Question 1: ଉଦ୍ଭିଦରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ଅଲିଙ୍ଗୀଜନନ ବର୍ଣ୍ଣନ କର

Answer: ଉଦ୍ଭିଦରେ ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ଉଦ୍ଭିଦ ବିନା ମିଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଏହା ଲିଙ୍ଗୀୟ ଜନନଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଭିଦର ମିଳନ ହୋଇଥାଏ। ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ସହଜରେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:

୧. ବିଭାଜନ (Fission): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଗୋଟିଏ କୋଷ ଦୁଇଟି ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ନୂତନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଏକକୋଷୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଯେପରିକି ବୀଜାଣୁ ଏବଂ କେତେକ ଶୈବାଳରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଦ୍ୱିବିଭାଜନ (Binary fission): ଏକକୋଷୀ ଜୀବ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ: ବୀଜାଣୁ।
ବହୁବିଭାଜନ (Multiple fission): ଏକକୋଷୀ ଜୀବ ଏକାଧିକ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ: ସ୍ୱାଇରୋଗାଇରା।

୨. କଳିକନ (Budding): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ମୂଳ ଉଦ୍ଭିଦର ଶରୀରରେ ଏକ କଳିକା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ବଢ଼ିବା ପରେ ମୂଳ ଉଦ୍ଭିଦଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଇଷ୍ଟ୍‌ରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଖାଯାଏ।

୩. ରେଣୁଭବନ (Sporulation): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଉଦ୍ଭିଦ ରେଣୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକି ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶରେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଅପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦ ଯେପରିକି ଛତୁ ଏବଂ ଫିମ୍ପିରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଚଳରେଣୁ (Zoospore): ଗତି କରିପାରୁଥିବା ରେଣୁ। ଉଦାହରଣ: ୟୁଲୋଥ୍ରିକ୍ସ।
ଅଚଳରେଣୁ (Conidia): ଗତି କରିପାରୁନଥିବା ରେଣୁ। ଉଦାହରଣ: ପେନିସିଲିୟମ।

୪. ଅଙ୍ଗୀୟ ଜନନ (Vegetative Propagation): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଉଦ୍ଭିଦର କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଯେପରିକି ପତ୍ର, ମୂଳ କିମ୍ବା କାଣ୍ଡରୁ ଏକ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜନନ: ପତ୍ରରୁ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି। ଉଦାହରଣ: ପଥରକୁଞ୍ଚ।
ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଜନନ: ମୂଳରୁ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି। ଉଦାହରଣ: ଆଳୁ।
କାଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଜନନ: କାଣ୍ଡରୁ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି। ଉଦାହରଣ: ଆଖୁ, ଗୋଲାପ।

ଅଙ୍ଗୀୟ ଜନନର କେତେକ ଉପାୟ:
ବିଖଣ୍ଡନ (Fragmentation): ଉଦ୍ଭିଦ ଶରୀର ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡରୁ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି ହେବା।
କଲମୀ (Grafting): ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଭିଦର ଅଂଶକୁ ଯୋଡ଼ି ଏକ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବା।
ଗୁଟି କଲମ (Layering): ମାଟିରେ ଥିବା ଡାଳରୁ ଚେର ବାହାରିବା ପରେ ତାହାକୁ କାଟି ନୂଆ ଗଛ ଭାବରେ ଲଗାଇବା।
ଚାରା କଟା (Cutting): କାଣ୍ଡକୁ କାଟି ମାଟିରେ ଲଗାଇ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବା।

ଅନିଷେକ ଜନନ (Parthenogenesis): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବିନା ସମାୟନରେ ଡିମ୍ବାଣୁରୁ ଭ୍ରୂଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ମଞ୍ଜି ବିହୀନ ଫଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଉଦାହରଣ: କଦଳୀ, ଅଙ୍ଗୁର।

ଟିସୁ କଲ୍‌ଚର୍ (Tissue Culture): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉଦ୍ଭିଦର କୋଷ ବା ଟିସୁକୁ ନେଇ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ବଢ଼ାଯାଏ ଏବଂ ସେଥିରୁ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ।

ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନର ଉପକାରିତା:
ଏହା ଶୀଘ୍ର ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଏହା ସେହି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଯେଉଁମାନେ ମଞ୍ଜି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏହା ମାତୃ ଉଦ୍ଭିଦର ସମାନ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ଏକ ସହଜ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା କୃଷି ଏବଂ ଉଦ୍ୟାନ କୃଷିରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

Question 2: ସମୁଷ୍କଳ ଉଦ୍ଭିଦରେ ସମାୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରା  ଏହାର ବିଶ୍ୱେଷ୍ଠ କ’ଶ ?

Answer: ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦରେ ସମାୟନ (Fertilization) ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ପୁରୁଷ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକର ମିଳନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ:
1. ପରାଗଣ (Pollination): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ପୁଂ କେଶରରୁ ପରାଗରେଣୁ ଗର୍ଭାଶୟର ଗର୍ଭମୁଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ପରାଗଣ ପବନ, ଜଳ, କୀଟପତଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇପାରେ। ପାଠ୍ୟ ଅନୁସାରେ, “ସମାୟନ ପୂର୍ବରୁ ଫୁଲରେ ଥିବା ପରାଗରେଣୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଆସି ଗର୍ଭଶୀର୍ଷରେ ପଡ଼େ। ଏହାକୁ ପରାଗଣ କୁହାଯାଏ ।”
2. ପରାଗରେଣୁର ଅଙ୍କୁରଣ (Pollen Germination): ଗର୍ଭମୁଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ପରାଗରେଣୁ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ପରାଗନଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ନଳୀ ଗର୍ଭଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଗର୍ଭାଶୟ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିଥାଏ। ପାଠ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ, “ପରାଗରେଣୁ ଗର୍ଭଶୀର୍ଷରେ ପଡ଼ିବା ପରେ ତାହାର ବାହାର ଆବରଣଟି ଫାଟିଯାଏ। ଭିତର ଆବରଣଟି ଗୋଟିଏ ନଳୀ ଆକାରରେ ବାହାରେ ଓ ପରାଗ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ। ଏହି ନଳୀ ଗର୍ଭଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟଦେଇ ଭ୍ରୂଣାଶୟ ଆଡ଼କୁ ବଢ଼େ।ଏହାକୁ ପରାଗ ନଳୀ (Pollen tube) କୁହାଯାଏ ।”
3. ପୁଂଯୁଗ୍ମକର ସୃଷ୍ଟି: ପରାଗରେଣୁ ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏହା ସମଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ପରାଗନଳୀରେ ଏହି ପୁଂଯୁଗ୍ମକଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଭାଶୟ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତି।
4. ଦ୍ୱିସମାୟନ (Double Fertilization): ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଦ୍ୱିସମାୟନ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ଡିମ୍ବକୋଷ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଯୁଗ୍ମଜ (Zygote) ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ପରେ ଭ୍ରୂଣରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ପୁଂଯୁଗ୍ମକଟି ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଭ୍ରୂଣପୋଷ ନ୍ୟଷ୍ଟି (Endosperm nucleus) ଗଠନ କରେ। ଏହି ଭ୍ରୂଣପୋଷ ନ୍ୟଷ୍ଟିରୁ ଭ୍ରୂଣପୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ବଢ଼ୁଥିବା ଭ୍ରୂଣକୁ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇଥାଏ। ପାଠ୍ୟରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେ, \”ସପୁଷ୍ପକ ଆବୃତବୀଜୀ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଦୁଇଟି ସମାୟନ କ୍ରିୟା ଦେଖାଯାଏ । ଏହାକୁ ଦ୍ୱିସମାୟନ କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ଓ ଡିମ୍ବକୋଷର ସମାୟନ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଂଯୁଗ୍ମକର ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟିସହ ମିଳନ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରଥମ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଯୁଗ୍ମଜ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭୂଣପୋଷନ୍ୟଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।”
5. ଭ୍ରୂଣ ଏବଂ ଭ୍ରୂଣପୋଷର ବିକାଶ: ଯୁଗ୍ମଜ ବିକଶିତ ହୋଇ ଭ୍ରୂଣରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଏବଂ ଭ୍ରୂଣପୋଷ ବଢ଼ି ଭ୍ରୂଣକୁ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇଥାଏ।
6. ମଞ୍ଜିର ସୃଷ୍ଟି: ସମାୟନ ପରେ, ଡିମ୍ବାଶୟ ମଞ୍ଜିରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ମଞ୍ଜି ଭିତରେ ଭ୍ରୂଣ ଏବଂ ଭ୍ରୂଣପୋଷ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରହିଥାନ୍ତି।
7. ଅଙ୍କୁରୋଦ୍ଗମ: ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଦ୍ୱିସମାୟନର ବିଶେଷତ୍ୱ:
*   ଏହା ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ଏକ ଅନନ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ।
*   ଏହା ଭ୍ରୂଣ ଏବଂ ଭ୍ରୂଣପୋଷ ଉଭୟର ବିକାଶକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
*   ଭ୍ରୂଣପୋଷ ଭ୍ରୂଣର ବିକାଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ସମାୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।”

Question 3: ଏମିବାର  ବହୁ  ବିଭାଜନ  ବର୍ଣ୍ଣନ  କରା

Answer: ଏମିବାର ବହୁ ବିଭାଜନ ଏକ ପ୍ରକାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଏମିବା କୋଷ ଏକାଧିକ ଅପତ୍ୟ କୋଷରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାଧାରଣତଃ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶରେ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ କିମ୍ବା ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ।

ଏମିବାର ବହୁ ବିଭାଜନର ପଦ୍ଧତି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. କୋଷ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି: ପ୍ରଥମେ, ଏମିବା ନିଜ ଚାରିପଟେ ଏକ ତିନିସ୍ତର ବିଶିଷ୍ଟ କଠିନ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକୁ କୋଷିକା (Cyst) କୁହାଯାଏ। ଏହା ଏମିବାକୁ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

2. ନ୍ୟଷ୍ଟି ବିଭାଜନ: ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ଏମିବାର ନ୍ୟଷ୍ଟି ବାରମ୍ବାର ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଅନେକ ଛୋଟ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନ୍ୟଷ୍ଟି କିଛି ପରିମାଣର କୋଷଜୀବକ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ରହେ।

3. କୁନି ଏମିବା ସୃଷ୍ଟି: ଏହିପରି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟ ଅପତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ‘କୁନି ଏମିବା’ ବା ଏମିବ୍ୟୁଲା (Amoebula) କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁନି ଏମିବା ଏକ ନୂତନ ଏମିବାରେ ପରିଣତ ହେବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥାଏ।

4. କୋଷିକା ବିସ୍ଫୋରଣ: ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ଫେରି ଆସିଲେ, କୋଷିକାର କଠିନ ଆବରଣ ଫାଟିଯାଏ ଏବଂ କୁନି ଏମିବାଗୁଡ଼ିକ ବାହାରକୁ ଆସି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।

5. ସ୍ପୋରୁଲେସନ୍: ଏମିବାର ଏହି ପ୍ରକାର ବହୁ ବିଭାଜନ ଜନନ କ୍ରିୟାକୁ ସ୍ପୋରୁଲେସନ୍ (Sporulation) ମଧ୍ଯ କୁହାଯାଏ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା:
ପ୍ଲାଜ୍‌ମୋଡ଼ିୟମ୍‌ରେ ବହୁବିଭାଜନ: ମଣିଷଠାରେ ମ୍ୟାଲେରିଆ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପ୍ଲାଜ୍‌ମୋଡ଼ିୟମ୍ (Plasmodium) ମଧ୍ୟ ବହୁବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ସଂକ୍ରମିତ ମଶା କାମୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ପ୍ଲାଜ୍‌ମୋଡ଼ିୟମ୍‌ର ସ୍ପୋରୋଜୋଏଟ୍ (Sporozoite) ମଣିଷର ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଦେଇ ଯକୃତ୍ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବହୁବିଭାଜନଦ୍ୱାରା ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରେ । ଏହି ପ୍ରକାର ବହୁବିଭାଜନକୁ ସାଇଜୋଗୋନି (Schizogony) କୁହାଯାଏ ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଜୀବମାନଙ୍କର ବଂଶବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପରିବେଶ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇ ଚଳିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 4: ହାଇଡ୍ରାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ କିପରି ହୋଇଥାଏ ଲେଖା

Answer: ହାଇଡ୍ରାରେ ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ, ବିଶେଷ ଭାବରେ କୋରକୋଦ୍ଗମ (Budding) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ କିପରି ହୁଏ, ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

କୋରକୋଦ୍ଗମ (Budding): କୋରକୋଦ୍ଗମ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଜୀବର ଶରୀରରେ ଏକ କୋରକ ବା ବଡ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ସେହି ବଡ୍ଟି ବଢ଼ିବା ପରେ ମୂଳ ଜୀବଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ନୂଆ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ହାଇଡ୍ରା ଏବଂ ସ୍ପଞ୍ଜ ପରି ଜୀବମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ବଂଶବିସ୍ତାର କରିଥାନ୍ତି। କୋରକୋଦ୍ଗମ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ: ବାହ୍ୟ କୋରକୋଦ୍ଗମ (External budding) ଏବଂ ଅନ୍ତଃ କୋରକୋଦ୍ଗମ (Internal budding)।

ବାହ୍ୟ କୋରକୋଦ୍ଗମ (External Budding):
୧. ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ: ଯେତେବେଳେ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଥାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ହାଇଡ୍ରା କୋରକୋଦ୍ଗମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ।
୨. କୋଷ ଏକାଠି ହେବା: ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଷ ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ ଛୋଟ ଆବୁ (bud) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ କୋରକୋଦ୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ କୁହାଯାଏ।
୩. ଆବୁ ବୃଦ୍ଧି: ସେହି ଆବୁଟି ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗେ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀର ଭିତରର ଗୁହାନ୍ତ୍ର (Coelenteron) ସେହି ଆବୁ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
୪. କର୍ଷିକା ସୃଷ୍ଟି: ଆବୁର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଏକ ପାଟି ଏବଂ ପାଟିର ଚାରିପଟେ କର୍ଷିକା (Tentacles) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଏହା ଏକ ଛୋଟ ହାଇଡ୍ରା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
୫. ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ: ଏହି ଛୋଟ ହାଇଡ୍ରାଟି ମାତୃ ହାଇଡ୍ରା ସହିତ ଲାଗି ରହି ମଧ୍ୟ ନିଜର କର୍ଷିକା ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରେ।
୬. ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା: ଯେତେବେଳେ ଅପତ୍ୟ ହାଇଡ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବଢ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ମୂଳ ଅଂଶ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ମାତୃ ହାଇଡ୍ରାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିବା ଆରମ୍ଭ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୪୮ ରୁ ୯୬ ଘଣ୍ଟା ଲାଗିଥାଏ।

ଅନ୍ତଃ କୋରକୋଦ୍ଗମ (Internal Budding):
ଅନ୍ତଃ କୋରକୋଦ୍ଗମ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ପଞ୍ଜମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ପରିବେଶ ପ୍ରତିକୂଳ ହୁଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ଦେଖାଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସ୍ପଞ୍ଜ ନିଜ ଶରୀର ଭିତରେ ଜେମ୍ୟୁଲ୍ (Gemmule) ତିଆରି କରେ। କିଛି ବିଶେଷ କୋଷ ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ କଠିନ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ଜେମ୍ୟୁଲରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ଜେମ୍ୟୁଲ୍ ମାଇକ୍ରୋପାଇଲ୍ (Micropyle) ନାମକ ଏକ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାହାରକୁ ଖୋଲା ଥାଏ। ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ହେଲେ, ଜେମ୍ୟୁଲ୍ ଭିତରେ ଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମାଇକ୍ରୋପାଇଲ୍ ବାଟ ଦେଇ ବାହାରକୁ ଆସି ଏକ ନୂଆ ସ୍ପଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

ପୁନରୁଭବନ (Regeneration):
ପୁନରୁଭବନ ଏକ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା କିଛି ଜୀବଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ଷମତା। ଯଦି କୌଣସି କାରଣରୁ ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀର କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ନିଜର ହଜିଯାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀରକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି କାଟିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡରୁ ଏକ ନୂଆ ହାଇଡ୍ରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିବ। ଏହା ସେଥିପାଇଁ ସମ୍ଭବ ହୁଏ, କାରଣ ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀରରେ ଟୋଟିପୋଟେଣ୍ଟ କୋଷ (Totipotent cells) ଥାଏ, ଯାହା ଶରୀରର ଯେକୌଣସି ଅଂଶକୁ ତିଆରି କରିପାରେ।

Question 5: ମାନବ ପୁରୁଷ ଜନନତନ୍ତର ଏକ ବିବରଣୀ ଦିଆ

Answer: ମାନବ ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ର ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ଅଟେ। ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରକୁ ପଠାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ତନ୍ତ୍ର ଅନେକ ଅଙ୍ଗକୁ ନେଇ ଗଠିତ, ଯେପରିକି ଶୁକ୍ରାଶୟ, ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ, ଏପିଡିଡାଇମିସ୍, ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ ଗ୍ରନ୍ଥି, ଏବଂ ଶିଶ୍ନ।

ଏହି ତନ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:

1. ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ (Spermatogenesis): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଥିବା ସେମିନିଫେରସ୍ ନଳୀରେ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ନଳୀଗୁଡ଼ିକରେ ଥିବା ଜର୍ମିନାଲ୍ ଏପିଥେଲିୟମ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମାଇଟୋସିସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ସ୍ପର୍ମାଟୋଗୋନିଆ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ପର୍ମାଟୋଗୋନିଆ ପରେ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ପର୍ମାଟୋସାଇଟ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ମିଓସିସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଯାଇ ଦ୍ୱିତୀୟକ ସ୍ପର୍ମାଟୋସାଇଟ୍ ଏବଂ ଶେଷରେ ସ୍ପର୍ମାଟିଡ୍ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ସ୍ପର୍ମାଟିଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପର୍ମିଓଜେନେସିସ୍ ନାମକ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଶୁକ୍ରାଣୁରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି।
ମାଇଟୋସିସ୍ (Mitosis): ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର କୋଷ ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ କୋଷ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସମାନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ମିଓସିସ୍ (Meiosis): ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର କୋଷ ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ କୋଷ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଚାରୋଟି ଭିନ୍ନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଷରେ ମୂଳ କୋଷର ଅଧା ଗୁଣସୂତ୍ର ଥାଏ।
ସ୍ପର୍ମିଓଜେନେସିସ୍ (Spermiogenesis): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସ୍ପର୍ମାଟିଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଶୁକ୍ରାଣୁରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଥିରେ କୋଷର ଆକାର ଓ ଗଠନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ।

2. ଶୁକ୍ରାଣୁ ପରିବହନ: ଶୁକ୍ରାଣୁ ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହେବା ପରେ ଏପିଡିଡାଇମିସ୍‌କୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ପରିପକ୍ୱ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସଂରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ଉଦର ଗହ୍ୱରକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଶୁକ୍ରାଶୟ ଏବଂ ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ନିର୍ଗତ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ସହିତ ମିଶି ଶୁକ୍ର (semen) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ଏପିଡିଡାଇମିସ୍ (Epididymis): ଏହା ଶୁକ୍ରାଶୟ ପଛରେ ଥିବା ଏକ ନଳୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ପରିପକ୍ୱ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସଂରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି।
ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ (Vas Deferens): ଏହା ଏକ ନଳୀ, ଯାହା ଏପିଡିଡାଇମିସ୍‌କୁ ମୂତ୍ରାଶୟ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରେ ଏବଂ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ପରିବହନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

3. ହରମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ଶୁକ୍ରାଶୟ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ନାମକ ଏକ ପୁରୁଷ ହରମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯାହା ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗର ବିକାଶ ଏବଂ ପୁରୁଷଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟକ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ପାଇଁ ଦାୟୀ।
ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ (Testosterone): ଏହା ଏକ ପୁରୁଷ ହରମୋନ୍, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ପୁରୁଷଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଏବଂ ଲିଙ୍ଗୀୟ ବିକାଶ ପାଇଁ ଦାୟୀ।

4. ସ୍ଖଳନ (Ejaculation): ସ୍ଖଳନ ସମୟରେ, ଶୁକ୍ର ଶିଶ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀର ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ନାୟୁ ଏବଂ ମାଂସପେଶୀର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ।

ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ସୁସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଏହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କାମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେଲେ ପ୍ରଜନନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଇପାରେ।

ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ:
ଶୁକ୍ରାଶୟ (Testes): ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ।
ଏପିଡିଡାଇମିସ୍ (Epididymis): ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରିପକ୍ୱ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ (Vas Deferens): ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଏପିଡିଡାଇମିସ୍‌ରୁ ମୂତ୍ରାଶୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବହନ କରେ।
ଶୁକ୍ରାଶୟ (Seminal Vesicles): ଏହା ଏକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ପୋଷଣ ଦିଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଗତିଶୀଳତା ବଢ଼ାଇଥାଏ।
ପ୍ରୋଷ୍ଟେଟ ଗ୍ରନ୍ଥି (Prostate Gland): ଏହା ଏକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ।
ଶିଶ୍ନ (Penis): ଏହା ଶୁକ୍ରକୁ ସ୍ତ୍ରୀ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରକୁ ପଠାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାନ୍ତି।

Question 6: ପରିବାର  ନିୟୋଜନର  ବିଭିନ୍ସ  ପଦ୍ଧତିର  ବିବରଣୀ  ଦିଆ

Answer: ପରିବାର ନିୟୋଜନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ ଯାହା ଦ୍ଵାରା ପରିବାରର ଆକାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବଧାନ ରଖାଯାଇପାରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପରିବାରର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଉନ୍ନତ କରାଯାଇପାରିବ। ଭାରତ ସରକାର 1952 ମସିହାରୁ ଏହି ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।

ପରିବାର ନିୟୋଜନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଜନ୍ମହାରକୁ କମାଇବା ଏବଂ ପରିବାରକୁ ସୁଖୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା। ଏହା ସହିତ ମାତୃ ଓ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାରକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅନ୍ୟତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ପରିବାର ନିୟୋଜନର ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

1.  ସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି (Permanent Methods):
ଭାସେକ୍ଟୋମୀ (Vasectomy): ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏଥିରେ ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ରାଣୁ ବାହାରିପାରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଗର୍ଭଧାରଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।
ଟ୍ୟୁବେକ୍ଟୋମୀ (Tubectomy): ଏହା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏଥିରେ ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଡିମ୍ବାଣୁ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଗର୍ଭଧାରଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

2.  ଅସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି (Temporary Methods):
ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ପଦ୍ଧତି (Barrier Methods): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଡିମ୍ବାଣୁର ମିଳନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ନିରୋଧ (Condoms) ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଉପାୟ ଅଟେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଡାଇଆଫ୍ରାମ (Diaphragms) ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ।
ହରମୋନ୍ ପଦ୍ଧତି (Hormonal Methods): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ହରମୋନ୍ ବଟିକା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯାହା ଡିମ୍ବକ୍ଷରଣକୁ ବନ୍ଦ କରି ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ରୋକିଥାଏ। ଏହି ବଟିକାଗୁଡ଼ିକ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସେବନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ଅନ୍ତଃ ଗର୍ଭାଶୟ ଉପକରଣ (Intrauterine Devices – IUDs): ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ। କପର-ଟି (Copper-T) ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ। ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଡିମ୍ବାଣୁ ସହିତ ମିଳିତ ହେବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
ପ୍ରାକୃତିକ ପଦ୍ଧତି (Natural Methods): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ମହିଳାମାନେ ନିଜର ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେହି ସମୟରେ ସମ୍ଭୋଗରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତି, ଯେଉଁ ସମୟରେ ଗର୍ଭଧାରଣର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟରୁ, ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ସୁବିଧା ଅନୁସାରେ ଯେକୌଣସି ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ। ପରିବାର ନିୟୋଜନ କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁଖୀ ପରିବାର ଗଠନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଏହା ସହିତ, ଏଡସ୍ (AIDS) ଓ ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. (HIV) ବିଷୟରେ ସଚେତନ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏଡସ୍ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୋଗ, ଯାହା ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ କମାଇଦିଏ। ଏହା ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ଭୂତାଣୁ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଥାଏ। ଅସୁରକ୍ଷିତ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ସଂକ୍ରମିତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ସଂକ୍ରମିତ ମା’ଠାରୁ ଶିଶୁକୁ ଏହି ରୋଗ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ଏଣୁ ଏହି ରୋଗରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସଚେତନତା ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଆଶାକର୍ମୀମାନେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପରିବାର ନିୟୋଜନ ଏବଂ ଏଡସ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ଏହି ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ପରିବାର ନିୟୋଜନ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁଖୀ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସୁଦୃଢ ହେବା ସହିତ ମାତୃ ଓ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁହାରକୁ ମଧ୍ୟ କମାଯାଇପାରିବ। ଏହା ସହିତ ଏଡସ୍ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ବିଷୟରେ ସଚେତନ ରହି ସୁରକ୍ଷିତ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

Question 7: ସମବିଭାଜନ (ସୂତ୍ରାୟନ)ର ଏକ ବିବରଣୀ ଦିଆ

Answer: ସମବିଭାଜନ (Mitosis) ଏକ ପ୍ରକାର କୋଷ ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ମାତୃ କୋଷ (mother cell) ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସମାନ ଅପତ୍ୟ କୋଷ (daughter cells) ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପତ୍ୟ କୋଷରେ ମାତୃ କୋଷ ପରି ସମାନ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଣସୂତ୍ର (chromosomes) ଥାଏ । ସମବିଭାଜନ କାୟିକ କୋଷ (somatic cells) ଏବଂ ଆଦି ଜାୟକ କୋଷରେ (primordial germ cells) ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି, ବିକାଶ ଏବଂ କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

ସମବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ନ୍ୟଷ୍ଟି ବିଭାଜନ (Karyokinesis) ଏବଂ କୋଷଜୀବକ ବିଭାଜନ (Cytokinesis)।

ନ୍ୟଷ୍ଟି ବିଭାଜନ (Karyokinesis): ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କୋଷର ନ୍ୟଷ୍ଟି (nucleus) ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସମାନ ଭାଗରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହାକୁ ପୁନଶ୍ଚ ଚାରୋଟି ଉପ-ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

ଆଦ୍ୟାବସ୍ଥା (Prophase):
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, କ୍ରୋମୋସୋମ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସଂଘନିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଭିତରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରୋମୋସୋମ୍ ଦୁଇଟି ସମାନ କ୍ରୋମାଟିଡ୍‌ରେ ଗଠିତ, ଯାହା ସେଣ୍ଟ୍ରୋମିୟର୍ ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
ନ୍ୟଷ୍ଟିର ଆବରଣ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ।
ସ୍ପିଣ୍ଡଲ୍ ଫାଇବର୍ (spindle fibers) ଗଠନ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ମଧ୍ୟାବସ୍ଥା (Metaphase):
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ସ୍ପିଣ୍ଡଲ୍ ଫାଇବର୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
କ୍ରୋମୋସୋମ୍‌ଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ (equatorial plane) ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରୋମୋସୋମ୍‌ର ସେଣ୍ଟ୍ରୋମିୟର୍ ସ୍ପିଣ୍ଡଲ୍ ଫାଇବର୍ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

ଉତ୍ତରାବସ୍ଥା (Anaphase):
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ସେଣ୍ଟ୍ରୋମିୟର୍ ବିଭାଜିତ ହୁଏ ଏବଂ ଦୁଇଟି କ୍ରୋମାଟିଡ୍ ଅଲଗା ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।
ସ୍ପିଣ୍ଡଲ୍ ଫାଇବର୍ ସଙ୍କୁଚିତ ହେବା କାରଣରୁ କ୍ରୋମାଟିଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ଦୁଇ ବିପରୀତ ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତି ।
ଏହି ସମୟରେ କୋଷ ଲମ୍ବା ହେବାକୁ ଲାଗେ ।

ଅନ୍ତିମାବସ୍ଥା (Telophase):
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, କ୍ରୋମାଟିଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ଦୁଇ ମେରୁରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଅସଂଘନିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ।
ନ୍ୟଷ୍ଟିର ଆବରଣ ପୁନର୍ଗଠିତ ହୁଏ ଏବଂ ଦୁଇଟି ନୂତନ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ସ୍ପିଣ୍ଡଲ୍ ଫାଇବର୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ।

କୋଷଜୀବକ ବିଭାଜନ (Cytokinesis):
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, କୋଷଜୀବକ (cytoplasm) ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ, କୋଷର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ସଙ୍କୁଚନ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଭିତରକୁ ବଢ଼ି କୋଷକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିଦିଏ ।
ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ, କୋଷର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ କୋଷ ପ୍ଲେଟ୍ (cell plate) ଗଠନ ହୁଏ, ଯାହା ପରେ କୋଷ କାନ୍ଥରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ କୋଷକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିଥାଏ ।

ସମବିଭାଜନର ପ୍ରାୟୋଗିକ ଉପଯୋଗିତା (Practical Applications):

ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ (Growth and Development): ସମବିଭାଜନ ବହୁକୋଷୀ ଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଏହା କୋଷ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ଆକାର ବଢ଼ିଥାଏ ।

କ୍ଷତିପୂରଣ (Repair): କୌଣସି କ୍ଷତି ହେଲେ କିମ୍ବା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, ସମବିଭାଜନ ନୂତନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରି କ୍ଷତିପୂରଣ କରିଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆମ ଶରୀରରେ କୌଣସି ଆଘାତ ଲାଗିଲେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ନୂତନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଘା’ ଶୁଖିଯାଏ ।

ଅଲିଙ୍ଗୀ ପ୍ରଜନନ (Asexual Reproduction): କେତେକ ଜୀବ, ଯେପରିକି ବୀଜାଣୁ (bacteria) ଏବଂ ଏକକୋଷୀ ପ୍ରାଣୀ (unicellular organisms), ସମବିଭାଜନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଗୋଟିଏ କୋଷ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସମାନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ନୂତନ ଜୀବ ଭାବରେ ବଢ଼ିଥାନ୍ତି ।

ସମବିଭାଜନ ଏକ ଜଟିଳ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପତ୍ୟ କୋଷରେ ସଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଣସୂତ୍ର ରହିବ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ଦେଖାଦେଲେ, କୋଷରେ ଅସାଧାରଣତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ, ଯାହା କର୍କଟ ଭଳି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ।

Question 8: ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (ଅର୍ଦ୍ଧାୟନ)ର ପ୍ରଥମ ବିଭାଜନ ବର୍ଣ୍ଣନ କରା

Answer: ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (Meiosis) ଏକ ପ୍ରକାର କୋଷ ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ମାତୃକୋଷରୁ ଚାରୋଟି ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପତ୍ୟ କୋଷରେ ମାତୃକୋଷ ତୁଳନାରେ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଣସୂତ୍ର (chromosome) ଥାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ନ୍ୟୁନକ ବିଭାଜନ (reductional division) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ମୁଖ୍ୟତଃ ଯୁଗ୍ମକ (gamete) ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ: ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ-I (Meiosis-I) ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ-II (Meiosis-II)।

ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ-I (Meiosis-I):
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କୋଷର ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଅର୍ଦ୍ଧେକ ହୋଇଯାଏ। ଏହାକୁ ପୁନଶ୍ଚ ଚାରୋଟି ଉପ-ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

1.  ଆଦ୍ୟାବସ୍ଥା-I (Prophase-I): ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଜଟିଳ ଅବସ୍ଥା। ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚୋଟି ଉପାବସ୍ଥାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
ଲେପ୍ଟୋଟିନ୍ (Leptotene): ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସୂତା ଭଳି ଲମ୍ବା ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଭିତରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି।
ଜାଇଗୋଟିନ୍ (Zygotene): ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସଦୃଶ ଗୁଣସୂତ୍ର (homologous chromosomes) ଯୋଡ଼ା ହୋଇ ପାଖାପାଖି ଆସନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସିନାପ୍ସିସ୍ (synapsis) କୁହାଯାଏ।
ପାକିଟିନ୍ (Pachytene): ସଦୃଶ ଗୁଣସୂତ୍ର ଯୋଡ଼ା ହୋଇ ଏକ ସିନାପ୍ଟୋନେମାଲ୍ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ (synaptonemal complex) ଗଠନ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ କ୍ରସିଂ ଓଭର (crossing over) ହୋଇପାରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅଂଶ ବିନିମୟ ହୁଏ।
ଡିପ୍ଲୋଟିନ୍ (Diplotene): ସିନାପ୍ଟୋନେମାଲ୍ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ସଦୃଶ ଗୁଣସୂତ୍ର ଅଲଗା ହେବାକୁ ଲାଗନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ କିଆସ୍ମା (chiasmata) ନାମକ ଏକ ବିନ୍ଦୁରେ ସଂଯୁକ୍ତ ରହିଥାନ୍ତି।
ଡାଇଆକାଇନେସିସ୍ (Diakinesis): ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଘନିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କିଆସ୍ମାଗୁଡ଼ିକ ଗୁଣସୂତ୍ରର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତି। ନ୍ୟଷ୍ଟି ଝିଲ୍ଲୀ (nuclear membrane) ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

2.  ମଧ୍ୟାବସ୍ଥା-I (Metaphase-I): ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ସଦୃଶ ଗୁଣସୂତ୍ର ଯୋଡ଼ା ହୋଇ କୋଷର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ (equatorial plate) ଏକ ସିଧା ଧାଡ଼ିରେ ରହନ୍ତି। ତର୍କୁ ତନ୍ତୁ (spindle fibers) ଗୁଣସୂତ୍ର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

3.  ଉତ୍ତରାବସ୍ଥା-I (Anaphase-I): ସଦୃଶ ଗୁଣସୂତ୍ର ଯୋଡ଼ା ଅଲଗା ହୋଇ କୋଷର ଦୁଇ ବିପରୀତ ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଗୁଣସୂତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର (centromere) ବିଭାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

4.  ଅନ୍ତିମାବସ୍ଥା-I (Telophase-I): ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ଦୁଇ ମେରୁରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଝିଲ୍ଲୀ ପୁନର୍ଗଠିତ ହୁଏ ଏବଂ କୋଷ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଷରେ ମାତୃକୋଷ ତୁଳନାରେ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଣସୂତ୍ର ଥାଏ।

ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ-II (Meiosis-II):
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଟି ସମବିଭାଜନ (mitosis) ସହିତ ସମାନ। ଏଥିରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ଦୁଇଟି କୋଷ ପୁନର୍ବାର ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଚାରୋଟି ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ-II କୁ ମଧ୍ୟ ଚାରୋଟି ଉପ-ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

1.  ଆଦ୍ୟାବସ୍ଥା-II (Prophase-II): ନ୍ୟଷ୍ଟି ଝିଲ୍ଲୀ ଲୁପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ତର୍କୁ ତନ୍ତୁ ଗଠନ ହୁଏ।

2.  ମଧ୍ୟାବସ୍ଥା-II (Metaphase-II): ଗୁଣସୂତ୍ର କୋଷର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଏକ ସିଧା ଧାଡ଼ିରେ ରହନ୍ତି।

3.  ଉତ୍ତରାବସ୍ଥା-II (Anaphase-II): ଗୁଣସୂତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର ବିଭାଜିତ ହୁଏ ଏବଂ କ୍ରୋମାଟିଡ୍ (chromatids) ଅଲଗା ହୋଇ କୋଷର ଦୁଇ ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତି।

4.  ଅନ୍ତିମାବସ୍ଥା-II (Telophase-II): ପ୍ରତ୍ୟେକ ମେରୁରେ ଗୁଣସୂତ୍ର ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଝିଲ୍ଲୀ ପୁନର୍ଗଠିତ ହୁଏ ଏବଂ କୋଷ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଗୋଟିଏ ମାତୃକୋଷରୁ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ବେଳକୁ ଚାରୋଟି ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଷରେ ମାତୃକୋଷ ତୁଳନାରେ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଣସୂତ୍ର ଥାଏ।

ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନର ଗୁରୁତ୍ୱ:
ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟାକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ: ଯୁଗ୍ମକ (ଅଣ୍ଡାଣୁ ଓ ଶୁକ୍ରାଣୁ) ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଅର୍ଦ୍ଧେକ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସମାୟନ (fertilization) ପରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ରହେ।
ଜିନ୍‌ଗତ ବିବିଧତା ସୃଷ୍ଟି କରେ: କ୍ରସିଂ ଓଭର ଏବଂ ଗୁଣସୂତ୍ରର ସ୍ୱାଧୀନ ବିନ୍ୟାସ (independent assortment) ଯୋଗୁଁ ଅପତ୍ୟ କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ଜିନ୍‌ଗତ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ବିବର୍ତ୍ତନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଣୁ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଷରେ 46ଟି ଗୁଣସୂତ୍ର ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଣୁରେ କେବଳ 23ଟି ଗୁଣସୂତ୍ର ଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଣୁ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ 46ଟି ଗୁଣସୂତ୍ର ସହିତ ଏକ ନୂତନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଯୁଗ୍ମଜ (zygote) କୁହାଯାଏ। ଏହି ଯୁଗ୍ମଜ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଏକ ନୂତନ ଶିଶୁରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

Question 9: ସମବିଭାଜନ  ଓ  ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ  ତୁଳନା  କର ।

Answer: ସମବିଭାଜନ (Mitosis) ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (Meiosis) ହେଉଛି କୋଷ ବିଭାଜନର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକାର, ଯାହା ଜୀବଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବିଭାଜନର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଫଳାଫଳ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।

ସମବିଭାଜନ (Mitosis):
ସଂଜ୍ଞା: ସମବିଭାଜନ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ମାତୃ କୋଷ (Mother cell) ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସମାନ ଅପତ୍ୟ କୋଷ (Daughter cells) ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଅପତ୍ୟ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମାତୃ କୋଷ ପରି ସମାନ ଗୁଣସୂତ୍ର (Chromosome) ସଂଖ୍ୟା ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ପ୍ରକ୍ରିୟା: ସମବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ:
ନ୍ୟଷ୍ଟି ବିଭାଜନ (Karyokinesis): ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କୋଷର ନ୍ୟଷ୍ଟି (Nucleus) ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ନୂତନ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହାକୁ ପୁନଶ୍ଚ ଚାରୋଟି ଉପ-ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:
ଆଦ୍ୟାବସ୍ଥା (Prophase): ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ନ୍ୟଷ୍ଟିର ଆବରଣ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଲାଗେ।
ମଧ୍ୟାବସ୍ଥା (Metaphase): ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାବସ୍ଥା (Anaphase): ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି।
ଅନ୍ତିମାବସ୍ଥା (Telophase): ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପୁନର୍ବାର ଏକାଠି ହୋଇ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଗଠନ କରନ୍ତି ଏବଂ ନ୍ୟଷ୍ଟିର ଆବରଣ ପୁଣି ଦେଖାଯାଏ।
କୋଷଜୀବକ ବିଭାଜନ (Cytokinesis): ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କୋଷର କୋଷଜୀବକ (Cytoplasm) ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
କାର୍ଯ୍ୟ: ସମବିଭାଜନ କାୟିକ କୋଷ (Somatic cells)ରେ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି, ବିକାଶ ଏବଂ କ୍ଷତିପୂରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଗୁରୁତ୍ୱ: ଏହା ଏକକୋଷୀ ଜୀବମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (Meiosis):
ସଂଜ୍ଞା: ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର କୋଷ ବିଭାଜନ, ଯାହା ଜନନ କୋଷ (Germ cells)ରେ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ମାତୃ କୋଷ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଚାରୋଟି ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ମାତୃ କୋଷର ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟାର ଅଧା ଗୁଣସୂତ୍ର ଥାଏ।
ପ୍ରକ୍ରିୟା: ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ: ମିଓସିସ୍-I ଏବଂ ମିଓସିସ୍-II।
ମିଓସିସ୍-I:
ଆଦ୍ୟାବସ୍ଥା-I (Prophase-I): ଏହା ସମବିଭାଜନର ଆଦ୍ୟାବସ୍ଥା ଠାରୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ। ଏଥିରେ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ପାରସ୍ପରିକ ଅଂଶ ବିନିମୟ (Crossing over) କରନ୍ତି।
ମଧ୍ୟାବସ୍ଥା-I (Metaphase-I): ଯୁଗଳ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାବସ୍ଥା-I (Anaphase-I): ଯୁଗଳ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ କୋଷର ଦୁଇ ବିପରୀତ ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରନ୍ତି।
ଅନ୍ତିମାବସ୍ଥା-I (Telophase-I): ଦୁଇଟି ନୂତନ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଗଠନ ହୁଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ମାତୃ କୋଷର ଅଧା ରହିଥାଏ।
ମିଓସିସ୍-II: ଏହା ସମବିଭାଜନ ପରି ସମାନ, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଅଧା ଥାଏ।
ଆଦ୍ୟାବସ୍ଥା-II (Prophase-II): ନ୍ୟଷ୍ଟିର ଆବରଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ମଧ୍ୟାବସ୍ଥା-II (Metaphase-II): ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାବସ୍ଥା-II (Anaphase-II): ଗୁଣସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଗତି କରନ୍ତି।
ଅନ୍ତିମାବସ୍ଥା-II (Telophase-II): ଚାରୋଟି ନୂତନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ମାତୃ କୋଷର ଅଧା ରହିଥାଏ।
କାର୍ଯ୍ୟ: ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ କେବଳ ଜନନ କୋଷରେ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ଯୁଗ୍ମକ (Gametes) ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଗୁରୁତ୍ୱ: ଏହା ଲିଙ୍ଗୀୟ ପ୍ରଜନନ (Sexual reproduction) ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ, କାରଣ ଏହା ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟାକୁ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ସ୍ଥିର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ସମବିଭାଜନ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ:

| ବିଷୟ | ସମବିଭାଜନ (Mitosis) | ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (Meiosis) |
|—|—|—|
| ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ | କାୟିକ କୋଷର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ମରାମତି | ଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି |
| କୋଷ ପ୍ରକାର | କାୟିକ କୋଷ (Somatic cells) | ଜନନ କୋଷ (Germ cells) |
| ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସଂଖ୍ୟା | 2 | 4 |
| ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା | ମାତୃ କୋଷ ସହିତ ସମାନ | ମାତୃ କୋଷର ଅଧା |
| ଅଂଶ ବିନିମୟ | ହୁଏ ନାହିଁ | ହୁଏ |
| ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସଂଖ୍ୟା | 1 | 2 (ମିଓସିସ୍-I ଏବଂ ମିଓସିସ୍-II) |

ସମବିଭାଜନ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ଉଭୟ କୋଷ ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜୀବନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସମବିଭାଜନ ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ମରାମତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ଲିଙ୍ଗୀୟ ପ୍ରଜନନ ମାଧ୍ୟମରେ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଚର୍ମ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ କ୍ଷତିପୂରଣ ସମବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ। ସେହିପରି, ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଣୁ ସୃଷ୍ଟି ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ।

Question 10: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ଏଚ.ଆଇ.ଭି.ର  ପୂରା  ନାମ  ଓ  ବିଶେଷତ୍ୱ  ଲେଖା

Answer: ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. (HIV)ର ପୂରା ନାମ ହେଉଛି Human Immunodeficiency Virus। ଏହା ଏକ ଭୂତାଣୁ ଯାହା ଏଡ୍‌ସ୍ (AIDS) ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଏହି ଭୂତାଣୁ ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦିଏ। ଏହାର ବିଶେଷତ୍ୱ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି.ର ଗଠନ ଓ ପ୍ରକାର (Structure and Types of HIV):
ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ଏକ ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ (Retrovirus) ଶ୍ରେଣୀର ଭୂତାଣୁ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏହାର ଜେନେଟିକ୍ ପଦାର୍ଥ ଆର.ଏନ୍.ଏ. (RNA) ଅଟେ, ଡି.ଏନ୍.ଏ. (DNA) ନୁହେଁ। ଏହି ଭୂତାଣୁର ଗଠନ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭକ୍ତ:
ଭୂତାଣୁର ବାହ୍ୟ ଆବରଣ (Envelope): ଏହା ଭୂତାଣୁକୁ ଘେରି ରହିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଭୂତାଣୁ ଶରୀରର କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ।
କ୍ୟାପ୍ସିଡ୍ (Capsid): ଏହା ଭୂତାଣୁର ଆର.ଏନ୍.ଏ.କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ।
ଆର.ଏନ୍.ଏ. (RNA): ଏହା ଭୂତାଣୁର ଜେନେଟିକ୍ ପଦାର୍ଥ, ଯାହା ଭୂତାଣୁର ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ଧାରଣ କରିଥାଏ।
ରିଭର୍ସ ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପ୍ଟେଜ୍ (Reverse Transcriptase): ଏହା ଏକ ଏନଜାଇମ୍ ଯାହା ଆର.ଏନ୍.ଏ.କୁ ଡି.ଏନ୍.ଏ.ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଡି.ଏନ୍.ଏ. ପରେ ମନୁଷ୍ୟର କୋଷରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ।

ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ସଂକ୍ରମଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Infection Process):
ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ସଂକ୍ରମଣର ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ହୋଇଥାଏ:

1.  ପ୍ରବେଶ (Entry): ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ଭୂତାଣୁ ଶରୀରର କୋଷ, ବିଶେଷ କରି ସିଡି4+ ଟି-କୋଷ (CD4+ T-cells) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
2.  ରିଭର୍ସ ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପ୍ସନ୍ (Reverse Transcription): ଭୂତାଣୁର ରିଭର୍ସ ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପ୍ଟେଜ୍ ଏନଜାଇମ୍ ଆର.ଏନ୍.ଏ.କୁ ଡି.ଏନ୍.ଏ.ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ।
3.  ଏକୀକରଣ (Integration): ଏହି ଡି.ଏନ୍.ଏ. କୋଷର ଡି.ଏନ୍.ଏ. ସହିତ ମିଶିଯାଏ। ଏହା ପରେ ଭୂତାଣୁ କୋଷକୁ ନିଜର ପ୍ରତିଲିପି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରେ।
4.  ପ୍ରତିଲିପି ତିଆରି (Replication): ଭୂତାଣୁ କୋଷ ଭିତରେ ନିଜର ଅନେକ ନୂତନ ପ୍ରତିଲିପି ତିଆରି କରେ।
5.  ମୁକ୍ତି (Release): ନୂତନ ଭୂତାଣୁ କୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ରମିତ କରନ୍ତି।

ଏଡ୍‌ସ୍ (AIDS):
ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଏଡ୍‌ସ୍ ହୋଇଥାଏ। ଏଡ୍‌ସ୍ ହେଉଛି Acquired Immunodeficiency Syndrome। ଏହା ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯେଉଁଥିରେ ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଯେ ସାଧାରଣ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହେବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡେ।

ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି.ର ବିଶେଷତ୍ୱ (Characteristics of HIV):
ଏହା ମନୁଷ୍ୟର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଥାଏ।
ଏହା ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକା, ବିଶେଷ କରି ସିଡି4+ ଟି-କୋଷକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ।
ଏହା ଶରୀରରେ ଲୁଚି ରହି ଅନେକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଇ ନ ଥାଏ।
ଏହାର ସଂକ୍ରମଣ ରକ୍ତ, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ସଂକ୍ରମିତ ମା’ଠାରୁ ଶିଶୁକୁ ହୋଇପାରେ।

ପ୍ରତିକାର ଓ ନିରାକରଣ (Prevention and Treatment):
ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ସଂକ୍ରମଣକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରେ:
ସୁରକ୍ଷିତ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା।
ସଂକ୍ରମିତ ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ ନ କରିବା।
ସଂକ୍ରମିତ ମା’ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟରେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା।

ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି.ର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଆଣ୍ଟିରେଟ୍ରୋଭାଇରାଲ୍ ଥେରାପି (Antiretroviral Therapy – ART) ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି, ଯାହା ଭୂତାଣୁର ବୃଦ୍ଧିକୁ କମ କରି ରୋଗୀର ଜୀବନକାଳ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

Question 11: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ଅସମାୟିତ  ଜନନ  କ’ଣ ?

Answer: ଅସମାୟିତ ଜନନ (Parthenogenesis) ଏକ ପ୍ରକାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ, ଯେଉଁଥିରେ ବିନା ସମାୟନରେ ହିଁ ଏକ ନୂତନ ଜୀବର ବିକାଶ ହୋଇଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ, ଏଥିରେ ଡିମ୍ବାଣୁ (egg cell) ବିନା ଶୁକ୍ରାଣୁ (sperm cell) ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ଭ୍ରୁଣ (embryo) ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଉଭୟଙ୍କଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ କେତେକ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ ।

ଅସମାୟିତ ଜନନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇପାରେ:

1. ପ୍ରକାରଭେଦ: ଅସମାୟିତ ଜନନ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ:
ସ୍ୱାଭାବିକ ଅସମାୟିତ ଜନନ (Natural Parthenogenesis): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, କିଛି ଜୀବ କେବଳ ଅସମାୟିତ ଜନନ ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ବଂଶବିସ୍ତାର କରନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କେତେକ କୀଟପତଙ୍ଗ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରନ୍ତି ।
କୃତ୍ରିମ ଅସମାୟିତ ଜନନ (Artificial Parthenogenesis): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ବାହ୍ୟ ଉତ୍ତେଜନା ଯୋଗୁଁ ଡିମ୍ବାଣୁକୁ ବିକଶିତ କରାଯାଏ । ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ରାସାୟନିକ, ତାପମାତ୍ରା, କିମ୍ବା ଯାନ୍ତ୍ରିକ ହୋଇପାରେ ।

2. କୋଷ ବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା: ଅସମାୟିତ ଜନନରେ କୋଷ ବିଭାଜନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ମାଇଟୋସିସ୍ (Mitosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଡିମ୍ବାଣୁର କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ ସଂଖ୍ୟା ସମାନ ରହିଥାଏ । କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ମିଓସିସ୍ (Meiosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପରେ କ୍ରୋମୋଜୋମ୍ ସଂଖ୍ୟାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ ।

3. ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଅସମାୟିତ ଜନନ:
ମହୁମାଛି (Honeybees): ମହୁମାଛିମାନଙ୍କରେ, ଅସମାୟିତ ଜନନ ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ଅଣ୍ଡିରା ମହୁମାଛି (drones) ଅସମାୟିତ ଜନନ ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅଣ-ସମାୟିତ ଡିମ୍ବାଣୁରୁ ବିକଶିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ୱିପ୍ଟେଲ୍ ଲିଜାର୍ଡ (Whiptail Lizards): କେତେକ ପ୍ରଜାତିର ୱିପ୍ଟେଲ୍ ଲିଜାର୍ଡ କେବଳ ଅସମାୟିତ ଜନନ ମାଧ୍ୟମରେ ବଂଶବିସ୍ତାର କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରଜାତିରେ, ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ମାଈ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ଅଣ୍ଡିରା ସାଥୀର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ ନାହିଁ ।

4. ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଅସମାୟିତ ଜନନ (Apomixis): ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଅସମାୟିତ ଜନନକୁ ଆପୋମିକ୍ସିସ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ମଞ୍ଜି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସମାୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ମାତୃ ଉଦ୍ଭିଦର ସମାନ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅପତ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି ।

5. ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଉପଯୋଗ:
କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ: ଅସମାୟିତ ଜନନ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ, ବିଶେଷକରି ଉନ୍ନତ କିସମର ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ମାତୃ ଉଦ୍ଭିଦର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଅପତ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦରେ ରହିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ କୃଷକମାନେ ସମାନ ଗୁଣବତ୍ତା ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇପାରନ୍ତି ।
ଗବେଷଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ: ଅସମାୟିତ ଜନନ ଗବେଷଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ନୂତନ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ଏହା ଜେନେଟିକ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଏବଂ ବାୟୋଟେକ୍ନୋଲୋଜିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଅସମାୟିତ ଜନନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କର ବଂଶବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।

Question 12: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ଯୁଗ୍ମକଳନନର  ପ୍ରାବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର  ନାମ  କ  ଶ   କି  ମୁଖ୍ୟ  ଘଟଣା  ଘଟଣା  ଘଟଣା  ଘଟିଥାଏ  ?

Answer: ଯୁଗ୍ମକଜନନ (Gametogenesis) ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଯୁଗ୍ମକ (Gametes), ଅର୍ଥାତ୍ ପୁରୁଷଙ୍କ ଶୁକ୍ରାଣୁ (Sperm) ଏବଂ ମହିଳାଙ୍କ ଡିମ୍ବାଣୁ (Ovum) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାବସ୍ଥାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ: ପ୍ରଗୁଣନ ପ୍ରାବସ୍ଥା (Multiplication Phase), ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାବସ୍ଥା (Growth Phase) ଏବଂ ପରିପକ୍ୱନ ପ୍ରାବସ୍ଥା (Maturation Phase)।

1. ପ୍ରଗୁଣନ ପ୍ରାବସ୍ଥା (Multiplication Phase):
ଏହି ପ୍ରାବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରାଥମିକ ଜନନ କୋଷ (Primordial Germ Cells) ମାଇଟୋସିସ୍ (Mitosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ବାରମ୍ବାର ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟକ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ପୁରୁଷଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁକ୍ରମାତୃ କୋଷ (Spermatogonia) କୁହାଯାଏ ଏବଂ ମହିଳାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଡିମ୍ବମାତୃ କୋଷ (Oogonia) କୁହାଯାଏ।
ଏହି ବିଭାଜନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କୋଷ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କରିବା।

2. ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାବସ୍ଥା (Growth Phase):
ଏହି ପ୍ରାବସ୍ଥାରେ, ଶୁକ୍ରମାତୃ କୋଷ ଏବଂ ଡିମ୍ବମାତୃ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଆକାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
ଡିମ୍ବମାତୃ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଶୁକ୍ରମାତୃ କୋଷ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରୂଣର ବିକାଶ ପାଇଁ ଅଧିକ ପରିମାଣର ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍ (Cytoplasm) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ।
ବୃଦ୍ଧି ପରେ, ଶୁକ୍ରମାତୃ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଥମିକ ଶୁକ୍ରକୋଷ (Primary Spermatocyte) ଏବଂ ଡିମ୍ବମାତୃ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଥମିକ ଡିମ୍ବକୋଷ (Primary Oocyte) ଭାବରେ ଜଣାଯାଆନ୍ତି।

3. ପରିପକ୍ୱନ ପ୍ରାବସ୍ଥା (Maturation Phase):
ଏହି ପ୍ରାବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରାଥମିକ ଶୁକ୍ରକୋଷ ଏବଂ ପ୍ରାଥମିକ ଡିମ୍ବକୋଷ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (Meiosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଗୁଣସୂତ୍ର (Chromosome) ସଂଖ୍ୟା ଅଧା ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (Meiosis I) ପରେ, ପ୍ରାଥମିକ ଶୁକ୍ରକୋଷ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱିତୀୟକ ଶୁକ୍ରକୋଷ (Secondary Spermatocyte) ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ପ୍ରାଥମିକ ଡିମ୍ବକୋଷ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱିତୀୟକ ଡିମ୍ବକୋଷ (Secondary Oocyte) ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଧ୍ରୁବୀୟ ପିଣ୍ଡ (Polar Body) ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ (Meiosis II) ପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟକ ଶୁକ୍ରକୋଷ ଚାରୋଟି ଶୁକ୍ରାଣୁ (Spermatids) ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଶୁକ୍ରାଣୁରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟକ ଡିମ୍ବକୋଷ ଗୋଟିଏ ପରିପକ୍ୱ ଡିମ୍ବାଣୁ (Ovum) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଧ୍ରୁବୀୟ ପିଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ହେବା କାରଣରୁ ଯୁଗ୍ମକଗୁଡ଼ିକ ଏକଗୁଣିତକ (Haploid) ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ସମାୟନ (Fertilization) ସମୟରେ ପୁନର୍ବାର ଦ୍ୱିଗୁଣିତକ (Diploid) ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଆସିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଯୁଗ୍ମକଜନନର ଗୁରୁତ୍ୱ:
ଏହା ଲିଙ୍ଗୀୟ ଜନନ (Sexual Reproduction) ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ, କାରଣ ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଣୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
ଏହା ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ, ଯାହା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ସୂତ୍ରକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଏହା ଜିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃସଂଯୋଗ (Recombination) କରିଥାଏ, ଯାହା ଜୈବ ବିବିଧତା (Genetic Diversity) ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଯୁଗ୍ମକଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଡିମ୍ବାଣୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହି ଯୁଗ୍ମକମାନଙ୍କର ମିଳନ ଦ୍ୱାରା ଜାଇଗୋଟ (Zygote) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭ୍ରୂଣ ଏବଂ ଶିଶୁରେ ବିକଶିତ ହୁଏ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଯୁଗ୍ମକଜନନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଜୀବମାନଙ୍କର ବଂଶବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।

Question 13: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ସଞ୍ଜର ଅନ୍ତଃକୋରକୋଦ୍ଗମ  ବର୍ଣ୍ଣନ  କର

Answer: ଅନ୍ତଃ କୋରକୋଦ୍ଗମ (Internal budding) ଏକ ପ୍ରକାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ସ୍ପଞ୍ଜ ପରି କେତେକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିବେଶ ପରିସ୍ଥିତିରେ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:

1. ଜେମ୍ୟୁଲ୍ (Gemmule) ଗଠନ: ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସ୍ପଞ୍ଜ ନିଜ ଶରୀର ଭିତରେ କେତେକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୋଷ ଏକତ୍ର କରିଥାଏ। ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଟୋଟିପୋଟେଣ୍ଟ (Totipotent) ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯାହାକି ନୂତନ ସ୍ପଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରନ୍ତି।

2. କଠିନ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି: ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଚାରିପଟେ ଏକ କଠିନ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଆବରଣ ଜେମ୍ୟୁଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ଆବରଣ ଭିତରେ ଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି।

3. ମାଇକ୍ରୋପାଇଲ୍ (Micropyle) ଗଠନ: ଜେମ୍ୟୁଲରେ ଏକ ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର ଥାଏ, ଯାହାକୁ ମାଇକ୍ରୋପାଇଲ୍ କୁହାଯାଏ। ଏହି ରନ୍ଧ୍ର ବାଟେ ଜେମ୍ୟୁଲ୍ ଭିତରର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ଆସିଲେ ବାହାରକୁ ବାହାରି ନୂଆ ସ୍ପଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

4. ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିକାଶ: ଯେତେବେଳେ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତି ସ୍ୱାଭାବିକ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଜେମ୍ୟୁଲ୍ ଭିତରେ ଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମାଇକ୍ରୋପାଇଲ୍ ଦେଇ ବାହାରକୁ ଆସନ୍ତି।

5. ନୂତନ ସ୍ପଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି: ବାହାରକୁ ଆସିଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ନୂତନ ସ୍ପଞ୍ଜରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ନୂତନ ସ୍ପଞ୍ଜ ପୁଣିଥରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ବଢ଼ିପାରେ ଏବଂ ଜନନ କରିପାରେ।

ଅନ୍ତଃ କୋରକୋଦ୍ଗମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ପଞ୍ଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଞ୍ଚି ରହିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ଜେମ୍ୟୁଲ୍ ଗଠନ ହେତୁ, ସ୍ପଞ୍ଜର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ହେବା ପରେ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିପାରନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ:
ସାଧାରଣ ସ୍ପଞ୍ଜ (Freshwater sponges): ସାଧାରଣ ସ୍ପଞ୍ଜମାନେ ଅନ୍ତଃ କୋରକୋଦ୍ଗମ ମାଧ୍ୟମରେ ବଂଶବିସ୍ତାର କରିଥାନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ପାଣି ଶୁଖିଯାଏ କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ହୋଇଯାଏ।

ଅନ୍ତଃ କୋରକୋଦ୍ଗମ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ପଞ୍ଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ, କାରଣ ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଞ୍ଚି ରହିବା ଏବଂ ପୁଣି ନିଜର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 14: ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ ଏମିବାର  ବହୁବିଭାଜନ  କିପରି  ହୋଇଥାଏ  ଲେଖା

Answer: ଏମିବାରେ ବହୁବିଭାଜନ ଏକ ପ୍ରକାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଏମିବା କୋଷ ଏକାଧିକ ଅପତ୍ୟ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାଧାରଣତଃ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ହୋଇଥାଏ, ଯେପରିକି ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ କିମ୍ବା ପରିବେଶର ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ।

ଏମିବାରେ ବହୁବିଭାଜନର ପଦ୍ଧତି ନିମ୍ନଲିଖିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. କୋଷିକା ଗଠନ (Cyst Formation): ପ୍ରଥମେ, ଏମିବା ନିଜର କୂଟପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ଏକ ଗୋଲାକାର ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ତା’ପରେ ଏହା ନିଜ ଚାରିପଟେ ଏକ ତିନିସ୍ତର ବିଶିଷ୍ଟ କଠିନ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକୁ କୋଷିକା କୁହାଯାଏ। ଏହି କୋଷିକା ଏମିବାକୁ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

2. ନ୍ୟଷ୍ଟିର ବହୁବିଭାଜନ (Nuclear Multiple Division): କୋଷିକା ଭିତରେ, ଏମିବାର ନ୍ୟଷ୍ଟି ବାରମ୍ବାର ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଗୋଟିଏ ନ୍ୟଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରାୟ 500-600ଟି ନ୍ୟଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।

3. କୋଷଜୀବକର ବିଭାଜନ (Cytoplasmic Division): ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ ନ୍ୟଷ୍ଟି କିଛି ପରିମାଣର କୋଷଜୀବକ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ରହେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶକୁ ‘କୁନି ଏମିବା’ ବା ଏମିବ୍ୟୁଲା କୁହାଯାଏ।

4. କୋଷିକାର ବିଘଟନ (Cyst Rupture): ଯେତେବେଳେ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁକୂଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କୋଷିକାର କଠିନ ଆବରଣ ଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଫାଟିଯାଏ। ଏହା ଫଳରେ କୋଷିକା ଭିତରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କୁନି ଏମିବା ବାହାରକୁ ଆସିଯାଆନ୍ତି।

5. ଅପତ୍ୟ ଏମିବାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି (Growth of Daughter Amoebae): ବାହାରକୁ ଆସିବା ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୁନି ଏମିବା ନିଜ ଶରୀରରେ କୂଟପାଦ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ପରିବେଶରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ, ଗୋଟିଏ ମାତୃ ଏମିବାରୁ ଅନେକ ନୂତନ ଏମିବା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି।

ଏମିବାରେ ବହୁବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସ୍ପୋରୁଲେସନ୍ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେବଳ ଏମିବାରେ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରୋଟୋଜୋଆନ୍ସ ଏବଂ ଜୀବାଣୁମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ବହୁବିଭାଜନର ଉଦାହରଣ:
ମ୍ୟାଲେରିଆ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପ୍ଲାଜ୍‌ମୋଡ଼ିୟମ୍ ମଧ୍ୟ ବହୁବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ସଂକ୍ରମିତ ମଶା କାମୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ପ୍ଲାଜ୍‌ମୋଡ଼ିୟମ୍‌ର ସ୍ପୋରୋଜୋଏଟ୍ ମଣିଷର ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ଦେଇ ଯକୃତ୍ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବହୁବିଭାଜନଦ୍ୱାରା ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରେ । ଏହି ପ୍ରକାର ବହୁବିଭାଜନକୁ ସାଇଜୋଗୋନି କୁହାଯାଏ ।

ଏହିପରି ଭାବେ, ଏମିବାରେ ବହୁବିଭାଜନ ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଜୀବଟିକୁ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଞ୍ଚି ରହିବା ଏବଂ ନିଜର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 15: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା ସମାୟନ

Answer: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା (Summarization) ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଏକ ବଡ଼ ଲେଖାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି। ଏହା କେବଳ କିଛି ବାକ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲେଖାଟିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯେପରିକି ସୂଚନା ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ସାହିତ୍ୟ, ଏବଂ ସମ୍ବାଦ ସଂଗ୍ରହ। ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବା ପାଇଁ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ହୁଏ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବାର ପଦ୍ଧତି:

୧. ମୂଳ ଲେଖାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ିବା: ପ୍ରଥମେ, ମୂଳ ଲେଖାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ପଢ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଲେଖାର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ଯୁକ୍ତି, ଏବଂ ତଥ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ। ଦୁଇ ତିନି ଥର ପଢିଲେ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

୨. ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା: ଲେଖା ପଢ଼ିସାରିବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାରାଗ୍ରାଫର ମୁଖ୍ୟ ବାକ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ। ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ଆପଣ ସହଜରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିପାରିବେ।

୩. ଅନାବଶ୍ୟକ ତଥ୍ୟ ବାଦ୍ ଦେବା: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବା ସମୟରେ, ଅନାବଶ୍ୟକ ତଥ୍ୟ ଏବଂ ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକୁ ବାଦ୍ ଦେବା ଉଚିତ୍। କେବଳ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ଏବଂ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

୪. ନିଜ ଭାଷାରେ ଲେଖିବା: ମୂଳ ଲେଖାରୁ ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧାସଳଖ ନକଲ ନକରି, ନିଜ ଭାଷାରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ଦ୍ଵାରା ଲେଖାଟି ଅଧିକ ସହଜ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।

୫. ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ରଖିବା: ଟିପ୍ପଣୀଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେବା ସହିତ ସଠିକ୍ ମଧ୍ୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ମୂଳ ଲେଖାର ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀରେ ରହିବା ଉଚିତ୍।

୬. ଶବ୍ଦ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ପାଇଁ ଏକ ଶବ୍ଦ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଲେଖାକୁ ସୀମିତ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମୂଳ ଲେଖାର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ (1/3) ଭିତରେ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।

ପ୍ରକାରଭେଦ:
Extract Summarization: ଏହି ପ୍ରକାରରେ, ମୂଳ ଲେଖାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରି ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ଏଥିରେ କୌଣସି ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଯୋଡ଼ାଯାଏ ନାହିଁ।
Abstractive Summarization: ଏହି ପ୍ରକାରରେ, ମୂଳ ଲେଖାକୁ ବୁଝି ନିଜ ଭାଷାରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖାଯାଏ। ଏଥିରେ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ବାକ୍ୟର ଗଠନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଉପଯୋଗ:
ସମ୍ବାଦ ସଂଗ୍ରହ: ସମ୍ବାଦ ଏଜେନ୍ସିଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଖବରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ଗବେଷଣା ପତ୍ର: ଗବେଷଣା ପତ୍ରର ସାରାଂଶ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହା ପାଠକମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ବିଷୟବସ୍ତୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ପୁସ୍ତକ ସମୀକ୍ଷା: ପୁସ୍ତକ ସମୀକ୍ଷା ଲେଖିବା ସମୟରେ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁସ୍ତକର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇପାରେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବା ଏକ ଉପଯୋଗୀ କୌଶଳ, ଯାହା ସୂଚନାକୁ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ସହଜରେ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଉପରୋକ୍ତ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଆପଣ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିପାରିବେ।

Question 16: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା ପରିବାର  ନିୟୋଜନର  ଅସ୍ଥାୟୀ  ପଦ୍ଧତି

Answer: ପରିବାର ନିୟୋଜନର ଅସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଭଧାରଣକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କରାଯାଇପାରେ। ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପରିବାର ନିୟୋଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଅସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

1.  ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ପଦ୍ଧତି (Barrier Methods): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଡିମ୍ବାଣୁର ମିଳନକୁ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ବାଧା ଦିଆଯାଏ। ଏଥିପାଇଁ ନିରୋଧ (Condoms) ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ନିରୋଧ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଡାଇଆଫ୍ରାମ୍ (Diaphragm) ଓ ସର୍ଭାଇକାଲ୍ କ୍ୟାପ୍ (Cervical cap) ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ, ଯାହା ମହିଳାମାନେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ। ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।

2.  ହରମୋନ୍ ପଦ୍ଧତି (Hormonal Methods): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ହରମୋନ୍ ବଟିକା, ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍ କିମ୍ବା ଚର୍ମ ତଳେ ଲଗାଯାଉଥିବା ଇମ୍ପ୍ଲାଣ୍ଟ (Implants) ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହି ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ମହିଳାଙ୍କ ଶରୀରରେ ହରମୋନର ସ୍ତରକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଡିମ୍ବାଣୁ ସୃଷ୍ଟି ହେବାକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ କିମ୍ବା ଗର୍ଭାଶୟର ଆସ୍ତରଣକୁ ଏପରି କରିଦିଏ ଯେଉଁଥିରେ ଗର୍ଭ ସ୍ଥାପନ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଗର୍ଭନିରୋଧକ ବଟିକା (Oral contraceptive pills) ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ହରମୋନ୍ ପଦ୍ଧତି। ଏଥିରେ ଥିବା ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ (Estrogen) ଓ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟିରନ୍ (Progesterone) ହରମୋନ୍ ଡିମ୍ବାଣୁ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବନ୍ଦ କରି ଗର୍ଭାଶୟକୁ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ କରିଥାଏ।

3.  ଅନ୍ତଃ ଗର୍ଭାଶୟ ଉପକରଣ (Intrauterine Devices – IUDs): ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଡାକ୍ତରମାନେ ମହିଳାଙ୍କ ଗର୍ଭାଶୟରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। IUD ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: ହରମୋନ୍ଯୁକ୍ତ ଓ ତମ୍ବାଯୁକ୍ତ। ତମ୍ବାଯୁକ୍ତ IUD ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ମାରିଦିଏ କିମ୍ବା ଏହାର ଗତିକୁ ବାଧା ଦିଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଡିମ୍ବାଣୁ ସହିତ ମିଳନ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ହରମୋନ୍ଯୁକ୍ତ IUD ଗର୍ଭାଶୟର ଆସ୍ତରଣକୁ ପତଳା କରିଦିଏ ଏବଂ ଶୁକ୍ରାଣୁର ଗତିକୁ କଷ୍ଟକର କରି ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ରୋକିଥାଏ।

4.  ପ୍ରାକୃତିକ ପଦ୍ଧତି (Natural Methods): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ମହିଳାମାନେ ନିଜର ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ର (Menstrual cycle) ଉପରେ ନଜର ରଖି ସେହି ସମୟରେ ସମ୍ଭୋଗରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତି, ଯେଉଁ ସମୟରେ ଗର୍ଭଧାରଣର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ। ଏହାକୁ ଋତୁକାଳୀନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Rhythm method) କୁହାଯାଏ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନଥାଏ।

ଅସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ପରିବାରର ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ସୁବିଧା ଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଚାହିଁବେ, ସେତେବେଳେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିପାରିବେ।

ଉଦାହରଣ:
ଜଣେ ମହିଳା ଯିଏ କିଛି ବର୍ଷ ପାଇଁ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ସେ ଗର୍ଭନିରୋଧକ ବଟିକା ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ। ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁବେ, ସେତେବେଳେ ବଟିକା ଖାଇବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ।
ଯେଉଁ ଦମ୍ପତି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପିଲା ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଚାହିଁପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରୋଧ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ। ଏହା ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏବଂ ଏହାର କୌଣସି ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ନାହିଁ।
କେତେକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ IUD ଏକ ଭଲ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରେ, କାରଣ ଏହାକୁ ଥରେ ଲଗାଇଲେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଭଧାରଣରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ।

ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ପରିବାର ନିୟୋଜନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

Question 17: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା ଗର୍ଭାଶୟ

Answer: ଗର୍ଭାଶୟ (Uterus) ହେଉଛି ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ। ଏହା ଏକ ଫମ୍ପା, ମାଂସପେଶୀରେ ଗଠିତ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ମୂତ୍ରାଶୟ ପଛରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟରେ ଭ୍ରୁଣକୁ ଧାରଣ କରିବା ଏବଂ ଏହାର ବିକାଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବେଶ ଯୋଗାଇବା।

ଗର୍ଭାଶୟର ଗଠନ:

1.  ଗର୍ଭାଶୟର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ (Body): ଏହା ଗର୍ଭାଶୟର ବୃହତ୍ତମ ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଭ୍ରୁଣ ବଢ଼ିଥାଏ।
2.  ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବା (Cervix): ଏହା ଗର୍ଭାଶୟର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ନିମ୍ନ ଭାଗ, ଯାହା ଯୋନି ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବା ଏକ ଦ୍ୱାର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଦିଏ ଏବଂ ପ୍ରସବ ସମୟରେ ଶିଶୁକୁ ବାହାରକୁ ଆସିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
3.  ଗର୍ଭାଶୟର କାନ୍ଥ (Uterine Wall): ଏହା ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ ଗଠିତ:
ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିୟମ୍ (Endometrium): ଏହା ଗର୍ଭାଶୟର ଭିତର ସ୍ତର। ପ୍ରତି ମାସରେ ଏହା ମୋଟା ହୁଏ ଏବଂ ଯଦି ଗର୍ଭଧାରଣ ହୁଏ ତେବେ ଭ୍ରୁଣର ଅନ୍ତଃରୋପଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ଯଦି ଗର୍ଭଧାରଣ ନହୁଏ, ତେବେ ଏହି ସ୍ତର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ରୂପେ ଶରୀରରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ମାୟୋମେଟ୍ରିୟମ୍ (Myometrium): ଏହା ମଧ୍ୟମ ସ୍ତର, ଯାହା ମାଂସପେଶୀରେ ଗଠିତ। ପ୍ରସବ ସମୟରେ ଏହି ସ୍ତର ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ପେରିମେଟ୍ରିୟମ୍ (Perimetrium): ଏହା ଗର୍ଭାଶୟର ବାହ୍ୟ ସ୍ତର, ଯାହା ଏହାକୁ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖେ।

ଗର୍ଭାଶୟର କାର୍ଯ୍ୟ:
ଗର୍ଭଧାରଣ: ଗର୍ଭାଶୟ ଭ୍ରୁଣକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ବିକାଶ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ପୋଷଣ: ଗର୍ଭାଶୟ ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା ମାଧ୍ୟମରେ ଭ୍ରୁଣକୁ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇଥାଏ।
ପ୍ରସବ: ଗର୍ଭାଶୟର ମାଂସପେଶୀ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ: ଯଦି ଗର୍ଭଧାରଣ ନହୁଏ, ତେବେ ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିୟମ୍ ସ୍ତର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ରୂପେ ଶରୀରରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ଗର୍ଭାଶୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା:

ଗର୍ଭାଶୟ ସହିତ ଜଡିତ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଅଛି, ଯେପରିକି ଫାଇବ୍ରଏଡ୍ସ (Fibroids), ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିଓସିସ୍ (Endometriosis), ଏବଂ ଗର୍ଭାଶୟ କର୍କଟ (Uterine cancer)। ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି।

ଗର୍ଭାଶୟର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା:

ଗର୍ଭାଶୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଗର୍ଭଧାରଣ, ଭ୍ରୁଣର ବିକାଶ ଏବଂ ପ୍ରସବରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଗର୍ଭାଶୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯେକୌଣସି ସମସ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ:
ଗର୍ଭାଶୟ ପ୍ରତିରୋପଣ (Uterus transplantation): ଯେଉଁ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଗର୍ଭାଶୟ ନାହିଁ କିମ୍ବା କୌଣସି କାରଣରୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗର୍ଭାଶୟ ପ୍ରତିରୋପଣ ଏକ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରତିରୋପଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
ହିଷ୍ଟେରେକ୍ଟୋମି (Hysterectomy): ଏହା ଏକ ସର୍ଜିକାଲ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ଭାବେ ବାହାର କରାଯାଏ। ଏହା ଫାଇବ୍ରଏଡ୍ସ, ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିଓସିସ୍, କର୍କଟ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗର୍ଭାଶୟ ସମସ୍ୟାର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ କରାଯାଏ।

Question 18: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା ଅଙ୍ଗବିକାଶ

Answer: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା (Essay Writing) ଏକ କଳା ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଷୟ ଉପରେ ନିଜର ଭାବନା, ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଜ୍ଞାନକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଶବ୍ଦର ସମାହାର ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ସୁସଂଗଠିତ ରଚନା ଯାହା ପାଠକକୁ ବିଷୟଟିକୁ ସହଜରେ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏକ ଭଲ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବା ପାଇଁ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗବିକାଶ (components) ଏବଂ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ:
ଭୂମିକା (Introduction): ଏହା ଟିପ୍ପଣୀର ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଅତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ଏଥିରେ ବିଷୟର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପରିଚୟ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ପାଠକକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ। ଭୂମିକାରେ ଟିପ୍ପଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଟିପ୍ପଣୀର ବିଷୟ ସହିତ ପାଠକଙ୍କୁ ଯୋଡିଥାଏ।
ବିଷୟବସ୍ତୁର ବିକାଶ (Body Paragraphs): ଏହି ଅଂଶରେ ବିଷୟ ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାରାଗ୍ରାଫ୍ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଚାରକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ ଏବଂ ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ଯୁକ୍ତି, ଉଦାହରଣ ଏବଂ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାରାଗ୍ରାଫ୍ ପୂର୍ବ ପାରାଗ୍ରାଫ୍ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଷୟବସ୍ତୁର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରବାହ ରହିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାରାଗ୍ରାଫ୍ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ସେହି ବିଷୟକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଏବଂ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍।
ଉପସଂହାର (Conclusion): ଏହା ଟିପ୍ପଣୀର ଶେଷ ଅଂଶ, ଯେଉଁଥିରେ ସମଗ୍ର ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ ଦିଆଯାଏ। ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟ ଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଏ ଏବଂ ବିଷୟ ଉପରେ ଏକ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦିଆଯାଏ। ଉପସଂହାରଟି ଭୂମିକା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ଏହା ପାଠକକୁ ବିଷୟଟିକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହା ଟିପ୍ପଣୀର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ପୁନଃ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥାଏ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବାର ପଦ୍ଧତି:

1.  ବିଷୟ ଚୟନ: ପ୍ରଥମେ, ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ବିଷୟ ଚୟନ କରନ୍ତୁ। ବିଷୟଟି ଆପଣଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ହେବା ଉଚିତ୍।

2.  ଗବେଷଣା ଏବଂ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ: ବିଷୟ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସରୁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ପୁସ୍ତକ, ଲେଖା, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ।

3.  ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ଭୂମିକା, ବିଷୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ଉପସଂହାରର ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତୁ।

4.  ପ୍ରଥମ ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଲେଖା: ରୂପରେଖ ଅନୁସାରେ ଟିପ୍ପଣୀର ପ୍ରଥମ ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଲେଖନ୍ତୁ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ୟାକରଣ ଏବଂ ଶୈଳୀ ଉପରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, କେବଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

5.  ସଂଶୋଧନ ଏବଂ ସମ୍ପାଦନା: ପ୍ରଥମ ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଲେଖିସାରିବା ପରେ, ଏହାକୁ ଭଲଭାବରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ସଂଶୋଧନ କରନ୍ତୁ। ବ୍ୟାକରଣ, ଶୈଳୀ ଏବଂ ବିଷୟବସ୍ତୁର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

6.  ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଡ୍ରାଫ୍ଟ: ସମସ୍ତ ସଂଶୋଧନ ପରେ, ଟିପ୍ପଣୀର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଡ୍ରାଫ୍ଟ ଲେଖନ୍ତୁ। ଏହାକୁ ପୁନର୍ବାର ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ ଯେପରି କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ନ ରହେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀର ଉଦାହରଣ:
ପ୍ରଦୂଷଣ: ପ୍ରଦୂଷଣ ଏକ ବୈଶ୍ଵିକ ସମସ୍ୟା ଏବଂ ଏହା ପରିବେଶ ଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି, ଏହାକୁ ନେଇ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖାଯାଇପାରେ। ଏଥିରେ ପ୍ରଦୂଷଣର କାରଣ, ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଏହାକୁ କିପରି ରୋକାଯାଇପାରିବ, ସେ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇପାରେ।
ଅନଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷା: ଅନଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷା କିପରି ପାରମ୍ପରିକ ଶିକ୍ଷାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଏହାର ଲାଭ ଓ ଅସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ, ତାହା ଉପରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖାଯାଇପାରେ।
ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ଏବଂ ଏହା ପୃଥିବୀ ଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି, ତାହା ଉପରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖାଯାଇପାରେ। ଏଥିରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇପାରେ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିବା ଏକ ଉପଯୋଗୀ କୌଶଳ, ଯାହା ବିଦ୍ୟାଳୟ, ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ। ଉପରୋକ୍ତ ଅଙ୍ଗବିକାଶ ଏବଂ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଆପଣ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖିପାରିବେ।

Question 19: ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖା ଶୁକ୍ରମୁଣି

Answer: ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ର ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ଦାୟୀ। ଏହା ଅନେକ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ନେଇ ଗଠିତ, ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରିବହନ କରିବା ଏବଂ ପୁରୁଷ ହରମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ତନ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ଶୁକ୍ରମୁଣି, ଶୁକ୍ରାଶୟ, ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ, ମୂତ୍ର ମାର୍ଗ ଏବଂ ଶିଶ୍ନ।

୧. ଶୁକ୍ରମୁଣି (Scrotal sac): ଶୁକ୍ରମୁଣି ହେଉଛି ଚର୍ମର ଏକ ଥଳି ଯାହା ଶୁକ୍ରାଶୟକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ତାପମାତ୍ରା ବଜାୟ ରଖିବା। ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା 37°C ହୋଇଥିବାବେଳେ ଶୁକ୍ରମୁଣିର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ 2°C କମ୍ ଥାଏ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

୨. ଶୁକ୍ରାଶୟ (Testis): ଶୁକ୍ରାଶୟ ହେଉଛି ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ। ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ହରମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ। ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶୁକ୍ରଜନନ ନଳିକା ଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ଏହି ନଳିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଲେଡିଗ୍ କୋଷ (Leydig cells) ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ଯାହା ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଏହା ସହିତ, ସେର୍ଟୋଲି କୋଷ (Sertoli cells) ଶୁକ୍ରାଣୁର ବିକାଶ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇଥାଏ।

୩. ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ (Vas deferens): ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ ହେଉଛି ଏକ ଲମ୍ବା ନଳୀ ଯାହା ଶୁକ୍ରାଶୟରୁ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ମୂତ୍ରାଶୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଏପିଡିଡାଇମିସରୁ (epididymis) ନେଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ସଂଗ୍ରହିତ ଏବଂ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇଥାଏ। ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ସ୍ଖଳନ ସମୟରେ ମୂତ୍ର ମାର୍ଗକୁ ପଠାଇଥାଏ।

୪. ଶୁକ୍ରାଣୁ (Sperm): ଶୁକ୍ରାଣୁ ହେଉଛି ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ କୋଷ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ତିନୋଟି ଅଂଶ ହେଉଛି: ମୁଣ୍ଡ (Head), ମଧ୍ୟଖଣ୍ଡ (Middle piece) ଏବଂ ଲାଞ୍ଜ (Tail)। ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଆକ୍ରୋସୋମ୍ (Acrosome) ଥାଏ, ଯାହା ଡିମ୍ବାଣୁକୁ ଭେଦ କରିବା ପାଇଁ ଏନଜାଇମ୍ ଧାରଣ କରିଥାଏ। ମଧ୍ୟଖଣ୍ଡରେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ଥାଏ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଗତି କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ। ଲାଞ୍ଜ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଡିମ୍ବାଣୁ ଆଡ଼କୁ ପହଁରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:
ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ: ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶୁକ୍ରଜନନ କୁହାଯାଏ।
ହରମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ଲେଡିଗ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି, ଯାହା ପୁରୁଷର ଦ୍ୱିତୀୟକ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ଏବଂ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।
ଶୁକ୍ରାଣୁ ପରିବହନ: ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଶୁକ୍ରାଶୟରୁ ମୂତ୍ର ମାର୍ଗକୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ।
ସ୍ଖଳନ: ସ୍ଖଳନ ସମୟରେ, ଶୁକ୍ରାଣୁ ଶୁକ୍ରାଶୟରୁ ବାହାରି ମୂତ୍ର ମାର୍ଗ ଦେଇ ଶିଶ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରକୁ ଆସିଥାଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାନ୍ତି। ଶୁକ୍ରମୁଣିର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶୁକ୍ରାଶୟର ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ହରମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ, ଏବଂ ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀର ପରିବହନ କାର୍ଯ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ:
ପୁରୁଷ ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ (Vasectomy): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ମୂତ୍ର ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ରୋକିଥାଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 20: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। କାଲସ୍  କାହାକୁ  କୁହାଯାଏ ?

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି କାଲସ୍ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ସେ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏଡସ୍ ରୋଗ ଏବଂ କୋଷ ବିଭାଜନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛି। ତେଣୁ, କାଲସ୍ ବିଷୟରେ ଏକ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜ୍ଞାନ ଆବଶ୍ୟକ।

କାଲସ୍ (Callus) ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଏକ ପ୍ରକାରର ଅବିଭେଦିତ କୋଷଗୁଚ୍ଛ। ଏହା କୋଷ ବିଭାଜନ ଏବଂ ବିଭେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। କାଲସ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର କାରଣ ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦର କ୍ଷତକୁ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିବା ଏବଂ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବା।

ଏଠାରେ କାଲସ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ଦିଆଗଲା:

୧. କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି: ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ଭିଦର କୌଣସି ଅଂଶ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।

୨. କୋଷ ବିଭାଜନ: କ୍ଷତ ସ୍ଥାନର ଆଖପାଖରେ ଥିବା ପାରେନ୍‌କାଇମା (Parenchyma) କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବିଭାଜିତ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଏହି କୋଷ ବିଭାଜନ ମାଇଟୋସିସ୍ (Mitosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି।

୩. ଅବିଭେଦିତ କୋଷଗୁଚ୍ଛ ସୃଷ୍ଟି: କୋଷ ବିଭାଜନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ନୂତନ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଅବିଭେଦିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ନଥାଏ। ଏହି ଅବିଭେଦିତ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକ ଗଦା ପରି ସଂରଚନା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ କାଲସ୍ କୁହାଯାଏ।

୪. ବିଭେଦନ: ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ, କାଲସ୍‌ର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ବିଭେଦିତ ହୋଇ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଂଶ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି, ଯେପରିକି ଚେର, କାଣ୍ଡ, କିମ୍ବା ପତ୍ର। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉଦ୍ଭିଦର ହର୍ମୋନ୍ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ, ବିଶେଷକରି ଅକ୍ସିନ୍ (Auxin) ଏବଂ ସାଇଟୋକାଇନିନ୍ (Cytokinin) ଭଳି ହର୍ମୋନ୍ ଏଥିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

୫. ଟିସୁ କଲଚରରେ ବ୍ୟବହାର: କାଲସ୍ ଟିସୁ କଲଚର (Tissue culture) ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଟିସୁ କଲଚର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଉଦ୍ଭିଦର କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶକୁ ନେଇ ପୁଷ୍ଟିକର ମାଧ୍ୟମରେ ବଢ଼ାଯାଏ ଏବଂ ସେଥିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ।

୬. କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଯୋଗ: କାଲସ୍ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଉନ୍ନତମାନର ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇପାରେ। ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକାରୀ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, କାଲସ୍ ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦର କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅବିଭେଦିତ କୋଷଗୁଚ୍ଛ, ଯାହା କୋଷ ବିଭାଜନ ଏବଂ ବିଭେଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦର କ୍ଷତ ପୂରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

Question 21: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। ଡିମ୍ଭାଶୟରୁ କେଉଁ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ ?

Answer: ଡିମ୍ବାଶୟ ହେଉଛି ମହିଳା ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ ଅଂଶ। ଏହା ଉଦର ଗହ୍ୱରର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଡିମ୍ବାଶୟର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଡିମ୍ବାଣୁ (ovum) ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ହରମୋନ୍, ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ (Estrogen) ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ (Progesterone) କ୍ଷରଣ କରିବା।

ଏହି ହରମୋନ୍ କିପରି କାମ କରନ୍ତି ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ (Estrogen):
ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ଡିମ୍ବାଶୟର ଫଲିକ୍ଲ୍ସ (follicles) ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ।
ଏହା ମହିଳାମାନଙ୍କର ଯୌନ ଗୁଣର ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯେପରିକି ସ୍ତନର ବିକାଶ ଏବଂ ଜରାୟୁର ଆସ୍ତରଣର ମୋଟେଇ ବଢ଼ାଇଥାଏ।
ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ଚକ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଏହା ହାଡ଼କୁ ମଜବୁତ୍ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ କୋଲେଷ୍ଟ୍ରୋଲ ସ୍ତରକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।

2. ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ (Progesterone):
ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ କର୍ପସ୍ ଲୁଟିୟମ୍ (corpus luteum) ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ, ଯାହା ଡିମ୍ବକ୍ଷରଣ ପରେ ଫଲିକ୍ଲ୍ସରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଏହା ଗର୍ଭାଶୟର ଆସ୍ତରଣକୁ ଗର୍ଭଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ। ଯଦି ଗର୍ଭଧାରଣ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ଗର୍ଭାଶୟର ଆସ୍ତରଣକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଯଦି ଗର୍ଭଧାରଣ ନହୁଏ, ତେବେ କର୍ପସ୍ ଲୁଟିୟମ୍ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ସ୍ତର ହ୍ରାସ ହୁଏ, ଯାହା ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବର କାରଣ ହୋଇଥାଏ।

ଡିମ୍ବାଶୟର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:

1. ଡିମ୍ବାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ (Ovogenesis): ଡିମ୍ବାଶୟରେ ଡିମ୍ବାଣୁ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଡିମ୍ବାଣୁ ଜନନ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ, ପ୍ରତି ମାସରେ ଗୋଟିଏ ଡିମ୍ବାଣୁ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇ ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ବାହାରି ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀକୁ ଯାଏ।

2. ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ (Hormone Secretion): ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଓ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ନାମକ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ, ଯାହା ମହିଳାମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ ଚକ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।

ପ୍ରାୟୋଗିକ ଉପଯୋଗିତା:

1. ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ ଚିକିତ୍ସା (Infertility Treatment): ଡିମ୍ବାଶୟର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ହରମୋନ୍ ଥେରାପି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

2. ଜନ୍ମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Birth Control): ଗର୍ଭନିରୋଧକ ବଟିକାରେ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ହରମୋନ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯାହା ଡିମ୍ବକ୍ଷରଣକୁ ବନ୍ଦ କରି ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ରୋକିଥାଏ।

3. ଋତୁବନ୍ଦ ପରିଚାଳନା (Menopause Management): ଋତୁବନ୍ଦ ସମୟରେ ହରମୋନ୍ ସ୍ତର ହ୍ରାସ ହେଲେ ହରମୋନ୍ ରିପ୍ଲେସମେଣ୍ଟ ଥେରାପି (HRT) ଦ୍ୱାରା ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଋତୁବନ୍ଦର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ କମ୍ କରିଥାଏ।

ଏହି ହରମୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ମହିଳାମାନଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।

Question 22: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶରେ  ଏମିବା  କେଉଁ  ପ୍ରକ୍ରିୟା  ଦ୍ୱାରା  ଜନନ  କରିଥାଏ ?

Answer: ଏମିବା ଏକ ଏକକୋଷୀ ଜୀବ ଯାହା ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶରେ ଦ୍ୱିବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜନନ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ:

1. ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ: ଏମିବା ମଧୁର ଜଳରେ ବାସ କରେ। ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ କହିଲେ ପରିବେଶର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ 25°C ରହିବା ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବାକୁ ବୁଝାଏ।

2. ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତି: ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏମିବାର ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସର୍ବବୃହତ୍ ଆକାରରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ଏହାପରେ ଏମିବା ନିଜର କୂଟପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ପ୍ରାୟ ଗୋଲ ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଏହା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ବନ୍ଦ କରି କୋଷ ବିଭାଜନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ।

3. ନ୍ୟଷ୍ଟିର ବିଭାଜନ: ପ୍ରଥମେ, ଏମିବାର ନ୍ୟଷ୍ଟି (nucleus) ସମବିଭାଜନ (mitosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ ହୁଏ। ଏହି ସମବିଭାଜନଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏ ମାତୃ ଏମିବାରୁ ଦୁଇଟି ଅପତ୍ୟ ଏମିବା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି।

4. କୋଷର ବିଭାଜନ: ନ୍ୟଷ୍ଟିର ବିଭାଜନ ପରେ, ଏମିବାର କୋଷ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ହୋଇ ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅପତ୍ୟ ଏମିବାରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅପତ୍ୟ ଏମିବା ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ପାଇଥାନ୍ତି।

5. ଅପତ୍ୟ ଏମିବାର ବିକାଶ: ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଅପତ୍ୟ ଏମିବାମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ କୂଟପାଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି କୂଟପାଦ ସାହାଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ପରିବେଶରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଜୀବନଯାପନ କରନ୍ତି।

ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ପ୍ରାୟ 30 ମିନିଟ୍ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ। ଦ୍ୱିବିଭାଜନ ଏକ ସରଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥିବାରୁ ଏମିବାର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅମର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବୈଷୟିକ ଶବ୍ଦାବଳୀ:
ଦ୍ୱିବିଭାଜନ (Binary fission): ଏକ ପ୍ରକାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ କୋଷ ଦୁଇଟି ସମାନ ଅପତ୍ୟ କୋଷରେ ବିଭାଜିତ ହୁଏ।
କୂଟପାଦ (Pseudopodia): ଏମିବା ଭଳି କେତେକ କୋଷର ଅସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରବର୍ଦ୍ଧ ଯାହା ଗତି ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ନ୍ୟଷ୍ଟି (Nucleus): କୋଷର ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଜେନେଟିକ୍ ସୂଚନା ଧାରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ କୋଷର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ସମବିଭାଜନ (Mitosis): କୋଷ ବିଭାଜନର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ କୋଷରୁ ଦୁଇଟି ସମାନ ଜେନେଟିକ୍ ସୂଚନା ଥିବା କୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ପ୍ରକୃତ ଜୀବନରେ ଉପଯୋଗ:
ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ: ଏମିବାର ଦ୍ୱିବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏକ ସରଳ ଉଦାହରଣ। ଏହା କୋଷ ବିଭାଜନ ଏବଂ ଜେନେଟିକ୍ ପୁନରୁତ୍ପାଦନର ମୌଳିକ ଧାରଣାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥାଏ।
ପରିବେଶ ଅଧ୍ୟୟନ: ଏମିବା ପରି ଏକକୋଷୀ ଜୀବମାନଙ୍କର ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାଣିବା ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶରେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପରିବେଶର ପ୍ରଭାବକୁ ବୁଝିହୁଏ।
ଔଷଧ ବିଜ୍ଞାନ: କେତେକ ପରଜୀବୀ (parasites) ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିବିଭାଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଔଷଧ ବିକାଶ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।

Question 23: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। କେର୍ଜ ପରିବେଶରେ ହାଇଡ୍ରା କୋରକୋଦ୍ଗମ ଦ୍ୱାରା ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ କରେ ?

Answer: କୋରକୋଦ୍ଗମ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ହାଇଡ୍ରା ପରି ଏକ ଜୀବ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ କୋରକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଏହି କୋରକଟି ବଢ଼ିବା ସହିତ ଏକ ନୂତନ ହାଇଡ୍ରାରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ ପରେ ମୂଳ ହାଇଡ୍ରାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତିରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ:

1. କୋରକ ସୃଷ୍ଟି: ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀରରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏକ ଛୋଟ ଆବୁ ଭଳି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହାକୁ କୋରକ କୁହାଯାଏ।
2. ବୃଦ୍ଧି: ଏହି କୋରକଟି ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗେ ଏବଂ ଏହା ମଧ୍ୟକୁ ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀରର ଗୁହାନ୍ତ୍ର ପ୍ରବେଶ କରେ।
3. ଅଙ୍ଗର ବିକାଶ: କୋରକର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଏକ ପାଟି ଏବଂ କର୍ଷିକା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଏହାକୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
4. ବିଚ୍ଛେଦ: ଯେତେବେଳେ କୋରକଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏହା ମୂଳ ହାଇଡ୍ରାଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ଜୀବ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିବା ଆରମ୍ଭ କରେ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାଧାରଣତଃ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶରେ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ। ଏହା ହାଇଡ୍ରାକୁ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ସହଜରେ ନିଜର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସଂକଳ୍ପନା:
କୋରକ (Bud): ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ, ଯାହା ନୂତନ ଜୀବରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
କୋରକୋଦ୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ (Budding zone): ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀରର ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ କୋରକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
ଗୁହାନ୍ତ୍ର (Coelenteron): ହାଇଡ୍ରାର ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ଖାଲି ସ୍ଥାନ, ଯାହା କୋରକ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
କର୍ଷିକା (Tentacle): ହାଇଡ୍ରାର ପାଟି ଚାରିପଟେ ଥିବା ଅଂଶ, ଯାହା ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ (Asexual reproduction): ଏକ ପ୍ରକାର ଜନନ, ଯେଉଁଥିରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ନୂତନ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ପ୍ରୟୋଗ:
ହାଇଡ୍ରା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମାନ ଜୀବମାନଙ୍କର ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ, କୋରକୋଦ୍ଗମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଟିସୁ କଲଚର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବିକ ଗବେଷଣା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି।

Question 24: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। ଶୁକ୍ରାଶୟର କେଉଁ କୋଷ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍  କ୍ଷରଣ  କରେ ?

Answer: ଶୁକ୍ରାଶୟ (Testis) ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଂଶ। ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁ (Sperm) ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ସହିତ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ (Testosterone) ନାମକ ଏକ ପୁରୁଷ ହର୍ମୋନ୍ ମଧ୍ୟ କ୍ଷରଣ କରିଥାଏ। ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ପୁରୁଷଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟକ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଗୁଣ (Secondary sexual characteristics) ଯେପରିକି ଦାଢ଼ି ଓ ନିଶ ଉଠିବା, ସ୍ୱର ଭାରି ହେବା ଏବଂ ମାଂସପେଶୀ ବଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ମୁଖ୍ୟ କୋଷ ଦେଖାଯାଏ:

1. ଶୁକ୍ରଜନନ ନଳିକା (Seminiferous tubules): ଏହି ନଳିକାଗୁଡ଼ିକ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ଏହି ନଳିକାଗୁଡ଼ିକରେ ସେର୍ଟୋଲି କୋଷ (Sertoli cells) ମଧ୍ୟ ଥାଆନ୍ତି, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁର ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

2. ଲେଡିଗ୍ କୋଷ (Leydig cells): ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଶୁକ୍ରଜନନ ନଳିକାଗୁଡ଼ିକର ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି।

ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ କ୍ଷରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା:

1. ଉତ୍ତେଜନା (Stimulation): ମସ୍ତିଷ୍କର ହାଇପୋଥାଲାମସ୍ (Hypothalamus) ଗୋନାଡୋଟ୍ରୋପିନ୍-ରିଲିଜିଙ୍ଗ୍ ହର୍ମୋନ୍ (Gonadotropin-releasing hormone – GnRH) ନାମକ ଏକ ହର୍ମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ।

2. ପିଟ୍ୟୁଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥି (Pituitary gland) ଉତ୍ତେଜିତ: GnRH ପିଟ୍ୟୁଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ଲ୍ୟୁଟିନାଇଜିଙ୍ଗ୍ ହର୍ମୋନ୍ (Luteinizing hormone – LH) କ୍ଷରଣ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।

3. ଲେଡିଗ୍ କୋଷ ସକ୍ରିୟ: LH ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଥିବା ଲେଡିଗ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।

4. ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ଉତ୍ପାଦନ: ଲେଡିଗ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ କୋଲେଷ୍ଟେରଲ୍କୁ (Cholesterol) ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ଏହି ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ରକ୍ତ ସ୍ରୋତରେ ମିଶି ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ।

5. ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Regulation): ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ର ସ୍ତର ବଢ଼ିଗଲେ, ଏହା ହାଇପୋଥାଲାମସ୍ ଓ ପିଟ୍ୟୁଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥିକୁ ନିଷେଧିତ କରିଥାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା LH କ୍ଷରଣ କମିଯାଏ ଏବଂ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ଉତ୍ପାଦନ ମଧ୍ୟ କମିଯାଏ। ଏହା ଏକ ନକାରାତ୍ମକ ଫିଡ୍‌ବ୍ୟାକ୍ (Negative feedback) ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହା ଶରୀରରେ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ର ସ୍ତରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।

ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ପ୍ରୟୋଗ:

1. ପୁରୁଷ ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ଚିକିତ୍ସା (Male infertility treatment): ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷଙ୍କ ଶରୀରରେ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ସ୍ତର କମ୍ ଥାଏ, ତେବେ ଡାକ୍ତରମାନେ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ଥେରାପି (Testosterone therapy) ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି।

2. ଯୌନ ବିକାର (Sexual dysfunction): ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ହର୍ମୋନ୍ ପୁରୁଷଙ୍କ ଯୌନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହାର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଯୌନ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଦେଇପାରେ।

3. ମାଂସପେଶୀ ବୃଦ୍ଧି (Muscle growth): ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ମାଂସପେଶୀ ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବ୍ୟାୟାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଶୁକ୍ରାଶୟର ଲେଡିଗ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ କ୍ଷରଣ କରି ପୁରୁଷଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଏବଂ ଯୌନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି।

Question 25: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। ଏଡସ୍ ରୋଗ ଚିଦ୍ମଗର 2ଟି ଉପାୟ ଲେଖା

Answer: ଏଡସ୍ (AIDS) ବା Acquired Immune Deficiency Syndrome ଏକ ଭୂତାଣୁଜନିତ ରୋଗ ଯାହା ମାନବ ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦିଏ। ଏହି ରୋଗ HIV (Human Immunodeficiency Virus) ନାମକ ଏକ ଭୂତାଣୁ ଦ୍ଵାରା ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଡସ୍ ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ କରିବାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପାୟ ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା:

1. ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) ଟେଷ୍ଟ:
ଏହା ଏକ ସ୍କ୍ରିନିଙ୍ଗ ଟେଷ୍ଟ। ଏହି ପରୀକ୍ଷାରେ ରକ୍ତ ନମୁନା ନିଆଯାଇଥାଏ ଏବଂ HIV ଭୂତାଣୁ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଶରୀରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଆଣ୍ଟିବଡି (Antibody) ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଜଣାଯାଏ।
ଯଦି ELISA ଟେଷ୍ଟ ପଜିଟିଭ୍ ଆସେ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଡସ୍ ରୋଗୀ ବୋଲି କହିହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ଫାଲ୍ସ ପଜିଟିଭ୍ (False Positive) ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ। ତେଣୁ, ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ।

2. Western Blotting ଟେଷ୍ଟ:
ଏହା ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପରୀକ୍ଷା (Confirmatory Test)। ଯଦି ELISA ଟେଷ୍ଟ ପଜିଟିଭ୍ ଆସେ, ତେବେ Western Blotting ଟେଷ୍ଟ କରାଯାଏ।
ଏହି ପରୀକ୍ଷାରେ ରକ୍ତ ନମୁନାରେ HIV ଭୂତାଣୁର ପ୍ରୋଟିନ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ଏହା ELISA ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଅଟେ ଏବଂ ଏହା ଏଡସ୍ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏଡସ୍ ରୋଗର ପ୍ରତିରୋଧ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରେ:
ସୁରକ୍ଷିତ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରିବା।
ରକ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ରକ୍ତର ଯାଞ୍ଚ କରିବା।
ଏକାଧିକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହିତ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା।
ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ନେବା ପାଇଁ କେବଳ ନୂଆ ସିରିଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର କରିବା।
ଏଡସ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା।

ଏହି ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ଏଡସ୍ ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ଏହାର ସଂକ୍ରମଣକୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

Question 26: ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଆ। ଭ୍ରୁଣବନ୍ଧର  କାର୍ଯ୍ୟ  କ’ଣ ?

Answer: ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ (Placenta) ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଅସ୍ଥାୟୀ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ମାଆ ଓ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ। ଏହା ମାଆର ଗର୍ଭାଶୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଶିଶୁକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଯୋଗାଇଥାଏ, ଏବଂ ଶିଶୁର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ମାଆର ରକ୍ତକୁ ପଠାଇଥାଏ। ଏହା ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଅଙ୍ଗ ଯାହା କେବଳ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟରେ ହିଁ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରସବ ପରେ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ।

ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:

1. ପୋଷଣ (Nutrition): ଏହା ମାଆ ରକ୍ତରୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍, ଆମିନୋ ଏସିଡ୍, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିଶୁକୁ ଯୋଗାଇଥାଏ। ଏହି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିଶୁର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ।

2. ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଣ (Oxygen Supply): ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ମାଆ ରକ୍ତରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ନେଇ ଶିଶୁର ରକ୍ତକୁ ପଠାଇଥାଏ। ଅମ୍ଳଜାନ ଶିଶୁର କୋଷଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।

3. ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସନ (Waste Removal): ଶିଶୁର ଶରୀରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ, ଯେପରିକି କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ୟୁରିଆ, ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ମାଆ ରକ୍ତକୁ ପଠାଯାଏ, ଯାହା ମାଆର ଶରୀରରୁ ବାହାରିଯାଏ।

4. ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି (Immunity): ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ମାଆଠାରୁ ଆଣ୍ଟିବଡି (antibodies) ଶିଶୁକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିଥାଏ, ଯାହା ଶିଶୁକୁ ଜନ୍ମ ପରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

5. ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ (Hormone Production): ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଶିଶୁର ବିକାଶକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ କେତେକ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ, ଯେପରିକି ହ୍ୟୁମାନ କୋରିଓନିକ୍ ଗୋନାଡୋଟ୍ରୋପିନ୍ (hCG), ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ଏବଂ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍।

ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ କିପରି କାମ କରେ:

1. ଗଠନ (Formation): ଗର୍ଭଧାରଣର ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ, ଭ୍ରୂଣାବରଣ (trophoblast) ନାମକ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଗର୍ଭାଶୟର ଆସ୍ତରଣରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ଗଠନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

2. ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ (Blood Circulation): ମାଆର ରକ୍ତ ଗର୍ଭାଶୟର ଧମନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହି ରକ୍ତରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଭରପୂର ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଶିଶୁର ରକ୍ତ ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧର ଶିରା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମାଆର ରକ୍ତକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ।

3. ପରିବହନ (Transportation): ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧରେ ଥିବା ଭିଲାଇ (villi) ନାମକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରକ୍ତନଳୀଗୁଡ଼ିକ ମାଆ ଏବଂ ଶିଶୁର ରକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

4. ହର୍ମୋନ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Hormone Regulation): ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧର କୋଷଗୁଡ଼ିକ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଗର୍ଭାବସ୍ଥାକୁ ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ଶିଶୁର ବିକାଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧର ଗୁରୁତ୍ୱ (Importance of Placenta):
ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ଶିଶୁର ସୁସ୍ଥ ବିକାଶ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଶିଶୁକୁ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷଣ, ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ। ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ସଠିକ୍ ଭାବେ କାମ ନକଲେ, ଶିଶୁର ବୃଦ୍ଧିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:

ଯଦି ମାଆ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପରେ ପୀଡିତ, ତେବେ ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧକୁ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ, ଯାହା ଶିଶୁକୁ କମ୍ ପୋଷଣ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇପାରେ। ଏହା ଶିଶୁର ଓଜନ କମାଇପାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଟିଳତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ସେହିପରି, ଯଦି ମାଆ ଧୂମପାନ କରନ୍ତି, ତେବେ ନିକୋଟିନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାନିକାରକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଶୁକୁ ଯାଇପାରେ, ଯାହା ଶିଶୁର ବିକାଶକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।

ଏଣୁ, ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଭ୍ରୂଣବନ୍ଧର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

Question 27: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ଭୂଣପୋଷର ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା  ______ ଅଟେ ।

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଭୂଣପୋଷର ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି। ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଜାଣିବାକୁ ହେବ ଭୂଣପୋଷ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଭୂଣପୋଷ (Endosperm) ହେଉଛି ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ଏକ ଅଂଶ। ଏହା ବିକାଶଶୀଳ ଭ୍ରୂଣକୁ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇଥାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ। ଦ୍ୱିସମାୟନ (Double fertilization) ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଏହାର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଦ୍ୱିସମାୟନ ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ପୁରୁଷ ଯୁଗ୍ମକ (ଗେମେଟ୍) ସ୍ତ୍ରୀ ଗେମେଟୋଫାଇଟ୍ ସହିତ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ଯୁଗ୍ମକ ଡିମ୍ବ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଯୁଗ୍ମଜ (ଜାଇଗୋଟ୍) ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ପରେ ଭ୍ରୂଣରେ ବିକଶିତ ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଯୁଗ୍ମକଟି ଦୁଇଟି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କୋଷ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଭ୍ରୂଣପୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ଭୂଣପୋଷର ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ସାଧାରଣତଃ 3n ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଟ୍ରିପ୍ଲଏଡ୍ (triploid) କୁହାଯାଏ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଏହା ଦୁଇଟି ମାତୃ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କୋଷ (n+n=2n) ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପିତୃ ପୁରୁଷ ଯୁଗ୍ମକ (n)ର ମିଶ୍ରଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ, 2n + n = 3n ହୁଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:
ଗହମ ଏବଂ ଧାନ ଭଳି ଶସ୍ୟରେ ଭୂଣପୋଷ 3n ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଭ୍ରୂଣର ବିକାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ।
ନଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ ଭୂଣପୋଷ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ତରଳ ଏବଂ ଶସ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, କାରଣ ଏହା ଭ୍ରୂଣର ସଠିକ୍ ବିକାଶ ଏବଂ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷଣ ଯୋଗାଇଥାଏ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଭୂଣପୋଷର ଗୁଣସୂତ୍ର ସଂଖ୍ୟା 3n ଅଟେ।

Question 28: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁଥିବା କୋଷକୁ ___________ କୁହାସାଏ।

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି କୋଷ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ତର ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମକୁ କୋଷର ପ୍ରକାର ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଦରକାର। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କୋଷ ରହିଛି, ଯେଉଁମାନେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଏକ ପ୍ରକାର କୋଷ ଅଛି, ଯାହାକି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କୋଷରେ ପରିଣତ ହେବାର କ୍ଷମତା ରଖିଥାଏ। ସେହି କୋଷକୁ ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ (Stem cell) କୁହାଯାଏ।

ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ (Stem cell): ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ ହେଉଛି ଏକ ଅବିଭେଦିତ କୋଷ, ଯାହା ନିଜକୁ ନବୀକରଣ କରିପାରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିଶେଷ କୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ। ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ବହୁକୋଷୀ ଜୀବମାନଙ୍କରେ ମିଳିଥାଏ। ସେମାନେ ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କରି ଅଧିକ ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ବିଶେଷ କୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ ହେଉଛି:

୧. ସ୍ୱୟଂ ନବୀକରଣ (Self-renewal): ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷମାନେ ଅନେକ ଥର ବିଭାଜିତ ହୋଇ ନୂଆ ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି।
୨. ବିଭେଦନ (Differentiation): ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷମାନେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରନ୍ତି, ଯେପରିକି ମାଂସପେଶୀ କୋଷ, ସ୍ନାୟୁ କୋଷ, ରକ୍ତ କୋଷ ଇତ୍ୟାଦି।

ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷର ପ୍ରକାର (Types of Stem Cells):
ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର।

ଏମ୍ବ୍ରିଓନିକ୍ ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ (Embryonic Stem Cells): ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଭୃଣରୁ ଆସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ଶରୀରର ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାର କୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ଆଡଲ୍ଟ ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ (Adult Stem Cells): ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଟିସୁରେ ମିଳିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ସେହି ଟିସୁର କୋଷରେ ପରିଣତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ।

ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷର ବ୍ୟବହାର (Uses of Stem Cells):
ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷର ଅନେକ ଉପକାରିତା ରହିଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ। କେତେକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବ୍ୟବହାର ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:

କୋଷ ପ୍ରତିରୋପଣ (Cell Transplantation): ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷକୁ ବ୍ୟବହାର କରି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କୋଷକୁ ବଦଳାଯାଇପାରେ।
ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା (Treatment of Diseases): ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅନେକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇପାରେ, ଯେପରିକି ମଧୁମେହ, ହୃଦରୋଗ, ପାର୍କିନ୍ସନ୍ ରୋଗ ଇତ୍ୟାଦି।
ଔଷଧ ପରୀକ୍ଷଣ (Drug Testing): ନୂଆ ଔଷଧର ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:

ଲ୍ୟୁକେମିଆ (Leukemia): ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ରକ୍ତ କର୍କଟ ରୋଗ, ଯେଉଁଥିରେ ଅସ୍ଥିମଜ୍ଜାରେ ଥିବା ରକ୍ତ କୋଷଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ ପ୍ରତିରୋପଣ କରି ଏହି ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇପାରେ।
ମେରୁରଜ୍ଜୁ ଆଘାତ (Spinal Cord Injury): ମେରୁରଜ୍ଜୁରେ ଆଘାତ ଲାଗିଲେ ସ୍ନାୟୁ କୋଷଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇପାରେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଷ୍ଟେମ୍ କୋଷ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା ରଖିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ବହୁତ ଉପଯୋଗୀ ଅଟେ।

Question 29: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ଶୁକ୍ରମୁଖିର ତାପମାତ୍ରା ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ଠାରୁ ପ୍ରାୟ _______ ଡିଗ୍ରୀ କମ୍।

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଶୁକ୍ରମୁଣିର ତାପମାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି। ଶୁକ୍ରମୁଣି ହେଉଛି ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ ଅଂଶ, ଯେଉଁଥିରେ ଶୁକ୍ରାଶୟ ରହିଥାଏ। ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାଠାରୁ କମ୍ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପାଇଁ, ଆମକୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ପାଠ୍ୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ପଡିବ। ପାଠ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ 37°C ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଶୁକ୍ରମୁଣିର ତାପମାତ୍ରା ଏହାଠାରୁ 2°C କମ୍ ହୋଇଥାଏ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଶରୀରର ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାଠାରୁ କମ୍ ଅଟେ।

ଏଣୁ, ଶୁକ୍ରମୁଣିର ତାପମାତ୍ରା ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାଠାରୁ ପ୍ରାୟ 2 ଡିଗ୍ରୀ କମ୍ ଅଟେ। ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏହି ତାପମାତ୍ରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରା ଶୁକ୍ରାଣୁର ଗୁଣବତ୍ତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ।

ଏହି ତଥ୍ୟଟି ଜୈବିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାଠାରୁ କମ୍ ତାପମାତ୍ରାରେ ଶୁକ୍ରାଣୁଗୁଡ଼ିକ ସୁସ୍ଥ ରହିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିବେଶ ପାଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଶୁକ୍ରମୁଣିର ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଂଶ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଶୁକ୍ରମୁଣିର ତାପମାତ୍ରା ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାଠାରୁ ପ୍ରାୟ 2 ଡିଗ୍ରୀ କମ୍ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ଅଟେ।

Question 30: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ସାଇରୋଗାଇରା ______ ଦ୍ୱାରା ବଂଶବିସ୍ତାର କରିଥାଏ

Answer: ସାଇରୋଗାଇରା ଏକ ପ୍ରକାରର ସବୁଜ ଶୈବାଳ (green algae) ଅଟେ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଖଣ୍ଡୀଭବନ (fragmentation) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ବଂଶବିସ୍ତାର କରିଥାଏ । ଖଣ୍ଡୀଭବନ ଏକ ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯେଉଁଥିରେ ସାଇରୋଗାଇରାର ତନ୍ତୁ (filament) ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡ ଏକ ନୂତନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତନ୍ତୁ ଭାବରେ ବଢ଼ିପାରେ ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ:

1. ତନ୍ତୁର ବିଭାଜନ: ସାଇରୋଗାଇରାର ତନ୍ତୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଯେପରିକି ପାଣିର ପ୍ରବାହ, କୌଣସି ବାହ୍ୟ ଆଘାତ, କିମ୍ବା ପରିବେଶଗତ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ ।
2. ଖଣ୍ଡର ବିକାଶ: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡିତ ଅଂଶରେ ଜୀବନ୍ତ କୋଷ ଥାଏ ଏବଂ ଏହା ବଢ଼ିବାର କ୍ଷମତା ରଖେ । ଏହି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଭାସି ନୂଆ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ।
3. ନୂତନ ତନ୍ତୁର ସୃଷ୍ଟି: ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡ ଲମ୍ବିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ କୋଷ ବିଭାଜନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ନୂତନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଇରୋଗାଇରା ତନ୍ତୁରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ନୂତନ ତନ୍ତୁଟି ମୂଳ ତନ୍ତୁ ସହିତ ସମାନ ଗୁଣଧର୍ମ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା:
ଜଳାଶୟରେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି: ସାଇରୋଗାଇରା ଜଳାଶୟ ଏବଂ ପୋଖରୀରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ । ଖଣ୍ଡୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହାକୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ବଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ପରିବେଶ ସୂଚକ: ସାଇରୋଗାଇରାର ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ଜଳରେ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିକତାକୁ ସୂଚାଇଥାଏ, ଯାହା ଜଳର ଗୁଣବତ୍ତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ।

ବୈଷୟିକ ବିବରଣୀ:
ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ (Asexual Reproduction): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୌଣସି ଯୁଗ୍ମକର ମିଳନ ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ ନୂତନ ଉତ୍ପାଦିତ ଜୀବ ମୂଳ ଜୀବ ସହିତ ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
ଖଣ୍ଡୀଭବନ (Fragmentation): ଏହା ଏକ ସରଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ସାଇରୋଗାଇରାକୁ ଶୀଘ୍ର ବଂଶବିସ୍ତାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
କୋଷ ବିଭାଜନ (Cell Division): ଖଣ୍ଡୀଭବନ ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡ ମାଇଟୋସିସ୍ (Mitosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ନୂତନ ତନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ସାଇରୋଗାଇରା ମୁଖ୍ୟତଃ ଖଣ୍ଡୀଭବନ ଦ୍ୱାରା ବଂଶବିସ୍ତାର କରିଥାଏ ।

Question 31: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ଏଚଆଇଭିର  ଆନୁବଂଶିକ  ପଦାର୍ଥ ______ ଥାଏ

Answer: ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. (Human Immunodeficiency Virus) ଏକ ଭୂତାଣୁ ଯାହା ଏଡ୍‌ସ୍ (Acquired Immune Deficiency Syndrome) ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଅନ୍ୟ ଭୂତାଣୁ ପରି, ଏହାର ଶରୀର ମୁଖ୍ୟତଃ ପୁଷ୍ଟିସାରରେ ଗଠିତ ଏକ ଖୋଳପା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଭିତରେ ଏହାର ଆନୁବଂଶିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ। ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି.ର ଆନୁବଂଶିକ ପଦାର୍ଥ ହେଉଛି ଆରଏନ୍ଏ (RNA – Ribonucleic Acid)।

ଏହି ଭୂତାଣୁ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଏହା ରକ୍ତରେ ଥିବା ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ (T-lymphocyte) ନାମକ ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥାଏ। ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ, କାରଣ ଏହା ଅନ୍ୟ ସଂକ୍ରମଣକାରୀ ଜୀବାଣୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ଭୂତାଣୁ ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଏହା ରିଭର୍ସ ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପ୍ଟେଜ୍ (Reverse Transcriptase) ନାମକ ଏକ ଏନଜାଇମ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜର ଆରଏନ୍ଏକୁ ଡିଏନ୍ଏ (DNA – Deoxyribonucleic Acid) ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ। ଏହି ଡିଏନ୍ଏ ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍‌ର ଡିଏନ୍ଏ ସହିତ ମିଶିଯାଏ ଏବଂ ଭୂତାଣୁର ଜେନେଟିକ୍ କୋଡ୍ ସେହି କୋଷରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ରହିଯାଏ।

ଏହା ପରେ, ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ଭୂତାଣୁର ଅଧିକ କପି ତିଆରି କରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ ସଂକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଏ, ଏବଂ ଏଡ୍‌ସ୍ ରୋଗ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଯାଏ।

ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. ସଂକ୍ରମଣର କୌଣସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିକିତ୍ସା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆଣ୍ଟିରେଟ୍ରୋଭାଇରାଲ୍ ଥେରାପି (Antiretroviral therapy – ART) ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ। ଏହି ଥେରାପି ଭୂତାଣୁର ବୃଦ୍ଧିକୁ କମାଇ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ଯାପନ କରିପାରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି.ର ଆନୁବଂଶିକ ପଦାର୍ଥ ଆରଏନ୍ଏ ଅଟେ, ଏବଂ ଏହା ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍‌କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦିଏ।

Question 32: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ଆରଏନ୍ଏ ଥିବା ଭୂତାଣୁମାନଙ୍କୁ ________କୁହାଯାଏ ।

Answer: ଆରଏନ୍ଏ (RNA) ଥିବା ଭୂତାଣୁମାନଙ୍କୁ ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ (Retrovirus) କୁହାଯାଏ । ଏହା କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

ମୂଳ ଧାରଣା:
ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ ଏକ ପ୍ରକାର ଭୂତାଣୁ ଯାହାକି ଆରଏନ୍ଏ ଜେନୋମ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ । ଅନ୍ୟ ଭୂତାଣୁମାନେ ଡିଏନ୍ଏ (DNA) ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାବେଳେ, ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ ଆରଏନ୍ଏ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଡିଏନ୍ଏରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଏହା ଆକ୍ରାନ୍ତ କୋଷର ଜେନୋମରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ ।

ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ:
1. ସଂଲଗ୍ନ (Attachment): ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ ପ୍ରଥମେ ଏକ କୋଷର ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରିସେପ୍ଟର ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ରିସେପ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ ଭୂତାଣୁ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
2. ପ୍ରବେଶ (Entry): ସଂଲଗ୍ନ ହେବା ପରେ, ଭୂତାଣୁ କୋଷ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏହା ଏଣ୍ଡୋସାଇଟୋସିସ୍ (endocytosis) ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇପାରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୋଷ ଭୂତାଣୁକୁ ଘେରି ରହି ଏକ ଭେସିକିଲ୍ (vesicle) ଭିତରକୁ ନେଇଯାଏ, କିମ୍ବା ଭୂତାଣୁ ସିଧାସଳଖ କୋଷର ଝିଲ୍ଲି ସହିତ ମିଶିଯାଏ ।
3. ରିଭର୍ସ ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପସନ୍ (Reverse Transcription): ଏହା ହେଉଛି ରେଟ୍ରୋଭାଇରସର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ । ଭୂତାଣୁ ରିଭର୍ସ ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପ୍ଟେଜ୍ (reverse transcriptase) ନାମକ ଏକ ଏନଜାଇମ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜର ଆରଏନ୍ଏ ଜେନୋମକୁ ଡିଏନ୍ଏରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ । ଏହି ଡିଏନ୍ଏକୁ ପ୍ରୋଭାଇରାଲ୍ ଡିଏନ୍ଏ (proviral DNA) କୁହାଯାଏ ।
4. ସଂଯୋଗ (Integration): ପ୍ରୋଭାଇରାଲ୍ ଡିଏନ୍ଏ ତା’ପରେ ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଜ୍ (integrase) ନାମକ ଏକ ଏନଜାଇମ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଆକ୍ରାନ୍ତ କୋଷର ଡିଏନ୍ଏ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ଭୂତାଣୁର ଜେନେଟିକ୍ ମାଟେରିଆଲ୍ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ କୋଷର ଜେନୋମରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଯାଏ ।
5. ଅନୁଲେଖନ ଏବଂ ଅନୁବାଦ (Transcription and Translation): ଏକ ସମୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ପରେ, ପ୍ରୋଭାଇରାଲ୍ ଡିଏନ୍ଏ କୋଷର ନିଜସ୍ୱ ଏନଜାଇମ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଆରଏନ୍ଏରେ ଅନୁଲେଖିତ (transcribed) ହୁଏ । ଏହି ଆରଏନ୍ଏ ତା’ପରେ ଭୂତାଣୁ ପ୍ରୋଟିନ୍ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଅନୁବାଦିତ (translated) ହୁଏ ।
6. ଏକତ୍ରୀକରଣ (Assembly): ନୂତନ ଭୂତାଣୁ ଆରଏନ୍ଏ ଏବଂ ପ୍ରୋଟିନ୍ କୋଷ ଭିତରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି ।
7. ମୁକ୍ତି (Release): ପରିଶେଷରେ, ନୂତନ ଭୂତାଣୁ କୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସାଧାରଣତଃ ବଡିଙ୍ଗ୍ (budding) ନାମକ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଭୂତାଣୁ କୋଷର ଝିଲ୍ଲିର ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇଯାଏ ଏବଂ କୋଷରୁ ବାହାରି ଆସେ ।

ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ପ୍ରୟୋଗ:
ଏଚ୍ଆଇଭି (HIV): ଏଚ୍ଆଇଭି ହେଉଛି ଏକ ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ ଯାହା ମଣିଷର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ ଏବଂ ଏଡ୍ସ (AIDS) ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହା ରେଟ୍ରୋଭାଇରସର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ ।
କର୍କଟ ଚିକିତ୍ସା (Cancer Therapy): ରେଟ୍ରୋଭାଇରାଲ୍ ଭେକ୍ଟରଗୁଡ଼ିକ ଜେନେଟିକ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ବିଶେଷ କରି ଜିନ୍ ଥେରାପିରେ, କର୍କଟ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରିବା ଏବଂ ମାରିବା ପାଇଁ ।
ମୌଳିକ ଗବେଷଣା (Basic Research): ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଭୂତାଣୁ ବିଜ୍ଞାନ, ଜେନେଟିକ୍ସ ଏବଂ ଆଣବିକ ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ମୌଳିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ସଂକ୍ଷେପରେ, ରେଟ୍ରୋଭାଇରସ୍ ହେଉଛି ଏକ ଜଟିଳ ଭୂତାଣୁ ଯାହା ଆରଏନ୍ଏରୁ ଡିଏନ୍ଏ ତିଆରି କରି କୋଷର ଜେନୋମରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନେକ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଜେନେଟିକ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ ।

Question 33: ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । ଏଡ୍‌ସ୍‌ରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରରୁ _________ନାମକ ଶ୍ୱେତରକ୍ତକଣକାର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଏ।

Answer: ଏଡ୍‌ସ୍ (AIDS) ଏକ ରୋଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଶରୀରର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିକୁ କମାଇଦିଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି. (HIV) ଭୂତାଣୁ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରରେ ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍ (T-lymphocyte) ନାମକ ଶ୍ୱେତ ରକ୍ତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଏ।

ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହା ସଂକ୍ରମଣ ଏବଂ ରୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଟି-ଲିମ୍ଫୋସାଇଟ୍‌ର ସଂଖ୍ୟା କମିଯିବା କାରଣରୁ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଓ ସାଧାରଣ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହେବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡେ। ଏହା ଏଡ୍‌ସ୍‌ର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।

ଏଡ୍‌ସ୍ ସଂକ୍ରମଣର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:

1.  ଅସୁରକ୍ଷିତ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ
2.  ଦୂଷିତ ରକ୍ତ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବା
3.  ଏଡ୍‌ସ୍‌ରେ ପୀଡିତ ମା’ଠାରୁ ଶିଶୁକୁ ସଂକ୍ରମଣ

ଏହି ରୋଗର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ELISA ଏବଂ Western Blotting ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ। ଏହା ଏକ ସାଂଘାତିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ସଚେତନତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ଜୀବନଶୈଳୀ ଅବଲମ୍ବନ କରି ଏହାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ।

ଏଡ୍‌ସ୍‌ରୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ:
ସୁରକ୍ଷିତ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରିବା
ରକ୍ତ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ପରୀକ୍ଷା କରାଇବା
ଏଡ୍‌ସ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା

ଏହି ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଇ ଏକ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ଗଠନ କରିବା ଆମର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍।

Question 34: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପକିକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ସହ ସମ୍ପକିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଶ ହେବ ଲେଖା ଯୁଗ୍ମକ : (n) : : ଯୁଗ୍ମଜ : _

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମାନ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ‘ଯୁଗ୍ମକ’ ଓ ‘n’। ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ହେଉଛି, ‘n’ ହେଉଛି ଯୁଗ୍ମକରେ ଥିବା କ୍ରୋମୋଜୋମର ସଂଖ୍ୟା। ଯୁଗ୍ମକ ଏକ ଏକଗୁଣିତକ କୋଷ (haploid cell), ଯାହା ମିଓସିସ୍ (meiosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏଥିରେ କ୍ରୋମୋଜୋମର ସଂଖ୍ୟା ‘n’ ଥାଏ।

ଏବେ ଆମକୁ ‘ଯୁଗ୍ମଜ’ ସହିତ ସମାନ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ। ଯୁଗ୍ମଜ (zygote) ହେଉଛି ପୁରୁଷ ଯୁଗ୍ମକ (ଶୁକ୍ରାଣୁ) ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକ (ଡିମ୍ବାଣୁ)ର ମିଳନରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ କୋଷ। ଏହି ମିଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମାୟନ (fertilization) କୁହାଯାଏ। ଯୁଗ୍ମଜ ଏକ ଦ୍ୱିଗୁଣିତକ କୋଷ (diploid cell), ଏବଂ ଏଥିରେ କ୍ରୋମୋଜୋମର ସଂଖ୍ୟା ‘2n’ ଥାଏ।

ତେଣୁ, ଯୁଗ୍ମଜ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟି ହେବ ‘2n’।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି କୋଷ ବିଭାଜନ, ଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି, ଏବଂ କ୍ରୋମୋଜୋମ ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଜ୍ଞାନକୁ ପରୀକ୍ଷା କରେ। ଏହା ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ଏକ ମୌଳିକ ଧାରଣା, ଯାହା ଜୀବମାନଙ୍କର ବଂଶଗତି ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ମୁଖ୍ୟ ପଏଣ୍ଟଗୁଡିକ:
ଯୁଗ୍ମକ (Gamet): ଏକ ଏକଗୁଣିତକ (haploid) କୋଷ (n), ଯାହା ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ (ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଣୁ)।
ଯୁଗ୍ମଜ (Zygote): ପୁରୁଷ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକର ମିଳନରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱିଗୁଣିତକ (diploid) କୋଷ (2n)।
ମିଓସିସ୍ (Meiosis): ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର କୋଷ ବିଭାଜନ, ଯାହା ଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଏବଂ କ୍ରୋମୋଜୋମ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଅଧା କରିଥାଏ।
ସମାୟନ (Fertilization): ପୁରୁଷ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକର ମିଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯାହା ଯୁଗ୍ମଜ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ।
ଏକଗୁଣିତକ (Haploid): କୋଷରେ କ୍ରୋମୋଜୋମର ଏକ ସେଟ୍ (n)।
ଦ୍ୱିଗୁଣିତକ (Diploid): କୋଷରେ କ୍ରୋମୋଜୋମର ଦୁଇଟି ସେଟ୍ (2n)।

ପ୍ରକ୍ରିୟା:

1.  ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ (ଯୁଗ୍ମକ : n)।
2.  ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ (ଯୁଗ୍ମଜ) ସହିତ ସମାନ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦ ଖୋଜନ୍ତୁ।
3.  ଯୁଗ୍ମଜ ଏକ ଦ୍ୱିଗୁଣିତକ କୋଷ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଥିରେ କ୍ରୋମୋଜୋମ ସଂଖ୍ୟା 2n ହେବ।

ଉତ୍ତର: 2n

Question 35: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପକିକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ସହ ସମ୍ପକିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଶ ହେବ ଲେଖା ଭାସେକ୍ଟୋମୀ : ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ : : ଟ୍ୟୁବେକ୍ଟୋମୀ : _______

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମାନ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରଥମ ଯୋଡ଼ିଟି ହେଉଛି ‘ଭାସେକ୍ଟୋମୀ : ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ’। ଭାସେକ୍ଟୋମୀ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ବନ୍ଧ୍ୟା କରାଯାଏ। ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଶୁକ୍ରାଶୟରୁ ମୂତ୍ରନଳୀକୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ।

ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ଆଧାର କରି, ଆମକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଡ଼ି ‘ଟ୍ୟୁବେକ୍ଟୋମୀ : _______’ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ। ଟ୍ୟୁବେକ୍ଟୋମୀ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ବନ୍ଧ୍ୟା କରାଯାଏ। ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀ ଡିମ୍ବାଣୁକୁ ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ।

ତେଣୁ, ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ହେଉଛି ‘ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀ’।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରେ।

ଏହାର ଉତ୍ତର ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀ ହେବ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି କିପରି କାମ କରେ ତାହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି:

1. ଭାସେକ୍ଟୋମୀ (Vasectomy):
ଏହା ଏକ ସର୍ଜିକାଲ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ବାହାରକୁ ଯିବାକୁ ବନ୍ଦ କରିଥାଏ।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ଥାନୀୟ ନିଶ୍ଚେତକ (local anesthesia) ଅଧୀନରେ କରାଯାଏ।
ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବୃଷଣକୋଷରେ ଏକ ଛୋଟ କଟା କରାଯାଏ।
ନଳୀକୁ କାଟି ତାହାର ଦୁଇଟି ଅଂଶକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ କିମ୍ବା ସିଲ୍ କରାଯାଏ।
ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ସେମିନାଲ୍ ତରଳରେ ମିଶିବାକୁ ରୋକିଥାଏ, ଫଳରେ ଗର୍ଭଧାରଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

2. ଟ୍ୟୁବେକ୍ଟୋମୀ (Tubectomy):
ଏହା ଏକ ସର୍ଜିକାଲ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁଥିରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଡିମ୍ବାଣୁକୁ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ଯିବାକୁ ବନ୍ଦ କରିଥାଏ।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାଧାରଣତଃ ସାଧାରଣ ନିଶ୍ଚେତକ (general anesthesia) ଅଧୀନରେ କରାଯାଏ।
ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ପେଟରେ ଏକ ଛୋଟ କଟା କରାଯାଏ।
ନଳୀକୁ କାଟି ତାହାର ଦୁଇଟି ଅଂଶକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ କିମ୍ବା ସିଲ୍ କରାଯାଏ।
ଏହା ଡିମ୍ବାଣୁକୁ ଶୁକ୍ରାଣୁ ସହିତ ମିଶିବାକୁ ରୋକିଥାଏ, ଫଳରେ ଗର୍ଭଧାରଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ:
ପରିବାର ନିୟୋଜନ: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରିବାର ନିୟୋଜନ ପାଇଁ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ ଆଉ ପିଲା ଜନ୍ମ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ।
ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: କେତେକ ଦେଶରେ, ଏହା ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା: କେତେକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଥିଲେ, ଡାକ୍ତର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ଗର୍ଭାଶୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି ସମସ୍ୟା ଥାଏ, ତେବେ ଟ୍ୟୁବେକ୍ଟୋମୀ କରାଯାଇପାରେ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାୟୀ ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତେଣୁ ଏହାକୁ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍।

Question 36: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପକିକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ସହ ସମ୍ପକିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଶ ହେବ ଲେଖା ଡିମ୍ଭାଶୟ : ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ : : ଶୁକ୍ରାଶୟ : _

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମାନ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ‘ଡିମ୍ବାଶୟ’ ଓ ‘ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍’।
ଡିମ୍ବାଶୟ (Ovary): ଏହା ହେଉଛି ସ୍ତ୍ରୀ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଅଂଶ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଡିମ୍ବାଣୁ (ovum) ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଓ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ହର୍ମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରିବା।
ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ (Estrogen): ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ହର୍ମୋନ୍, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ହେଉଛି – ଡିମ୍ବାଶୟ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ।

ଏବେ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ହେବ ଯେ ‘ଶୁକ୍ରାଶୟ’ ସହିତ କେଉଁ ଶବ୍ଦର ସମାନ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି।
ଶୁକ୍ରାଶୟ (Testis): ଏହା ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଅଂଶ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଶୁକ୍ରାଣୁ (sperm) ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ହର୍ମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରିବା।
ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ (Testosterone): ଏହା ଏକ ପୁରୁଷ ହର୍ମୋନ୍, ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଶୁକ୍ରାଶୟରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ତେଣୁ, ଡିମ୍ବାଶୟ ଯେପରି ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ସେହିପରି ଶୁକ୍ରାଶୟ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ।

ଏଣୁ, ଉତ୍ତର ହେବ: ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ହର୍ମୋନ୍ ଏବଂ ଜନନ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। ଡିମ୍ବାଶୟ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ସହିତ ଯେପରି ଜଡିତ, ଶୁକ୍ରାଶୟ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ସହିତ ସେହିପରି ଜଡିତ। ଉଭୟ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ଯୌନ ହର୍ମୋନ୍ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ମାନବ ପ୍ରଜନନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ମୌଳିକ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମାନବ ଶରୀରର ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବବିଜ୍ଞାନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯଦି ଆମେ ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଖିବା, ଯେପରିକି:

ଅଗ୍ନାଶୟ : ଇନସୁଲିନ୍ : : ଆଡ୍ରେନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି : ?

ଏଠାରେ, ଅଗ୍ନାଶୟ ଇନସୁଲିନ୍ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ, ସେହିପରି ଆଡ୍ରେନାଲ୍ ଗ୍ରନ୍ଥି କର୍ଟିସୋଲ୍ ଏବଂ ଆଡ୍ରେନାଲିନ୍ ହର୍ମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ତେଣୁ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ହେବ କର୍ଟିସୋଲ୍ କିମ୍ବା ଆଡ୍ରେନାଲିନ୍।

ଏହିଭଳି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷାରେ ଆସିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଆମର ଜ୍ଞାନକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଥାଏ।

Question 37: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପକିକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ସହ ସମ୍ପକିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଶ ହେବ ଲେଖା ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି : ପୁଂଯୁଗ୍ମକ : : ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି : _

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଶବ୍ଦ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସେହିଭଳି ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦଟିକୁ ଖୋଜିବାକୁ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଦିଆଯାଇଛି: ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି : ପୁଂଯୁଗ୍ମକ : : ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି : ?

ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି ଏବଂ ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି, ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସହିତ ସେହିଭଳି ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦଟି କ’ଣ ହେବ ତାହା ଖୋଜି ବାହାର କରିବାକୁ ହେବ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟିର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟି ।

ଏବେ ଆସନ୍ତୁ ଦେଖିବା ଏହା କିପରି କାମ କରେ:

1.  ପ୍ରଥମ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବା: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ, ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି ଏବଂ ପୁଂଯୁଗ୍ମକ, ଗୋଟିଏ ପରାଗ ନଳୀରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଅଂଶ। ପରାଗ ନଳୀରେ ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି ଏବଂ ଦୁଇଟି ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ଥାଆନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି।
2.  ଦ୍ୱିତୀୟ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବା: ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଭ୍ରୂଣାଶୟରେ ଥାଏ। ଭ୍ରୂଣାଶୟରେ ଦୁଇଟି ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଶି ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟି ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ସହିତ ମିଶି ଭ୍ରୂଣପୋଷ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଗଠନ କରେ, ଯାହା ଭ୍ରୂଣର ବିକାଶ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ।
3.  ପଦ୍ଧତିର ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ:
ପରାଗ ନଳୀରୁ ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି ଏବଂ ଦୁଇଟି ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ଭ୍ରୂଣାଶୟ ଭିତରକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।
ଭ୍ରୂଣାଶୟରେ ଥିବା ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଦୁଇଟି ଏକାଠି ହୋଇ ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଗଠନ କରନ୍ତି।
ଏହାପରେ ଗୋଟିଏ ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ଡିମ୍ବକୋଷ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଯୁଗ୍ମଜ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟି ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଭ୍ରୂଣପୋଷ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଗଠନ କରେ।

4. ବ୍ୟାଖ୍ୟା:
ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି ଏବଂ ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ପରାଗ ନଳୀର ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି, ସେହିପରି ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଭ୍ରୂଣାଶୟର ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି। ମେରୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଦ୍ୱିତୀୟକ ନ୍ୟଷ୍ଟିରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଯେପରି ପୁଂଯୁଗ୍ମକ ନଳୀନ୍ୟଷ୍ଟି ସହିତ ଜଡିତ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କରେ ସମାୟନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଏହା ଭ୍ରୂଣ ଏବଂ ଭ୍ରୂଣପୋଷର ବିକାଶକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ।

Question 38: ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପକିକୁ ଦେଖି ତୃତୀୟ ସହ ସମ୍ପକିତ ଶବ୍ଦଟି କ’ଶ ହେବ ଲେଖା ଚଳରେଣୁ : ୟୁଲୋଥିଲୁ : : ଅଚଳରେଣ୍ଟ୍ର :

Answer: ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଶବ୍ଦ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏଥିରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସେହିଭଳି ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦଟିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିବାକୁ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉଦାହରଣଟି ହେଉଛି: ଚଳରେଣୁ : ୟୁଲୋଥିକ୍ସ : : ଅଚଳରେଣୁ : ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟିର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆମକୁ ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ। ଏଠାରେ ‘ଚଳରେଣୁ’ ଏବଂ ‘ୟୁଲୋଥିକ୍ସ’ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ଦିଆଯାଇଛି। ‘ଚଳରେଣୁ’ କହିଲେ ସେହି ରେଣୁକୁ ବୁଝାଏ ଯାହା ଚଳପ୍ରଚଳ କରିପାରେ। ‘ୟୁଲୋଥିକ୍ସ’ ଏକ ପ୍ରକାରର ଶୈବାଳ (algae) ଅଟେ, ଯାହା ଜଳରେ ଗତି କରିପାରେ। ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ, କାରଣ ୟୁଲୋଥିକ୍ସ ଏକ ଚଳରେଣୁ ଅଟେ।

ଏବେ ଆମକୁ ‘ଅଚଳରେଣୁ’ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ। ‘ଅଚଳରେଣୁ’ କହିଲେ ସେହି ରେଣୁକୁ ବୁଝାଏ ଯାହା ଚଳପ୍ରଚଳ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଆମକୁ ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ ଯାହା ଅଚଳ ଏବଂ ରେଣୁ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ‘ସ୍ପାଇରୋଗାଇରା’ ଏକ ପ୍ରକାରର ଶୈବାଳ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଚଳପ୍ରଚଳ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏହା ଅଚଳରେଣୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସିଥାଏ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇପାରେ:

1. ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ।
2. ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବୁଝନ୍ତୁ।
3. ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମାନ ସମ୍ପର୍କ ଥିବା ଶବ୍ଦ ଖୋଜନ୍ତୁ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ‘ଚଳରେଣୁ’ ଏବଂ ‘ୟୁଲୋଥିକ୍ସ’। ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ହେଉଛି ଯେ ୟୁଲୋଥିକ୍ସ ଏକ ପ୍ରକାରର ଚଳରେଣୁ। ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦଟି ହେଉଛି ‘ଅଚଳରେଣୁ’। ତେଣୁ, ଆମକୁ ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ ଯାହା ଅଚଳରେଣୁ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଶବ୍ଦଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷାରେ ଆସିଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଭଲ ଜ୍ଞାନ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଉଦାହରଣ:

1. ଯଦି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଏହିପରି ହୁଏ: “ପୁସ୍ତକ : ପଢିବା : : ଖାଦ୍ୟ : ?” ତେବେ ଏହାର ଉତ୍ତର ହେବ “ଖାଇବା”, କାରଣ ପୁସ୍ତକକୁ ପଢ଼ାଯାଏ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଖିଆଯାଏ।
2. ଯଦି ପ୍ରଶ୍ନଟି ଏହିପରି ହୁଏ: “ଘଣ୍ଟା : ସମୟ : : ଥର୍ମୋମିଟର : ?” ତେବେ ଏହାର ଉତ୍ତର ହେବ “ତାପମାତ୍ରା”, କାରଣ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ମାପେ ଏବଂ ଥର୍ମୋମିଟର ତାପମାତ୍ରା ମାପେ।

ଏହିଭଳି ଭାବରେ, ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝି ତୃତୀୟ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରାଯାଇପାରିବ।

Question 39: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ । ଲେଡିଗ୍  କୋଷରୂ  କେଉଁ  ହମୋନ୍  କ୍ଷରିତ  ହୁଏ ?(ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍, ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟରନ୍, ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍, ଇନ୍ସୁଲିନ)

Answer: ପ୍ରଶ୍ନଟି ହେଉଛି: ଲେଡିଗ୍ କୋଷରୁ କେଉଁ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରିତ ହୁଏ? ଏବଂ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛନ୍ତି: ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍, ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟରନ୍, ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍, ଏବଂ ଇନ୍ସୁଲିନ୍।

ଏହାର ଉତ୍ତର ଜାଣିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଲେଡିଗ୍ କୋଷ ଏବଂ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ।

ଲେଡିଗ୍ କୋଷ କ’ଣ? ଲେଡିଗ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ସହିତ ଆଣ୍ଡ୍ରୋଜେନ୍ ନାମକ ହରମୋନ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା। ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ଏକ ପୁରୁଷ ହରମୋନ୍ ଯାହା ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗର ବିକାଶ ଏବଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟକ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପାଇଁ ଦାୟୀ।

ଏହି ହରମୋନ୍ କିପରି କାମ କରେ:

ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା: ଲେଡିଗ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଲୁଟେନାଇଜିଂ ହରମୋନ୍ (LH) ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ, ଯାହା ପିଟୁଇଟାରୀ ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ। LH ଲେଡିଗ୍ କୋଷରେ ଥିବା LH ରିସେପ୍ଟର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ସିନ୍ଥେସିସ୍ ପାଇଁ ସଙ୍କେତ ପ୍ରଦାନ କରେ।

ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ସିନ୍ଥେସିସ୍: ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୋଲେଷ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ଅନେକ ଏନଜାଇମାଟିକ୍ ରିଆକ୍ସନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ରିଆକ୍ସନ୍ଗୁଡ଼ିକ ଏଣ୍ଡୋପ୍ଲାଜମିକ୍ ରେଟିକୁଲମ୍ ଏବଂ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆରେ ହୁଏ।

କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରଭାବ: ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ରକ୍ତ ସ୍ରୋତରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ଥିବା ଟାର୍ଗେଟ୍ କୋଷକୁ ଯାଏ। ଏହା ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗର ବିକାଶ, ମାଂସପେଶୀ ବୃଦ୍ଧି, ହାଡ଼ ଘନତା ଏବଂ କେଶ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ। ଏହା ସହିତ, ଏହା ଯୌନ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପାଦନକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ।

ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ:

ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟରନ୍ ଏବଂ ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍: ଏହି ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ମହିଳା ହରମୋନ୍ ଏବଂ ଡିମ୍ବାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ମାସିକ ଋତୁସ୍ରାବ, ଗର୍ଭଧାରଣ ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟକ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପାଇଁ ଦାୟୀ।

ଇନ୍ସୁଲିନ୍: ଏହା ଏକ ହରମୋନ୍ ଯାହା ଅଗ୍ନାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା ସ୍ତରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ତେଣୁ, ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ହେଉଛି ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍। ଲେଡିଗ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରନ୍ତି, ଯାହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ:

ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ଚିକିତ୍ସା: ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ସ୍ତର କମ୍ ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ରିପ୍ଲେସମେଣ୍ଟ ଥେରାପି (Testosterone Replacement Therapy – TRT) ଦିଆଯାଏ। ଏହା ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

କ୍ରୀଡ଼ା ଏବଂ ମାଂସପେଶୀ ବୃଦ୍ଧି: କେତେକ ବ୍ୟକ୍ତି ମାଂସପେଶୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ ପାର୍ଶ୍ୱ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଲେଡିଗ୍ କୋଷ ଏବଂ ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟିରନ୍ ପୁରୁଷ ଶରୀରରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।

Question 40: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ । କେଉଁ ମସିହାରୁ ଭାରତରେ ପରିବାର ନିୟୋଜନ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି ? (1952, 1957, 1986, 1990)

Answer: ପରିବାର ନିୟୋଜନ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଯାହା ଦ୍ଵାରା ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଦମ୍ପତି ନିଜ ପରିବାରର ଆକାର ଓ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବେ। ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ କେତେ ସନ୍ତାନ ଦରକାର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେ ବ୍ୟବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ, ତାହା ସ୍ଥିର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଭାରତ ସରକାର 1952 ମସିହାରୁ ଏହି ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

ଏହି ଯୋଜନାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ମା ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଯତ୍ନ ନେବା ଏବଂ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା। ପରିବାର ନିୟୋଜନ ଦ୍ଵାରା ଅନେକ ଅ unwanted ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ, ଯାହା ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ହାର ଓ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ହାର କମାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ।

ପରିବାର ନିୟୋଜନର ଅନେକ ଉପାୟ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି: ସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି।

ସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି (Permanent Methods):
ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କରାଯାଇ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତାକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଏ।
ଭାସେକ୍ଟୋମୀ (Vasectomy): ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି। ଏଥିରେ ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ରାଣୁ ବାହାରି ପାରେ ନାହିଁ।
ଟ୍ୟୁବେକ୍ଟୋମୀ (Tubectomy): ଏହା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି। ଏଥିରେ ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀକୁ କାଟି ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଡିମ୍ବାଣୁ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ।

ଅସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତି (Temporary Methods):
ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଗର୍ଭଧାରଣକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ। ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି:
ନିରୋଧ (Condoms): ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏକ ସହଜ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଉପାୟ। ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଡିମ୍ବାଣୁ ସହିତ ମିଶିବାରୁ ରୋକିଥାଏ।
ଗର୍ଭନିରୋଧକ ବଟିକା (Oral Contraceptive Pills): ଏହି ବଟିକା ମହିଳାମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ ସେବନ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଡିମ୍ବକ୍ଷରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଓ ଗର୍ଭଧାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
କପର-ଟି (Copper-T): ଏହା ଏକ ଛୋଟ ଉପକରଣ, ଯାହାକୁ ଡାକ୍ତର ଗର୍ଭାଶୟ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଏହା ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଡିମ୍ବାଣୁ ସହିତ ମିଶିବାରୁ ରୋକିଥାଏ।
ପ୍ରାକୃତିକ ପଦ୍ଧତି (Natural Methods): ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ମହିଳାମାନେ ନିଜର ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେହି ସମୟରେ ସମ୍ଭୋଗରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତି, ଯେଉଁ ସମୟରେ ଗର୍ଭଧାରଣର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ।

ପରିବାର ନିୟୋଜନ କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ଏହା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ସୀମିତ ସମ୍ବଳକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବିନିଯୋଗ କରିପାରନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଇପାରନ୍ତି।

ଏହି ଯୋଜନାକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଆଶାକର୍ମୀମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପରିବାର ନିୟୋଜନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରୁଛନ୍ତି।

Question 41: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ । ସ୍ତ୍ରୀ ଜନନତନ୍ତର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସମାୟନ ଘଟେ ?(ଗଭାଶୟ, ଡିମ୍ଭବାହୀ ନଳୀ, ଗର୍ଭାଶୟର ଗ୍ରୀବା, ଜନନ ଅଧିଚ୍ଛଦ)

Answer: ସ୍ତ୍ରୀ ଜନନ ତନ୍ତ୍ର ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ମହିଳା ପ୍ରଜନନ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ତନ୍ତ୍ରରେ ଅନେକ ଅଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ଡିମ୍ବାଶୟ, ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀ, ଗର୍ଭାଶୟ, ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବା ଏବଂ ଯୋନି।
ଡିମ୍ବାଶୟ (Ovary): ଏହି ଅଙ୍ଗ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବାଣୁ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ଏହା ସ୍ତ୍ରୀ ହର୍ମୋନ୍, ଯେପରିକି ଇଷ୍ଟ୍ରୋଜେନ୍ ଏବଂ ପ୍ରୋଜେଷ୍ଟେରନ୍ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ।
ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀ (Fallopian Tubes): ଏହି ନଳୀ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ଗର୍ଭାଶୟକୁ ଡିମ୍ବାଣୁ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ସମାୟନ ସାଧାରଣତଃ ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀରେ ହୋଇଥାଏ।
ଗର୍ଭାଶୟ (Uterus): ଏହା ଏକ ମାଂସପେଶୀ ଅଙ୍ଗ ଯେଉଁଠାରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଭ୍ରୁଣ ବଢ଼ିଥାଏ।
ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବା (Cervix): ଏହା ଗର୍ଭାଶୟର ନିମ୍ନ ଅଂଶ, ଯାହା ଯୋନିରେ ଖୋଲିଥାଏ।
ଯୋନି (Vagina): ଏହା ଏକ ମାଂସପେଶୀ ନଳୀ ଯାହା ଗର୍ଭାଶୟ ଗ୍ରୀବାକୁ ଶରୀରର ବାହ୍ୟ ଅଂଶ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିଥାଏ।

ସମାୟନର ପ୍ରକ୍ରିୟା (Process of Fertilization):

1.  ଡିମ୍ବୋତ୍ସର୍ଗ (Ovulation): ପ୍ରତି ମାସରେ, ଡିମ୍ବାଶୟରୁ ଏକ ପରିପକ୍ୱ ଡିମ୍ବାଣୁ ନିର୍ଗତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଡିମ୍ବୋତ୍ସର୍ଗ କୁହାଯାଏ।
2.  ସମାୟନ (Fertilization): ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀରେ ଡିମ୍ବାଣୁ ଶୁକ୍ରାଣୁ ସହିତ ମିଳିତ ହୁଏ। ଏହାକୁ ସମାୟନ କୁହାଯାଏ। ସମାୟନ ସମୟରେ, ଶୁକ୍ରାଣୁ ଡିମ୍ବାଣୁର ବାହ୍ୟ ସ୍ତର ଭେଦ କରି ଡିମ୍ବାଣୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
3.  ଯୁଗ୍ମଜ ସୃଷ୍ଟି (Zygote Formation): ଡିମ୍ବାଣୁ ଏବଂ ଶୁକ୍ରାଣୁର ମିଳନ ପରେ ଯୁଗ୍ମଜ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଯୁଗ୍ମଜ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ କୋଷ ଯାହା ଏକ ନୂତନ ଜୀବର ବିକାଶ ଆରମ୍ଭ କରେ।
4.  ବିଭାଜନ (Cleavage): ଯୁଗ୍ମଜ ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀ ଦେଇ ଗର୍ଭାଶୟ ଆଡ଼କୁ ଗତି କଲାବେଳେ ଏହା ବିଭାଜିତ ହେବାକୁ ଲାଗେ।
5.  ଅନ୍ତଃରୋପଣ (Implantation): ଗର୍ଭାଶୟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ବ୍ଲାଷ୍ଟୋସିଷ୍ଟ ଗର୍ଭାଶୟର କାନ୍ଥରେ ସଂଲଗ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନ୍ତଃରୋପଣ କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ତଃରୋପଣ ପରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ପ୍ରାକ୍ଟିକାଲ୍ ଇମ୍ପ୍ଲିମେଣ୍ଟେସନ୍ (Practical Implementation):
ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ ଚିକିତ୍ସା (Infertility Treatment): ଯଦି କୌଣସି ମହିଳାଙ୍କର ସମାୟନରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଛି, ତେବେ ସେ ବନ୍ଧ୍ୟାତ୍ୱ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଯାଇପାରିବେ। ଏହି ଚିକିତ୍ସାରେ ଡାକ୍ତରମାନେ ଡିମ୍ବାଣୁ ଏବଂ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ମିଳିତ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
ପରିବାର ନିୟୋଜନ (Family Planning): ପରିବାର ନିୟୋଜନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉପାୟ ଅଛି, ଯେପରିକି କଣ୍ଡୋମ, ଗର୍ଭନିରୋଧକ ବଟିକା ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର। ଏହି ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ସମାୟନକୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଟେକ୍ନିକାଲ୍ ଡିଟେଲ୍ସ (Technical Details):
ଶୁକ୍ରାଣୁର ଗତିଶୀଳତା (Sperm Motility): ସମାୟନ ପାଇଁ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଡିମ୍ବାଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ପଡିବ, ତେଣୁ ଶୁକ୍ରାଣୁର ଗତିଶୀଳତା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ।
ଡିମ୍ବାଣୁର ଗୁଣବତ୍ତା (Egg Quality): ଡିମ୍ବାଣୁର ଗୁଣବତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସମାୟନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଉଚ୍ଚ ଗୁଣବତ୍ତା ଥିବା ଡିମ୍ବାଣୁ ସମାୟନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରରେ ସମାୟନ କିପରି ହୁଏ ତାହା ବୁଝାଇଥାଏ। ଡିମ୍ବବାହୀ ନଳୀରେ ହିଁ ସମାୟନ ହୋଇଥାଏ।

Question 42: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ । ଶୁକ୍ରାଣୁ  କେଉଁଠାରେ  ତିଆରି  ହୁଏ ?(ଇଉରିନିଫେରସ୍ ନଳିକା, ସେମିନିଫେରସ୍ ନଳିକା, ଶୁକ୍ରନିଧାନୀ, ଶୁକ୍ରମୁଣି)

Answer: ପ୍ରଶ୍ନଟି ଶୁକ୍ରାଣୁ କେଉଁଠାରେ ତିଆରି ହୁଏ ସେ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛି। ଏହାର ଉତ୍ତର ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପଡିବ। ପୁରୁଷ ଜନନ ତନ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଶୁକ୍ରମୁଣି, ଶୁକ୍ରାଶୟ, ଶୁକ୍ରବାହୀ ନଳୀ, ମୂତ୍ର ମାଗ ଓ ଶିଶ୍ନ।

ଶୁକ୍ରାଶୟ (Testis): ପୁରୁଷ ଶରୀରରେ ଦୁଇଟି ଶୁକ୍ରାଶୟ ଥାଏ। ଏହା ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଏହା ବହୁ ଶୁକ୍ରଜନନ ନଳିକାକୁ ନେଇ ଗଠିତ। ଶୁକ୍ରଜନନ ନଳିକାରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ନଳିକା ବାହାରେ ଲେଡିଗ୍ କୋଷ ଥାଏ, ଯାହା ଟେଷ୍ଟୋଷ୍ଟେରନ୍ ନାମକ ଏକ ପୁରୁଷ ହରମୋନ୍ କ୍ଷରଣ କରେ। ଶୁକ୍ରଜନନ ନଳିକାରେ ଥିବା ସଟ୍ରୋଲି କୋଷ ଶୁକ୍ରାଣୁର ବିକାଶ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ।

ଶୁକ୍ରାଣୁଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Spermatogenesis):

୧. ପ୍ରଗୁଣନ ପ୍ରାବସ୍ଥା (Phase of Multiplication): ଶୁକ୍ରାଶୟରେ ଥିବା ଜର୍ମିନାଲ୍ ଏପିଥେଲିୟମ୍ରେ ସମବିଭାଜନ ହୋଇ ମୂଳ ଶୁକ୍ରାଣୁ କୋଷ (Spermatogonium) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।
୨. ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାବସ୍ଥା (Phase of Growth): ମୂଳ ଶୁକ୍ରାଣୁ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ବଢ଼ି ପ୍ରାଥମିକ ଶୁକ୍ରାଣୁ କୋଷ (Primary spermatocyte) ରେ ପରିଣତ ହୁଅନ୍ତି।
୩. ପରିପକ୍ୱନ ପ୍ରାବସ୍ଥା (Phase of Maturation): ପ୍ରାଥମିକ ଶୁକ୍ରାଣୁ କୋଷରେ ଅର୍ଦ୍ଧବିଭାଜନ ହୋଇ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱିତୀୟକ ଶୁକ୍ରାଣୁ କୋଷ (Secondary spermatocyte) ତିଆରି ହୁଏ। ଏହାପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ବିଭାଜନ ହୋଇ ପ୍ରାକ୍ ଶୁକ୍ରାଣୁ କୋଷ (Spermatid) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଶେଷରେ, ସ୍ପର୍ମିଓଜେନେସିସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରାକ୍ ଶୁକ୍ରାଣୁ କୋଷ ଶୁକ୍ରାଣୁରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

ଶୁକ୍ରାଣୁର ଗଠନ (Structure of Sperm):
ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏକ ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଷ। ଏହାର ତିନୋଟି ଅଂଶ ହେଉଛି: ଅଗ୍ରଖଣ୍ଡ (Head), ମଧ୍ୟ ଖଣ୍ଡ (Middle piece) ଓ ଲାଞ୍ଜ (Tail)। ଅଗ୍ରଖଣ୍ଡରେ ଏକ ଅଗ୍ରପିଣ୍ଡକ (Acrosome) ଓ କୋଷ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଥାଏ। ମଧ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ ମାଇଟୋକଣ୍ଡ୍ରିଆ ଥାଏ, ଯାହା ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ। ଲାଞ୍ଜ ଶୁକ୍ରାଣୁକୁ ଚଳନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏହି ଆଲୋଚନାରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଶୁକ୍ରାଶୟର ଶୁକ୍ରଜନନ ନଳିକାରେ ତିଆରି ହୁଏ। ତେଣୁ, ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ହେଉଛି ସେମିନିଫେରସ୍ ନଳିକା (Seminiferous tubules)।

ଏହାର ବ୍ୟବହାରିକ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ, ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ। ଶୁକ୍ରାଣୁର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଗଠନ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ, ଡାକ୍ତରମାନେ ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣର କାରଣ ଖୋଜି ବାହାର କରିପାରିବେ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କରିପାରିବେ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି, ପୁରୁଷ ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ନିରାକରଣ ପାଇଁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରିବ। ଶୁକ୍ରାଣୁର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଥିବା କାରକଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଦ୍ୱାରା, ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ।

Question 43: ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚାରୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ । ଇଷ୍ଟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଜନନ ଦେଖାଯାଏ ? (କଳିକନ, ଅଙ୍ଗୀୟ ଜନନ, ରେଶୁଭବନ, ବିଭାଜନ)

Answer: ଇଷ୍ଟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଜନନ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଦରକାର। ଜନନ ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଜୀବମାନେ ନିଜର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାନ୍ତି। ଉଦ୍ଭିଦରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଜନନ ଦେଖାଯାଏ: ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନ ଓ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଜନନ।

ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଜୀବରୁ ଅପତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ଏଥିରେ ଜନନ କୋଷର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ। ଅଲିଙ୍ଗୀ ଜନନର କେତେକ ପ୍ରକାର ହେଉଛି: ବିଭାଜନ, କଳିକନ, ରେଣୁଭବନ ଓ ଅଙ୍ଗୀୟ ଜନନ।
ବିଭାଜନ (Fission): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଏକକୋଷୀ ଜୀବ (ଯଥା: ବୀଜାଣୁ) ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ନୂତନ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହା ଦ୍ୱିବିଭାଜନ (Binary fission) କିମ୍ବା ବହୁବିଭାଜନ (Multiple fission) ହୋଇପାରେ।
କଳିକନ (Budding): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ମାତୃକୋଷରୁ ଏକ କଳିକା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ବଢ଼ିବା ପରେ ମାତୃକୋଷରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ନୂତନ ଜୀବ ଭାବରେ ବଢ଼େ। ଇଷ୍ଟ୍‌ରେ ଏହି ପ୍ରକାର ଜନନ ଦେଖାଯାଏ।
ରେଣୁଭବନ (Sporulation): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଜୀବ ରେଣୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ପାଇଲେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଛତୁ ଓ ଫିମ୍ପି ଜାତୀୟ କବକ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗୀୟ ଜନନ (Vegetative Propagation): ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଉଦ୍ଭିଦର କୌଣସି ଅଂଶ (ଯଥା: ପତ୍ର, ମୂଳ, କାଣ୍ଡ)ରୁ ନୂତନ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଆଖୁ, କଦଳୀ ଓ ଗୋଲାପରେ ଏହି ପ୍ରକାର ଜନନ ଦେଖାଯାଏ।

ଇଷ୍ଟ୍ (Yeast) ଏକ କବକ ଯାହା କଳିକନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜନନ କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଇଷ୍ଟ୍ କୋଷରୁ ଏକ ଛୋଟ କଳିକା ବାହାରେ, ଯାହା ବଢ଼ିବା ପରେ ମୂଳ କୋଷରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ନୂଆ ଇଷ୍ଟ୍ କୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ତେଣୁ, ଇଷ୍ଟରେ କଳିକନ ପ୍ରକାରର ଜନନ ଦେଖାଯାଏ।