାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଗ୍ରସନୀରେ ରହିଛି _______ ।” ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି ‘ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍’ (Epiglottis)। ବର୍ତ୍ତମାନ ଆସନ୍ତୁ ଏହି ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଜାଣିବା।

ଗ୍ରସନୀ (Pharynx): ଗ୍ରସନୀ ହେଉଛି ଏକ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ ଯାହା ଆମ ମୁଖ ଓ ନାକର ପଛ ଭାଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଗ୍ରାସନଳୀ (Esophagus) ଏବଂ ଶ୍ୱାସନଳୀ (Trachea) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥାଏ। ଏହା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପବନ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ପଥ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ (Epiglottis): ଏହା ଏକ ପତଳା ପରଦା ଭଳି ଢାଞ୍ଚା ଯାହା ଗ୍ରସନୀରେ ଥାଏ। ଏହା ଶ୍ୱାସନଳୀର ପ୍ରବେଶ ପଥକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ ର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ ଗିଳିବା ସମୟରେ ଶ୍ୱାସନଳୀକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ୱାସନଳୀ ଭିତରକୁ ନ ଯାଇ ଗ୍ରାସନଳୀ ଦେଇ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଥାଏ।

କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ:

୧. ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥା: ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଶ୍ୱାସ ନେଉଥାଉ, ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ ଖୋଲା ରହିଥାଏ ଏବଂ ପବନ ଶ୍ୱାସନଳୀ ଦେଇ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଯାଇପାରେ।
୨. ଖାଦ୍ୟ ଗିଳିବା ସମୟରେ: ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଗିଳୁ, ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ ଶ୍ୱାସନଳୀ ଉପରକୁ ଢାଙ୍କି ହୋଇଯାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସନଳୀର ପ୍ରବେଶ ପଥ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ କଣିକା ଗ୍ରାସନଳୀ ଭିତରକୁ ଚାଲିଯାଏ।
୩. ଖାଦ୍ୟ ଗିଳି ସାରିବା ପରେ: ଖାଦ୍ୟ ଗିଳି ସାରିବା ପରେ ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ ପୁଣି ଥରେ ଖୋଲିଯାଏ ଏବଂ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଚାଲେ।

ଯଦି ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ ଠିକ୍ ଭାବେ କାମ ନକରେ, ତେବେ ଖାଦ୍ୟ ଶ୍ୱାସନଳୀ ଭିତରକୁ ଯାଇପାରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କାଶ ହୋଇଥାଏ କିମ୍ବା ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ଲାଗିପାରେ। ଏହା ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଯେପରିକି ନିମୋନିଆ (Pneumonia) ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା:

*   ଖାଦ୍ୟ ଗିଳିବା ସମୟରେ ଶ୍ୱାସନଳୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା।
*   ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।
*   ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପବନକୁ ନିଜ ନିଜର ପଥରେ ପରିଚାଳିତ କରିବା।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏପିଗ୍ଲୋଟିସ୍ ଆମ ଶରୀରରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପବନକୁ ଭୁଲ୍ ରାସ୍ତାରେ ଯିବାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

Question 18: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ  ପୂର୍ଣ  କର ।)  ପିତ୍ତ ସେହେସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର _______ କରାଇଥାଏ ।

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ଜଡିତ ଏବଂ ଏହା ପିତ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରଶ୍ନଟି ହେଉଛି: “ପିତ୍ତ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର _______ କରାଇଥାଏ ।” ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି ‘ଅବଦ୍ରବୀକରଣ’ ବା ‘ଇମଲ୍ସିଫିକେସନ୍’।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସଠିକ ଉତ୍ତର ଜାଣିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ପିତ୍ତର ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ। ମୁଖ୍ୟତଃ, ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ଅଣୁରେ ଭାଙ୍ଗିବା, ଯାହା ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୋଇପାରିବ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅନେକ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ରସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ସାମିଲ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ପିତ୍ତ ହେଉଛି ଏକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଯକୃତ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଏବଂ ପିତ୍ତାଶୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏଥିରେ କୌଣସି ଏନଜାଇମ୍ ନ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ବିଶେଷ କରି ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ। ପିତ୍ତର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ନେହସାରର ଅବଦ୍ରବୀକରଣ କରିବା।

ଅବଦ୍ରବୀକରଣ (Emulsification): ସ୍ନେହସାର ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଏବଂ ତେଲିଆ ହୋଇଥିବାରୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ମିଶିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ହଜମ କରିବା ପାଇଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ଭାଙ୍ଗିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପିତ୍ତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଏହା ସ୍ନେହସାରକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଲାକାର ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ଯାହା ପାଚନ ଏନଜାଇମ୍ ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ହଜମ ହୋଇପାରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅବଦ୍ରବୀକରଣ କୁହାଯାଏ।

ପିତ୍ତ କିପରି କାମ କରେ:

୧. ଯକୃତ୍ ପିତ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ ଓ ପିତ୍ତାଶୟରେ ଜମା ହୁଏ।
୨. ଯେତେବେଳେ ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ପିତ୍ତାଶୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହୁଏ ଏବଂ ପିତ୍ତକୁ ଗ୍ରହଣୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
୩. ପିତ୍ତ ସ୍ନେହସାର ସହିତ ମିଶି ତାହାକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହସାରର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଏନଜାଇମ୍ ସହଜରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି।
୪. ଅଗ୍ନ୍ୟାଶୟ ରସରେ ଥିବା ଲାଇପେଜ୍ ଏନଜାଇମ୍ ଏହି ଛୋଟ ସ୍ନେହସାର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ ଏବଂ ଗ୍ଲିସେରଲରେ ପରିଣତ କରେ, ଯାହା ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୋଇପାରେ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶରୀର ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ସ୍ନେହସାର ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ ଏବଂ କୋଷର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। ଯଦି ପିତ୍ତ ସଠିକ୍ ଭାବେ କାମ ନକରେ, ତେବେ ସ୍ନେହସାର ହଜମ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଶରୀର ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା:

*   ପିତ୍ତ ସ୍ନେହସାରର ହଜମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ।
*   ଏହା ଭିଟାମିନ୍ ଏ, ଡି, ଇ, ଏବଂ କେ ପରି ଚର୍ବି-ଦ୍ରବଣୀୟ ଭିଟାମିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ଶୋଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
*   ପିତ୍ତର ଅଭାବ ହେଲେ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା ହୋଇପାରେ, ଯେପରିକି ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ଝାଡ଼ା ହେବା।

Question 19: ଠକ୍  ଉତ୍ତର  ବାଛ । ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣରେ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଉପାଦାନର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ ? (i)ଆଲୋକ (ii)ଜଳ (iii)ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଲ (iv)ପତ୍ରହରିତ୍

Answer: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ଏକ ଜଟିଳ ଜୈବ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ, ଯାହା ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ କେତେକ ଜୀବାଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଜୈବିକ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO2) ଏବଂ ମାଟିରୁ ଜଳ (H2O) ଗ୍ରହଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଏବଂ ପତ୍ରହରିତ୍ (କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍) ସାହାଯ୍ୟରେ ଶର୍କରା (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ (O2) ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି।

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ:

1.  ପତ୍ରହରିତ୍ (କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍): ଏହା ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ର ଏବଂ ସବୁଜ ଅଂଶରେ ଥିବା ଏକ ରଞ୍ଜକ ପଦାର୍ଥ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ।
2.  ଜଳ (H2O): ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମାଟିରୁ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଉପାଦାନ।
3.  ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO2): ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି, ଯାହା ଶର୍କରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
4.  ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ: ଏହା ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ।

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ:

1.  ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light Reaction): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ, ପତ୍ରହରିତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଶୋଷଣ କରି ଜଳ ଅଣୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଅମ୍ଳଜାନ, ATP (ଆଡେନୋସିନ୍ ଟ୍ରାଇଫସଫେଟ୍) ଏବଂ NADPH ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ। ଅମ୍ଳଜାନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ATP ଓ NADPH ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
2.  ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Dark Reaction) ବା କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ର (Calvin Cycle): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ୍ରର ଷ୍ଟ୍ରୋମାରେ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ, ATP ଏବଂ NADPH ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଆସିଥିବା ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହି ଶର୍କରା ଉଦ୍ଭିଦର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ କିଛି ଅଂଶ ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ ଭାବରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ, ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO2)ର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ହେଉଛି (iii) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ।

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଗୁରୁତ୍ୱ:

*   ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ: ଏହା ପୃଥିବୀରେ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ମୂଳଦୁଆ। ସମସ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
*   ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଣ: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।
*   ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସନ୍ତୁଳନ: ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାର ସ୍ତରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ୱାର୍ମିଙ୍ଗ୍ କମାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ହେଉଛି ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନର ସ୍ଥିତିକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।

Question 20: ଠକ୍  ଉତ୍ତର  ବାଛ । ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ଗ୍ଲୁକୋଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ କେତୋଟି CO, ର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ ।(i) 3 (ii) 4 (iii) 6 (iv) 12

Answer: ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣା, ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଏକ ଅଂଶ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଉଦ୍ଭିଦ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି CO₂ କୁ ଗ୍ଲୁକୋଜରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଅଣୁ (C₆H₁₂O₆) ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଛଅଟି CO₂ ଅଣୁ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି କେତେଗୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. **ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ସ୍ଥିରୀକରଣ (Carbon Fixation):** ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଇବୁଲୋଜ୍ ବିସ୍ଫସ୍ପେଟ୍ (RuBP) ଅଣୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ CO₂ ଅଣୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ରୁବିସ୍କୋ (RuBisCO) ଏନଜାଇମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ 6-କାର୍ବନ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ତୁରନ୍ତ ଦୁଇଟି 3-ଫସ୍‌ଫୋଗ୍ଲିସରେଟ୍ (3-PGA) ଅଣୁରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।

2. **ହ୍ରାସ (Reduction):** 3-PGA ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ATP ଏବଂ NADPH ବ୍ୟବହାର କରି ଗ୍ଲିସେରାଲଡିହାଇଡ୍ 3-ଫସ୍‌ଫେଟ୍ (G3P) ରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଆସିଥିବା ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

3. **ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ (Regeneration):** କେବଳ କିଛି G3P ଅଣୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟ G3P ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ RuBP କୁ ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ଚକ୍ରକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ATP ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।

ଗୋଟିଏ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଅଣୁ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ, କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ରକୁ ଛଅ ଥର ଚାଲିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଛଅଟି CO₂ ଅଣୁ ସ୍ଥିର ହୋଇଥାନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ CO₂ ଅଣୁ ଏକ RuBP ସହିତ ମିଶି ଦୁଇଟି 3-PGA ଅଣୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ତେଣୁ, ଛଅଟି RuBP ଅଣୁ ଛଅଟି CO₂ ସହିତ ମିଶି 12ଟି 3-PGA ଅଣୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହି 12ଟି 3-PGA ଅଣୁ ମଧ୍ୟରୁ, ଦୁଇଟି ଗ୍ଲୁକୋଜ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ ବାକି 10ଟି RuBPର ପୁନଃଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ATP ଏବଂ NADPH ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ତେଣୁ, ଏହାକୁ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ।

ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ CO₂ ଗ୍ରହଣ କରି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଯାହା ଫସଲର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଗୋଟିଏ ଗ୍ଲୁକୋଜ ଅଣୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଛଅଟି CO₂ ଅଣୁ ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ, सही उत्तरଟି ହେଉଛି (iii) 6।

Question 21: ଠକ୍  ଉତ୍ତର  ବାଛ । ଥାଇଲାକଏଡ଼୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିଶେଷରେ କେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚଥାଏ ? (i)ADP (ii)NADPH (iii)NADP* (iv)ATP

Answer: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପ୍ରବାହ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଟେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ:

1. **ଆଲୋକ ଶକ୍ତିର ଶୋଷଣ:** କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଅଣୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଶୋଷଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ।
2. **ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ (Electron Transport Chain):** ଉତ୍ସାହିତ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନଗୁଡ଼ିକ ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନକାରୀ ଅଣୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଗତି କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ କରନ୍ତି, ଯାହାକି ATP (Adenosine Triphosphate) ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
3. **NADP+ ର ବିଜାରଣ:** ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳର ଶେଷରେ, ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନଗୁଡ଼ିକ NADP+ (Nicotinamide Adenine Dinucleotide Phosphate) ନାମକ ଏକ କୋଏନଜାଇମ୍ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ NADP+ ବିଜାରିତ ହୋଇ NADPH ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। NADPH ହେଉଛି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଜାରକାରୀ ଅଣୁ, ଯାହା କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ରରେ ଶର୍କରା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
4. **ଜଳର ବିଘଟନ:** ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଅଭାବକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଜଳ ଅଣୁ ବିଘଟିତ ହୁଏ, ଯାହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍, ଉଦଜାନ ଆୟନ୍ (H+), ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ (O2) ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଅମ୍ଳଜାନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିଶେଷରେ NADP+ ରେ ପହଞ୍ଚି NADPH ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି NADPH ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ଶର୍କରା ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ।

**କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ:**

*   **ଥାଇଲାକଏଡ୍ (Thylakoid):** ହରିତ୍ଲବକ ଭିତରେ ଥିବା ଏକ ଝିଲ୍ଲୀ ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟିଥାଏ।
*   **କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ (Chlorophyll):** ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ଶୋଷଣ କରୁଥିବା ରଞ୍ଜକ ପଦାର୍ଥ।
*   **ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ (Electron Transport Chain):** ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ପରିବହନ କରୁଥିବା ଅଣୁମାନଙ୍କର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳ।
*   **NADP+ (Nicotinamide Adenine Dinucleotide Phosphate):** ଏକ କୋଏନଜାଇମ୍ ଯାହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି NADPH ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
*   **NADPH (Nicotinamide Adenine Dinucleotide Phosphate):** ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଜାରକାରୀ ଅଣୁ ଯାହା କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
*   **ATP (Adenosine Triphosphate):** ଏକ ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରା ଯାହା କୋଷୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ।
*   **କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ର (Calvin Cycle):** ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ CO2 ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

**ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାରାଂଶ:**

1.  ଆଲୋକ ଶକ୍ତି କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୁଏ।
2.  ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ପରିବହନ ଶୃଙ୍ଖଳ ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି।
3.  NADP+ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଗ୍ରହଣ କରି NADPH ରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
4.  ଜଳ ବିଘଟିତ ହୋଇ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନ୍ ଯୋଗାଇଥାଏ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
5.  NADPH କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ରରେ ଶର୍କରା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ।

Question 22: ଠକ୍  ଉତ୍ତର  ବାଛ । )  ଆଲୋକ ଶ୍ଳେଷ୍ଠଣକୁ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ କିଏ ପ୍ରଥମେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ; (i)ବ୍ଲାକ୍ମ୍ୟାନ୍ (ii)ହିଲ୍ ଓ କେଲ୍ଭିନ୍ (iii)ହିଲ୍ (iv)କେଲ୍ଭିନ୍

Answer: ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଘଟିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳରୁ ଶର୍କରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି। ଇଂଲଣ୍ଡର ବୈଜ୍ଞାନିକ ବ୍ଲାକ୍ମ୍ୟାନ୍ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣକୁ ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ: ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା।

ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Light Reaction): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଥାଇଲାକଏଡ୍ ଝିଲ୍ଲୀରେ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ। ଏହି ଶକ୍ତି ଜଳ ଅଣୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଉଦଜାନ ଆୟନ୍ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ATP ଓ NADPH ଭଳି ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଅଣୁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ।

ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Dark Reaction): ଏହା କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟର ଷ୍ଟ୍ରୋମାରେ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କେଲ୍ଭିନ୍ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ଆଲୋକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ମିଳିଥିବା ATP ଓ NADPH ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଏହି ଚକ୍ରରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଏନଜାଇମ୍ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣର ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ। ଏହା ସହିତ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।

ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ:

କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍: ଏହା ଆଲୋକ ଶକ୍ତିକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ।
ଜଳ: ଏହା ଉଦଜାନ ଆୟନ୍ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ: ଏହା ଶର୍କରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ କାର୍ବନ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ATP ଓ NADPH: ଏଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ଅଣୁ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ପରିବେଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ପରିମାଣକୁ କମାଇ ଅମ୍ଳଜାନର ପରିମାଣକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

Question 23: ଠକ୍  ଉତ୍ତର  ବାଛ । ମରୁଉଭିଦମାନେ  କେଉଁ  ସମୟରେ  ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ  CO,  ଗ୍ରହଣ  କରିଥାନ୍ତି ? (i)ଦିନ (ii)ଦିନ  ଦ୍ୱିପହର (iii)ରାତି (iv)ସବୁ ସମୟ

Answer: ମରୁଭୂମିରେ ବଢୁଥିବା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମରୁଉଭିଦ କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତି। ସାଧାରଣତଃ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଦିନରେ ନିଜର ପତ୍ରରେ ଥିବା ଷ୍ଟୋମାଟା ଖୋଲି ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂) ଗ୍ରହଣ କରି ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମରୁଉଭିଦମାନେ ଜଳର ଅଭାବରୁ ଦିନରେ ଷ୍ଟୋମାଟା ବନ୍ଦ ରଖନ୍ତି।

ଏହି ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ରାତିରେ ଷ୍ଟୋମାଟା ଖୋଲିଥାନ୍ତି ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ CO₂ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାକୁ ମାଲିକ୍ ଏସିଡ୍ ଭଳି ଜୈବିକ ଅମ୍ଳ ଭାବରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା CAM (Crassulacean Acid Metabolism) ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ତା’ପରେ, ଦିନରେ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଷ୍ଟୋମାଟା ବନ୍ଦ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେମାନେ ରାତିରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରିଥିବା CO₂ କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚଳାଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ, ମରୁଉଭିଦମାନେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହିତ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ରହିଛି:

1. ରାତିରେ CO₂ ସ୍ଥିରୀକରଣ: ରାତିରେ, ଷ୍ଟୋମାଟା ଖୋଲାଯାଏ ଏବଂ CO₂ ପେପ୍ କାର୍ବୋକ୍ସିଲେଜ୍ (PEP Carboxylase) ଏନଜାଇମ୍ ଦ୍ୱାରା ଫସଫୋଏନୋଲପାଇରୁଭେଟ୍ (Phosphoenolpyruvate) ସହିତ ମିଶି ଅକ୍ସାଲୋଏସେଟେଟ୍ (Oxaloacetate) ତିଆରି କରେ, ଯାହା ପରେ ମାଲେଟରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ଭାକ୍ୟୁଲରେ ଜମା ହୁଏ।

2. ଦିନରେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ: ଦିନରେ, ଷ୍ଟୋମାଟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ମାଲେଟ୍ ଭାକ୍ୟୁଲରୁ ସାଇଟୋସଲ୍କୁ ଯାଇ CO₂ ରିଲିଜ୍ କରେ, ଯାହା ରୁବିସ୍କୋ (RuBisCO) ଏନଜାଇମ୍ ଦ୍ୱାରା କେଲଭିନ୍ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶର୍କରା ତିଆରି କରେ।

ଏହି CAM ପ୍ରକ୍ରିୟା ମରୁଭୂମିରେ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, କାରଣ ଏହା ଜଳର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ସମ୍ଭବ କରିଥାଏ।

ଉଦାହରଣ:

*   କାକ୍ଟସ୍ (Cactus): ଏହି ଉଦ୍ଭିଦଟି ମରୁଭୂମିରେ ବଢିବା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ CAM ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିଥାଏ।
*   ଆନାନ୍ସ (Pineapple): ଏହା ମଧ୍ୟ CAM ଉଦ୍ଭିଦ, ଯାହା ଶୁଷ୍କ ପରିବେଶରେ ବଢିବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ଖାପଖୁଆଇଥାଏ।